KhaThi.comKhả Thi
Tự kiểm và sửa phương án

Bán thử để kiểm giả định trong phương án kinh doanh: một tuần số thật thay số ước

Chọn giả định nào để bán thử, thiết kế một tuần bán thử với sổ ghi từng ngày, đọc kết quả cho đúng và đưa số thật vào phương án thay cho con số ước đoán.

A Vietnamese woman packs breakfast boxes on a home kitchen table before sunrise, stacks of containers beside her, overhead shot of her hands and the table, dim yellow lamp light

Bán thử để kiểm giả định là bán thật, với quy mô nhỏ và trong thời gian ngắn, chỉ để đo vài con số mà phương án đang phải đoán: bao nhiêu người mua, mua với giá nào, có quay lại không, mỗi đơn tốn bao nhiêu tiền và bao nhiêu công. Một tuần bán thử có ghi sổ cẩn thận thường cho căn cứ tốt hơn mọi cuộc hỏi ý kiến.

Dưới đây là cách chọn giả định đáng thử, cách thiết kế một tuần bán thử, mẫu sổ ghi, cách đọc kết quả mà không tự lừa mình và cách đưa số thật vào phương án. Ví dụ là chị Thảo, định mở dịch vụ giao suất ăn sáng cho văn phòng quanh nhà, mọi con số là giả định.

Giả định nào đáng đem đi bán thử

Mỗi phương án có hàng chục giả định, nhưng chỉ vài cái quyết định phương án sống hay chết. Đó là những giả định vừa ảnh hưởng lớn tới kết quả, vừa ít căn cứ nhất. Giá thuê mặt bằng có hợp đồng, không cần thử. Số khách mỗi ngày, giá khách chịu trả và tỷ lệ khách quay lại thì gần như luôn là đoán.

Cách chọn nhanh: lấy bảng dự tính, thử giảm từng giả định đi hai mươi phần trăm và xem lợi nhuận đổi bao nhiêu. Giả định nào làm lợi nhuận đổi nhiều nhất, và bạn ít căn cứ nhất cho nó, là giả định cần bán thử. Thường chỉ còn lại ba bốn giả định.

Có những giả định bán thử không đo được. Một tuần bán thử không cho bạn biết khách có còn mua sau sáu tháng không, hay chi phí sửa chữa thiết bị năm thứ hai ra sao. Đừng cố đo mọi thứ; chọn những gì một tuần đo được.

Chị Thảo có phương án giao suất ăn sáng giá 30 nghìn đồng, dự tính 60 suất mỗi ngày từ tháng thứ hai, giá vốn 12 nghìn mỗi suất, một nửa số khách quay lại đều đặn. Bốn con số này quyết định gần như toàn bộ phương án, và chị không có căn cứ nào cho cả bốn ngoài cảm giác.

Chọn giả định và đặt ngưỡng trước khi thử

Trước khi bán suất đầu tiên, viết ra bảng này. Cột cuối quan trọng nhất: đặt ngưỡng trước để không tự diễn giải kết quả theo ý muốn sau khi đã thấy số.

Giả định trong phương ánCon số đang dùngCách đo trong tuần thửNgưỡng coi là giữ được
Số suất mỗi ngày60 suất từ tháng thứ haiĐếm suất bán mỗi ngày, tách khách mới và khách quay lạiNgày cuối tuần thử từ 25 suất, đang tăng
Giá bán30 nghìn đồngBán đúng giá, không giảm khai trươngKhông quá một phần năm khách chê đắt
Giá vốn mỗi suất12 nghìn đồngGhi mọi hoá đơn đi chợ, cả hộp, túi, đũaKhông quá 14 nghìn đồng
Khách quay lại50%Ghi tên hoặc số thứ tự khách, đếm người mua từ hai lầnTừ 50% trở lên
Công làm mỗi suấtChưa tínhBấm giờ từ lúc nấu đến lúc giao xongGhi lại, chưa đặt ngưỡng

Ngưỡng không cần chính xác tuyệt đối. Nó chỉ cần được viết ra trước. Nếu không có ngưỡng, kết quả 25 suất có thể được đọc là "đã tốt rồi, mới tuần đầu" hay "thấp quá" tuỳ tâm trạng hôm đó.

Thiết kế một tuần bán thử

Một tuần bán thử tốt nhỏ đến mức thua thì không đau, nhưng thật đến mức số liệu dùng được.

