Chương tổ chức thực hiện trong báo cáo khả thi cho người đọc biết dự án đi từ ngày quyết định đến ngày có doanh thu bằng những việc nào, ai làm, mất bao lâu, và tiền được chi ra vào lúc nào. Với dự án nhỏ, hai đến ba trang là đủ: một bảng tiến độ theo tháng, một bảng mốc chi tiền, vài đoạn về người phụ trách và việc găng.
Ví dụ trong bài là dự án trại nấm trong nhà màng của vợ chồng anh Hùng, chị Nga, chuyển từ trồng nấm quy mô hộ sang trại có sáu nhà màng. Các mốc thời gian và số tiền là giả định. Điều cần học ở đây là cách sắp việc, chứ không phải các con số cụ thể của nghề nấm.
Chương này trả lời câu hỏi gì
Người đọc báo cáo khả thi có ba lo ngại khi lật đến chương này. Thứ nhất, dự án có thực sự bắt đầu được không, hay còn vướng giấy tờ, đất đai, người làm. Thứ hai, bao lâu thì có doanh thu, vì mỗi tháng chậm là một tháng chi phí cố định chạy mà không có tiền vào. Thứ ba, tiền được chi theo mốc nào, có ai kiểm trước khi chi không.
Báo cáo của nhiều cơ sở nhỏ chỉ có một câu: "dự án dự kiến triển khai trong quý I, đi vào hoạt động từ quý III". Câu đó không trả lời được câu nào trong ba câu trên. Người đọc không biết quý I làm gì, ai làm, việc nào phải xong trước việc nào, và nếu đến quý III chưa xong thì do đâu.
Chương tổ chức thực hiện tốt cũng có ích cho chính chủ đầu tư. Khi bắt tay làm thật, bảng tiến độ thành lịch làm việc hằng tuần, bảng mốc chi tiền thành công cụ kiểm soát dòng tiền, và danh sách việc găng cho biết chỗ nào phải theo sát nhất. Đây là chương duy nhất của báo cáo sẽ được dùng hằng ngày trong nửa năm đầu.
Chia giai đoạn và lập bảng tiến độ
Bảng tiến độ của anh Hùng, tính theo tháng kể từ khi có quyết định đầu tư. Cột sản phẩm đầu ra là thứ chứng minh giai đoạn đã xong.
| Giai đoạn | Việc chính | Tháng | Người phụ trách | Sản phẩm đầu ra |
|---|---|---|---|---|
| Chuẩn bị | Hoàn thiện hợp đồng thuê đất, hỏi thủ tục, đăng ký điện ba pha | 1 | Anh Hùng | Hợp đồng thuê đã công chứng, đơn xin cấp điện |
| Đặt hàng | Ký hợp đồng nhà màng, đặt phôi nấm đợt đầu, đặt hệ thống phun sương | 1–2 | Anh Hùng | Ba hợp đồng có lịch giao hàng |
| Thi công nền | San nền, rãnh thoát nước, kéo điện nước đến từng nhà | 2–3 | Đội thợ, anh Hùng giám sát | Biên bản nghiệm thu nền |
| Lắp đặt | Dựng nhà màng, lắp kệ, phun sương, chạy thử | 3–4 | Nhà cung cấp, chị Nga kiểm | Biên bản chạy thử hệ thống |
| Tuyển và đào tạo | Tuyển bốn người làm, hướng dẫn chăm sóc và thu hái | 4 | Chị Nga | Danh sách người làm, lịch ca |
| Vào phôi | Nhận phôi, xếp kệ, chăm sóc giai đoạn đầu | 4–5 | Chị Nga | Phôi xếp đủ sáu nhà |
| Thu hoạch đầu | Thu hái, sơ chế, giao cho mối đầu tiên | 5–6 | Cả hai | Hoá đơn bán hàng đầu tiên |
Bảng này khớp với chương tài chính ở một điểm quan trọng: doanh thu bắt đầu từ tháng thứ sáu, không phải tháng thứ nhất. Từ tháng một đến tháng năm, dự án chỉ có chi; khoảng đó phải được bù bằng vốn lưu động trong bảng vốn.
Việc găng: việc nào trễ là trễ cả dự án
Trong một chuỗi việc, có những việc được phép trễ vài tuần mà không ảnh hưởng ngày bắt đầu bán hàng, và có những việc trễ một ngày là cả dự án trễ một ngày. Chuỗi việc không có khoảng dư ấy gọi là đường găng. Báo cáo khả thi của dự án nhỏ không cần vẽ sơ đồ mạng phức tạp, nhưng phải chỉ ra được đường găng bằng lời.
