KhaThi.comKhả Thi
Tự kiểm và sửa phương án

Khi nào nên dừng ý tưởng kinh doanh: đặt ngưỡng dừng ngay trong phương án

Tín hiệu dừng ngay trên giấy trước khi bỏ tiền, bảng ngưỡng dừng mẫu khi đã chạy, cách tính mức lỗ tối đa chịu được, và ba lựa chọn nằm giữa tiếp tục và dừng hẳn.

A young Vietnamese man sits alone on an empty garden cafe terrace at dusk, stacked wooden chairs around him, a plain notebook closed on the table, wide shot from behind, fading orange light

Thời điểm tốt nhất để quyết định khi nào dừng một ý tưởng kinh doanh là lúc chưa bỏ đồng nào vào nó: ghi sẵn trong phương án vài ngưỡng bằng số, vượt ngưỡng nào thì xem lại, vượt ngưỡng nào thì dừng. Đặt ngưỡng sau khi đã bỏ tiền thì người ta gần như luôn dời ngưỡng, vì tiếc khoản đã chi.

Bài này chia hai giai đoạn: tín hiệu dừng ngay trên giấy, trước khi bỏ tiền, và ngưỡng dừng khi đã hoạt động. Kèm cách tính mức lỗ tối đa chịu được, ba lựa chọn nằm giữa tiếp tục và dừng hẳn, và cách dừng có trật tự. Ví dụ là quán cà phê sân vườn anh Khoa đang tính mở, mọi con số là giả định.

Vì sao phải đặt ngưỡng dừng từ lúc lập phương án

Ai từng mở cơ sở rồi đóng cửa đều kể một chuyện giống nhau: biết là không ổn từ tháng thứ tư, nhưng cố thêm đến tháng thứ mười. Mỗi tháng cố thêm đều có lý do nghe hợp lý, sắp vào mùa đông khách, vừa mới sửa lại mặt tiền, đã trả tiền cọc một năm rồi. Lý do sâu hơn là tiếc. Khoản đã bỏ ra không lấy lại được dù dừng hay tiếp tục, nhưng đầu óc người ta vẫn tính nó vào quyết định.

Ngưỡng dừng đặt trước là cách buộc chính mình của sau này phải nhìn số. Khi đang lập phương án, bạn còn tỉnh táo, chưa có gì để tiếc, và đặt được những ngưỡng hợp lý. Đến tháng thứ sáu, bạn chỉ cần mở trang ấy ra và so.

Ngưỡng dừng cũng làm phương án đáng tin hơn với người đọc. Một bản phương án có ghi "nếu sau sáu tháng doanh thu dưới mức X, cơ sở sẽ thu nhỏ quy mô theo cách Y" cho thấy người lập đã nghĩ tới kịch bản không như ý và có kế hoạch cho nó, thay vì chỉ có niềm tin.

Anh Khoa định thuê một khu đất có sân vườn, đầu tư khoảng 300 triệu đồng giả định vào sửa sang, bàn ghế và máy pha. Trước khi ký hợp đồng thuê, anh dành một buổi tối đặt ngưỡng dừng cho chính mình.

Tín hiệu dừng ngay trên giấy, trước khi bỏ tiền

Có những phương án nên dừng ngay ở bước lập, trước khi ký bất cứ hợp đồng nào. Nếu bạn gặp từ hai tín hiệu dưới đây trở lên, nên nghĩ lại ý tưởng ở dạng hiện tại.

  • Đã hạ giả định về mức thận trọng có căn cứ mà bảng dự tính năm đầu vẫn lỗ, kể cả khi không tính tiền công của chủ.
  • Điểm hoà vốn đòi hỏi số khách hoặc số sản phẩm vượt quá công suất thật của cơ sở trong giờ đông nhất.
  • Dòng tiền âm lũy kế lớn nhất trong năm đầu vượt quá số tiền dự phòng bạn có.
  • Doanh thu phụ thuộc vào một khách hàng lớn, một nguồn hàng duy nhất hoặc một kênh bán duy nhất mà bạn không kiểm soát.
  • Giấy phép hay điều kiện kinh doanh bắt buộc chưa chắc xin được ở địa điểm đã chọn.
  • Chủ cơ sở không có đủ thời gian để trực tiếp điều hành trong sáu tháng đầu, và chưa có người thay.
  • Khoản trả nợ mỗi tháng chiếm gần hết dòng tiền dư ngay cả trong kịch bản thận trọng.

Phương án của anh Khoa vướng tín hiệu thứ hai và thứ ba. Quán có bốn mươi chỗ, nhưng để hoà vốn với mức đầu tư 300 triệu và tiền thuê sân vườn, quán cần trung bình hơn ba trăm ly mỗi ngày, trong khi với bốn mươi chỗ và kiểu khách ngồi lâu của quán sân vườn, mỗi ngày phục vụ hợp lý được chừng một trăm rưỡi ly. Tiền dự phòng anh có cũng chỉ đủ chịu ba tháng lỗ. Dừng ở bước này không phải bỏ ý tưởng, mà là bỏ phiên bản này của ý tưởng.