  1. Bán đúng sản phẩm và đúng giá sẽ dùng trong phương án. Bán rẻ hơn để có khách thì số khách đo được không dùng được.
  2. Chọn đúng nhóm khách mà phương án nhắm tới. Chị Thảo nhờ người quen giới thiệu vào hai văn phòng, không bán cho hàng xóm.
  3. Ghi sổ mỗi ngày, ngay khi xong việc: số suất, số khách mới, số khách quay lại, giờ làm, tiền chợ, ghi chú.
  4. Giữ nguyên cách làm suốt tuần. Đổi món giữa chừng thì không biết số khách tăng giảm vì đâu.
  5. Hỏi ba câu ngắn với vài khách vào cuối tuần: có mua tiếp không, giá thấy thế nào, muốn đổi gì.
  6. Ghi cả chi phí nhỏ: tiền xăng đi giao, ga nấu, túi giữ nhiệt. Những khoản lặt vặt cộng lại hay lớn hơn tưởng.
  7. Đặt sẵn ngày kết thúc và ngồi đọc số ngay hôm đó, khi còn nhớ từng chuyện xảy ra.

Một tuần là tối thiểu với hàng tiêu dùng hằng ngày như đồ ăn sáng, vì chỉ có năm ngày làm việc để đo khách quay lại. Với hàng mua thưa hơn, như đồ may đo hay dịch vụ sửa chữa, cần ba bốn tuần mới đủ số đơn để đọc.

Sổ ghi tuần bán thử của chị Thảo

Năm ngày làm việc, giao cho hai văn phòng. Số liệu giả định.

NgàySố suấtKhách mớiKhách quay lạiGiờ làmGhi chú
Thứ hai181802,5Người giới thiệu báo trước trong nhóm văn phòng
Thứ ba249152,5Có khách xin thêm trứng
Thứ tư276213,0Giao chậm mười lăm phút ở văn phòng thứ hai
Thứ năm223192,5Mưa, vài khách xuống quầy dưới nhà mua
Thứ sáu295243,0Hai khách đặt trước cho tuần sau
Cộng120417913,5

Tổng cộng 41 khách khác nhau, trong đó 30 người mua từ hai lần trở lên, tức khoảng 73%. Hoá đơn đi chợ và đồ đựng cả tuần cộng lại là 1,86 triệu đồng, chia cho 120 suất ra khoảng 15,5 nghìn mỗi suất. Năm ngày làm 13,5 giờ cho 120 suất, gần bảy phút mỗi suất kể cả giao.

Đọc kết quả mà không tự lừa mình

Tách khách quen ra. Trong 41 khách của chị Thảo có 12 người quen của người giới thiệu. Người quen mua để ủng hộ, và họ quay lại vì nể. Tính riêng 29 khách lạ, tỷ lệ quay lại còn khoảng 62%, vẫn qua ngưỡng 50%, nhưng thấp hơn con số gộp.

Coi chừng hiệu ứng tò mò của tuần đầu. Khách mới đến nhiều nhất hôm thứ hai rồi giảm dần. Phần tăng của các ngày sau đến từ khách quay lại, đó là tín hiệu tốt. Nếu ngược lại, khách mới nhiều mà quay lại ít, thì con số tuần đầu sẽ không giữ được.

Quy mô nhỏ có chi phí khác quy mô lớn. Giá vốn 15,5 nghìn ở mức 25 suất mỗi ngày sẽ giảm chút ít khi mua nguyên liệu nhiều hơn, nhưng đừng giả định nó về 12 nghìn nếu chưa có báo giá mua sỉ cụ thể. Còn công làm thì ngược lại: ở 60 suất, một người không làm kịp trong khung giờ sáng.

Đối chiếu với ngưỡng đã đặt, không với mong muốn. Số suất ngày cuối là 29, qua ngưỡng 25. Khách quay lại qua ngưỡng. Giá vốn 15,5 nghìn trượt ngưỡng 14 nghìn. Không ai chê đắt. Ba trên bốn giả định giữ được, một giả định phải sửa.

Khi không bán thử được: các cách đo thay thế

Có những ý tưởng không thể bán thử trọn vẹn, chẳng hạn một xưởng cần máy móc lớn mới làm ra sản phẩm, hay một tiệm cần mặt bằng mới có khách. Khi đó vẫn đo được từng mảnh của giả định bằng những cách rẻ hơn.