Với trại nấm của anh Hùng, đường găng là: đăng ký điện ba pha, chờ đơn vị điện lực khảo sát và đấu nối, khoảng tám tuần; song song, nhà màng giao sau sáu tuần kể từ khi đặt cọc và dựng mất ba tuần; phun sương chỉ chạy được khi có điện. Phôi nấm phải đặt trước khoảng hai tháng vì cơ sở cung cấp phôi làm theo đơn. Nếu đặt phôi sau khi nhà màng dựng xong mới đặt thì nhà màng nằm không hai tháng.
Vì vậy báo cáo ghi rõ: đơn xin cấp điện nộp ngay tuần đầu tiên, phôi đặt cùng lúc với nhà màng, và ngày giao phôi được thoả thuận linh hoạt trong khoảng hai tuần để khớp với ngày chạy thử. Tuyển người làm thì không găng, có thể lùi vài tuần mà không sao. Viết ra như vậy cho người đọc biết bạn hiểu chỗ nào phải canh, và cho chính bạn biết nên dồn sức vào đâu trong tháng đầu.
Ai làm gì: hai giai đoạn, hai bộ máy
Giai đoạn đầu tư. Với cơ sở nhỏ, thường không có ban quản lý dự án riêng. Ghi rõ một người chịu trách nhiệm chung, người đó ký hợp đồng, nghiệm thu, quyết định chi tiền. Nếu có người góp vốn, nêu cách họ được báo cáo, ví dụ mỗi hai tuần một lần.
Giám sát kỹ thuật. Chủ đầu tư không có chuyên môn xây dựng thì nên nhờ hoặc thuê một người có kinh nghiệm kiểm nền, kiểm khung nhà màng trước khi nghiệm thu. Ghi tên vai trò và chi phí, không cần tên người.
Giai đoạn vận hành. Sơ đồ đơn giản: chủ cơ sở, người phụ trách sản xuất, người bán hàng, người làm. Với trại nấm, chị Nga phụ trách sản xuất, anh Hùng lo bán hàng và giấy tờ, bốn người làm chia hai ca.
Người thay thế. Mỗi vị trí quan trọng ghi ai làm thay khi người chính ốm hoặc nghỉ. Dự án gia đình hay phụ thuộc vào một người; chỉ ra điều đó và phương án bù là điểm cộng, không phải điểm trừ.
Chế độ ghi chép. Nêu cách ghi sổ sách từ ngày đầu: sổ chi tiêu đầu tư, sổ sản lượng hằng ngày, sổ bán hàng. Người cấp vốn rất coi trọng chi tiết này vì đó là thứ họ sẽ hỏi khi kiểm tra sau.
Chi tiền theo mốc, không theo lịch
Bảng mốc chi tiền cho thấy mỗi khoản lớn được chi khi nào và với điều kiện gì. Tổng vốn đầu tư giả định 1.200 triệu đồng.
| Mốc | Điều kiện để chi | Số tiền (triệu) | Luỹ kế |
|---|---|---|---|
| Đặt cọc nhà màng, phun sương | Ký hợp đồng có lịch giao hàng và điều khoản phạt chậm | 180 | 180 |
| Thi công nền, điện nước | Nghiệm thu nền và rãnh thoát nước | 220 | 400 |
| Thanh toán đợt hai nhà màng | Nhà màng giao đủ tại công trình, kiểm số lượng | 300 | 700 |
| Thanh toán đợt cuối nhà màng, phun sương | Chạy thử đạt, có biên bản | 160 | 860 |
| Mua phôi đợt đầu | Phôi giao đúng hẹn, kiểm mẫu | 140 | 1.000 |
| Vốn lưu động: lương, điện, bao bì | Chi theo tháng đến khi có doanh thu | 200 | 1.200 |
Cách chi theo mốc bảo vệ chủ đầu tư khỏi trả tiền trước cho việc chưa làm, và cho người cấp vốn thấy mỗi đồng chi ra đều đi kèm một sản phẩm kiểm được. Nếu một phần vốn là vốn huy động, bảng này cũng là căn cứ để thoả thuận lịch giải ngân.
Đoạn mẫu mở đầu chương tổ chức thực hiện
Đoạn tổng quan dưới đây đặt ở đầu chương, trước hai bảng tiến độ và mốc chi tiền. Nó trả lời đủ ba lo ngại của người đọc trong một đoạn, rồi để các bảng phía sau làm phần chứng minh.