Mức lỗ tối đa chịu được: tính trước một con số

Con số quan trọng nhất trong ngưỡng dừng là số tiền bạn có thể mất mà gia đình không lâm vào khó khăn. Nó không phải số vốn đầu tư, cũng không phải số tiền bạn có. Cách tính đơn giản: lấy tổng số tiền có thể đưa vào, trừ đi khoản phải giữ lại cho sinh hoạt gia đình ít nhất sáu tháng, trừ khoản phải giữ cho các nghĩa vụ đã có như học phí, trả nợ cũ. Phần còn lại là trần.

Sau khi anh Khoa thu nhỏ phương án xuống mức đầu tư 90 triệu đồng giả định, dùng lại bàn ghế cũ và thuê nửa diện tích sân, anh tính như sau. Tổng tiền gia đình có thể đưa vào là 220 triệu. Giữ lại 50 triệu cho sinh hoạt sáu tháng. Vậy trần là 170 triệu: 90 triệu nằm ở đầu tư ban đầu, 80 triệu còn lại là tiền mặt để gánh các tháng lỗ và để dừng khi cần.

Từ con số này suy ra ngưỡng. Anh chừa 20 triệu cho việc dừng có trật tự: lương tháng cuối của người làm, khoản phạt nếu trả mặt bằng sớm, chi phí dọn dẹp. Phần còn lại, 60 triệu, là mức lỗ lũy kế tối đa từ hoạt động. Nếu mỗi tháng đầu quán lỗ khoảng 15 triệu, anh chịu được chừng bốn tháng trước khi chạm ngưỡng. Ngưỡng dừng của anh không phải là "khi nào thấy không ổn", mà là "khi lỗ lũy kế từ hoạt động chạm 60 triệu". Một con số cụ thể như vậy rất khó tự lừa mình.

Bảng ngưỡng dừng mẫu khi đã hoạt động

Bảng dưới là ngưỡng anh Khoa ghi vào phương án đã thu nhỏ, đặt ở trang cuối phần rủi ro. Mỗi chỉ số có ba mức. Số liệu giả định.

Chỉ sốTiếp tụcXem lạiDừng hoặc thu nhỏ
Số ly bán trung bình mỗi ngày trong tháng thứ baTừ 120 trở lên80 đến 119Dưới 80
Lỗ lũy kế từ hoạt độngDưới 30 triệu30 đến 60 triệuTừ 60 triệu
Số tháng liên tiếp có dòng tiền âm sau tháng thứ baKhông cóMột đến hai thángBa tháng
Tỷ lệ khách quay lại trong thángTừ 40% trở lên25% đến 39%Dưới 25%
Tiền mặt dự phòng còn lạiĐủ ba tháng chi phíMột đến ba thángDưới một tháng

Ba mức giúp tránh hai cực: dừng vì một tháng xấu, và kéo dài mãi vì chưa tháng nào tệ hẳn. Mức "xem lại" nghĩa là ngồi xuống tìm nguyên nhân và thử một thay đổi có thời hạn. Mức "dừng hoặc thu nhỏ" nghĩa là thực hiện kế hoạch đã viết sẵn, không bàn lại từ đầu. Mỗi tháng anh Khoa chỉ việc điền số vào bảng và xem mình đang ở cột nào.

Ba lựa chọn nằm giữa tiếp tục và dừng hẳn

Thu nhỏ. Giữ hoạt động nhưng cắt chi phí cố định: trả bớt mặt bằng, rút giờ mở cửa về khung giờ có khách, giảm người làm. Hợp khi mô hình có khách thật nhưng quy mô lớn hơn nhu cầu. Với quán cà phê, thu nhỏ có thể là chỉ mở buổi sáng và bán mang đi.

Đổi hướng. Giữ tài sản và mặt bằng nhưng đổi khách hàng hoặc sản phẩm. Một quán sân vườn vắng khách lẻ có thể chuyển sang nhận tiệc nhỏ, lớp học cuối tuần, chỗ họp nhóm có đặt trước. Đổi hướng cần một phương án ngắn mới với giả định mới, không phải làm thử một cách mơ hồ.

Tạm dừng. Ngưng hoạt động có thời hạn khi nguyên nhân là tạm thời, chẳng hạn khu vực đang sửa đường mấy tháng. Cần thương lượng với chủ nhà, xử lý người làm, làm thủ tục tạm ngừng kinh doanh với cơ quan đăng ký nơi bạn đăng ký hộ kinh doanh. Tạm dừng mà vẫn phải trả đủ tiền thuê thì thường chỉ là dừng hẳn chậm hơn.