  • Nhận đặt trước có đặt cọc. Người chịu đặt cọc là khách thật, người nói "khi nào mở thì báo" thì chưa chắc. Số đơn có cọc là căn cứ tốt cho tháng đầu.
  • Đếm khách ở chỗ tương tự. Ngồi gần một cơ sở cùng loại vài buổi ở các khung giờ khác nhau, đếm lượt khách, ghi thời gian khách ở lại. Làm ít nhất ba nơi để lấy mức giữa.
  • Bán ở hội chợ, chợ phiên hoặc gian nhờ. Một hai buổi bán ở chỗ đông người cho biết khách phản ứng với giá và sản phẩm ra sao, dù chưa đo được khách quay lại.
  • Làm thử một mẻ, bấm giờ, cân nguyên liệu. Không cần bán, chỉ cần làm đúng quy trình một lần để biết giá vốn và công làm thật trên mỗi sản phẩm.
  • Xin báo giá thật. Thay mọi đơn giá nguyên liệu, thiết bị, vận chuyển trong phương án bằng báo giá có ngày, từ ít nhất hai nơi.
  • Hỏi người từng làm rồi bỏ nghề. Họ thường nói thẳng chi phí nào bị đánh giá thấp và vì sao họ dừng, những điều người đang làm ít khi kể.

Mỗi cách đo một mảnh nhỏ, nhưng ghép lại vẫn tốt hơn nhiều so với để trống. Ghi trong phương án con số nào đến từ cách đo nào, để người đọc biết mức tin cậy của từng con số.

Đưa số thật vào phương án

Kết quả bán thử không thay toàn bộ phương án, nó thay đúng những giả định đã đo, và ghi rõ nguồn. Phần chưa đo được vẫn giữ là ước tính, nhưng giờ có thể ước chặt hơn nhờ những gì đã thấy.

Với chị Thảo, hai điều đổi rõ nhất. Giá vốn tăng từ 12 lên 15 nghìn đồng mỗi suất, làm lãi gộp mỗi suất giảm từ 18 nghìn xuống 15 nghìn. Và để đạt 60 suất cần thêm một người phụ trong khung từ năm đến tám giờ sáng, một khoản chi phí mà bản đầu không có. Với hai thay đổi đó, chị hạ mục tiêu tháng thứ hai xuống 45 suất, và chỉ thuê người phụ khi vượt mức 40 suất trong hai tuần liền.

Đoạn chị đưa vào phần căn cứ doanh thu: "Trong tuần bán thử từ thứ hai đến thứ sáu, cơ sở giao 120 suất cho 41 khách tại hai văn phòng, 73% khách mua từ hai lần trở lên (62% nếu không tính người quen). Số suất ngày cuối là 29. Giá vốn thực tế khoảng 15,5 nghìn đồng mỗi suất kể cả đồ đựng; phương án dùng 15 nghìn đồng với giả định mua sỉ một số nguyên liệu. Mục tiêu tháng thứ hai là 45 suất mỗi ngày, mở rộng sang văn phòng thứ ba và thứ tư."

Đoạn này cho người đọc thấy con số nào đã đo, đo trong bao lâu, đã trừ người quen chưa, và con số nào vẫn là ước tính. Ít phương án cho cơ sở nhỏ có được một đoạn căn cứ như vậy, và đó là thứ làm phương án khác hẳn phần còn lại.

Câu hỏi thường gặp

Bán thử bao lâu thì đủ để đưa vào phương án?

Với hàng mua hằng ngày như đồ ăn, đồ uống, một đến hai tuần là đủ để thấy số khách và tỷ lệ quay lại. Với hàng hay dịch vụ mua thưa hơn, cần vài tuần tới một tháng để có đủ số đơn đọc được.

Có nên giảm giá khi bán thử để có nhiều khách không?

Không nên nếu mục đích là kiểm giả định. Bán giảm giá cho bạn số khách ở mức giá khác với phương án, nên con số đó không dùng được. Nếu muốn thử nhiều mức giá, hãy thử từng mức trong khoảng thời gian riêng.

Bán cho người quen có được tính vào kết quả không?

Có thể ghi lại, nhưng nên tách riêng khi đọc kết quả. Người quen mua và quay lại vì quan hệ, không hẳn vì sản phẩm. Tính riêng phần khách lạ cho bạn con số gần với thị trường hơn.

Bán thử có cần đăng ký kinh doanh trước không?

Tuỳ quy mô và ngành nghề. Bán thử nhỏ, ngắn ngày thường được nhiều người làm trước khi đăng ký, nhưng ngành thực phẩm vẫn phải đảm bảo vệ sinh an toàn. Nên tìm hiểu quy định tại nơi bạn ở trước khi bán.

Kết quả bán thử kém hơn phương án thì làm gì?

Đó chính là lý do để bán thử. Sửa giả định theo số thật, tính lại phương án và xem nó còn đứng được không. Nếu không, đổi sản phẩm, giá, nhóm khách hay quy mô rồi thử lại, trước khi bỏ vốn lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138