"Dự án trại nấm Hùng Nga do hộ kinh doanh Đỗ Văn Hùng làm chủ đầu tư và trực tiếp quản lý, không lập ban quản lý dự án riêng. Ông Hùng chịu trách nhiệm ký hợp đồng, nghiệm thu và quyết định chi tiền; bà Đặng Thị Nga phụ trách kỹ thuật trồng và vận hành sau khi hoàn thành. Dự án được triển khai trong năm tháng kể từ ngày ký hợp đồng thuê đất, chia thành bảy giai đoạn (bảng 7.1); doanh thu đầu tiên dự kiến vào tháng thứ sáu, muộn nhất tháng thứ tám. Đường găng gồm cấp điện ba pha, giao và dựng nhà màng, giao phôi; ba việc này được khởi động ngay trong tháng đầu. Vốn đầu tư 1.200 triệu đồng được chi theo sáu mốc, mỗi mốc gắn với một biên bản nghiệm thu hoặc giao hàng (bảng 7.2). Trong thời gian đầu tư, chủ đầu tư gửi báo cáo tiến độ và chi tiêu cho các thành viên góp vốn hai tuần một lần. Sổ chi tiêu đầu tư, sổ sản lượng và sổ bán hàng được mở từ ngày đầu tiên."
Mẫu nêu cả mốc muộn nhất chấp nhận được, không chỉ mốc kế hoạch. Đây là chi tiết nhỏ nhưng cho người đọc thấy chủ đầu tư đã tính tình huống trễ, và giúp khớp với kịch bản xấu ở chương tài chính, nơi vốn lưu động được tính đủ cho tám tháng chưa có doanh thu đầy đủ.
Cộng dự phòng thời gian cho đúng chỗ
Gần như mọi dự án nhỏ đều trễ so với tiến độ ban đầu. Thay vì cộng một tháng chung vào cuối, hãy cộng dự phòng vào đúng việc hay trễ:
- Thủ tục hành chính: lấy thời gian quy định rồi cộng thêm khoảng một nửa, vì hồ sơ thường phải bổ sung ít nhất một lần.
- Hàng đặt làm hoặc nhập khẩu: cộng hai đến bốn tuần so với lịch giao trong hợp đồng.
- Thi công ngoài trời: tránh mùa mưa nếu được; nếu không, cộng số ngày mưa trung bình của tháng đó.
- Tuyển người: bắt đầu sớm hơn hai tuần so với ngày cần, vì người được tuyển hay báo nghỉ ở chỗ cũ muộn.
- Chạy thử: dành ít nhất một tuần chạy thử với nguyên liệu thật trước khi nhận hàng của khách.
Sau khi cộng, ghi rõ trong báo cáo ngày bắt đầu bán hàng theo hai mốc: mốc kế hoạch và mốc muộn nhất chấp nhận được, kèm số vốn lưu động cần thêm nếu rơi vào mốc muộn. Người đọc sẽ tin một tiến độ có dự phòng hơn một tiến độ quá gọn.
Câu hỏi thường gặp
Dự án nhỏ có cần lập ban quản lý dự án không?
Thường không cần một ban riêng. Chỉ cần ghi rõ một người chịu trách nhiệm chung, quyền ký hợp đồng và nghiệm thu, cùng cách báo cáo cho người góp vốn. Dự án có nhiều người góp vốn thì nên ghi thêm cách ra quyết định khi có bất đồng.
Bảng tiến độ nên chia theo tuần hay theo tháng?
Với báo cáo khả thi dự án nhỏ, chia theo tháng là đủ rõ và dễ đọc. Khi bắt tay triển khai, bạn chia nhỏ các việc găng theo tuần để theo dõi, nhưng bảng trong báo cáo giữ theo tháng.
Đường găng là gì và tìm thế nào?
Đường găng là chuỗi việc nối tiếp nhau không có khoảng dư, việc nào trễ thì ngày hoàn thành dự án trễ theo. Tìm bằng cách liệt kê việc, ghi việc nào phải xong trước việc nào, rồi xem chuỗi nào dài nhất từ đầu đến ngày bán hàng.
Vì sao nên chi tiền theo mốc thay vì theo lịch cố định?
Chi theo mốc gắn mỗi khoản tiền với một sản phẩm đã nghiệm thu, nên giảm rủi ro trả trước cho việc chưa làm. Lịch cố định dễ dẫn đến chi đủ tiền trong khi việc còn dở, và khó đòi lại khi nhà thầu chậm.
Tiến độ thực tế trễ so với báo cáo thì phải làm gì?
Cập nhật bảng tiến độ, tính lại phần vốn lưu động cần thêm cho thời gian trễ, và báo cho người góp vốn hoặc người cấp vốn sớm. Báo trễ sớm kèm phương án luôn được đón nhận tốt hơn im lặng đến khi hết tiền.