Tiêu chí chọn. Hỏi ba câu: khách có thật không, chỉ là ít hơn dự tính; tài sản có dùng được cho việc khác không; nguyên nhân là lâu dài hay tạm thời. Khách thật mà ít thì thu nhỏ, tài sản dùng được thì cân nhắc đổi hướng, nguyên nhân tạm thời thì mới tính tạm dừng.

Dừng có trật tự

Khi đã chạm ngưỡng dừng, cách dừng quyết định bạn mất bao nhiêu. Dừng vội thường mất nhiều hơn mức cần thiết.

  1. Đọc lại hợp đồng thuê, xem điều khoản báo trước và tiền cọc; báo chủ nhà đúng hạn để giữ tiền cọc nhiều nhất có thể.
  2. Lập danh sách thiết bị, ước giá thanh lý, hỏi ít nhất hai nơi mua lại. Thiết bị chuyên ngành thường bán được giá hơn khi bán cho người cùng nghề.
  3. Thanh toán đủ lương và các khoản đã hứa với người làm trước mọi khoản khác.
  4. Liệt kê các khoản nợ nhà cung cấp và khoản vay, liên hệ chủ động để thống nhất lịch trả, đừng để bên kia phải gọi tới.
  5. Hoàn tất nghĩa vụ thuế và làm thủ tục tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh, hoặc thủ tục tương ứng nếu là doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020.
  6. Ghi lại những gì đã học được, kèm số liệu thật, cho lần lập phương án sau.

Bước cuối nghe như thủ tục nhưng lại có giá nhất. Phần lớn người mở cơ sở thứ hai thành công đã có một lần dừng trước đó, và bản ghi lại số liệu thật của lần đầu là căn cứ tốt nhất cho phương án lần sau.

Đoạn ngưỡng dừng viết vào phương án

Ngưỡng dừng nên nằm ngay trong phương án, ở cuối phần rủi ro, chứ không chỉ trong đầu chủ cơ sở. Viết ra thì bạn khó tự dời, và người đọc thấy bạn đã có kế hoạch cho cả kịch bản không như ý.

"Quán đặt ba mốc kiểm tra ở cuối tháng thứ ba, thứ sáu và thứ chín. Tại mỗi mốc, nếu số ly bán trung bình mỗi ngày dưới 80 hoặc lỗ lũy kế từ hoạt động từ 60 triệu đồng trở lên, quán sẽ chuyển sang chỉ bán buổi sáng và mang đi, trả lại một nửa diện tích sân theo điều khoản đã thoả thuận với chủ nhà. Nếu sau ba tháng thu nhỏ vẫn chưa đạt hoà vốn, quán sẽ dừng hoạt động, thanh lý thiết bị và dùng số tiền thu được để hoàn tất các nghĩa vụ còn lại."

Đoạn này có đủ bốn thành phần: mốc thời gian, chỉ số đo, ngưỡng bằng số, và việc sẽ làm. Thiếu một trong bốn thì nó chỉ còn là một lời hứa chung chung, và lời hứa chung chung thì rất dễ dời.

Câu hỏi thường gặp

Đặt ngưỡng dừng có phải là thiếu tự tin vào ý tưởng không?

Không. Ngưỡng dừng là cách bảo vệ phần tiền và công sức còn lại nếu giả định sai. Người tự tin nhất vẫn có thể sai về lượng khách hay chi phí, và ngưỡng dừng giúp sai ít tốn kém hơn.

Nên đặt mốc kiểm tra sau bao lâu?

Với cơ sở bán lẻ, ăn uống, dịch vụ nhỏ, mốc đầu thường ở cuối tháng thứ ba, khi giai đoạn khai trương đã qua. Các mốc tiếp theo cách nhau ba tháng. Ngành có chu kỳ dài như nông nghiệp cần đặt mốc theo vụ.

Đã đầu tư nhiều thì có nên cố thêm để gỡ lại không?

Khoản đã chi không lấy lại được dù bạn dừng hay tiếp tục. Câu hỏi đúng là từ hôm nay trở đi, tiếp tục có nhiều khả năng làm ra tiền hơn số tiền sẽ bỏ thêm hay không. Ngưỡng dừng đặt trước giúp trả lời câu này bằng số.

Thu nhỏ quy mô khác gì dừng hẳn?

Thu nhỏ giữ lại phần hoạt động đã có khách thật và cắt phần chi phí cố định vượt nhu cầu. Nó hợp khi mô hình có khách nhưng lớn quá. Dừng hẳn hợp khi khách hàng thật quá ít hoặc nguyên nhân không thể sửa.

Có cần ghi ngưỡng dừng vào phương án nộp cho người khác không?

Nên ghi, đặt ở cuối phần rủi ro. Người đọc thấy bạn đã nghĩ tới kịch bản xấu và có kế hoạch cụ thể. Một đoạn ngắn với mốc thời gian, chỉ số, ngưỡng và việc sẽ làm là đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138