Phần kỹ thuật trong báo cáo khả thi phải chứng minh được bốn điều: quy trình làm ra sản phẩm, máy móc đã chọn và lý do chọn, công suất thực tế của cả dây chuyền, và nguồn nguyên liệu đủ cho công suất đó. Con số sản lượng ở chương tài chính chỉ đáng tin khi lần ngược được về chương này bằng phép nhân cụ thể.
Ví dụ trong bài là cơ sở gạch không nung của chị Ngân, quy mô một dây chuyền ép bán tự động. Các thông số máy, định mức phối trộn, thời gian dưỡng gạch đều là giả định để minh hoạ cách lập luận; khi làm thật, bạn lấy từ catalô của nhà cung cấp, chạy thử và hỏi người đã vận hành loại máy đó.
Bốn câu hỏi chương kỹ thuật phải trả lời
Làm ra sản phẩm bằng cách nào? Mô tả quy trình từng công đoạn, đầu vào và đầu ra mỗi công đoạn, thời gian và điều kiện cần. Người đọc không chuyên vẫn phải hiểu được.
Vì sao chọn máy này? So ít nhất hai phương án công nghệ theo các tiêu chí cụ thể, rồi nói rõ lý do chọn. Một báo cáo chỉ có một phương án duy nhất làm người đọc nghi là bạn chọn theo người bán quen.
Sản lượng thật là bao nhiêu? Công suất của dây chuyền bằng công suất của công đoạn chậm nhất, không phải của máy chính. Tính từng công đoạn và chỉ ra nút cổ chai.
Nguyên liệu có đủ, có ổn định không? Định mức tiêu hao, hao hụt, nguồn cung, khoảng cách vận chuyển, mùa vụ nếu có. Thiếu nguyên liệu thì máy tốt đến đâu cũng đứng.
Thêm một câu cho dự án có xây dựng. Nhà xưởng, bãi, kho được thiết kế theo dây chuyền ra sao. Bản vẽ mặt bằng sơ bộ đặt ở phụ lục, trong chương chỉ cần mô tả bố trí và diện tích từng khu.
Viết phần quy trình sao cho người ngoài nghề đọc được
Quy trình gạch không nung của chị Ngân, viết theo dạng mỗi bước một câu hành động, kèm thông số chính:
- Tiếp nhận và kiểm nguyên liệu: đá mạt, cát, xi măng nhập về bãi có mái che; kiểm độ ẩm cát và cỡ hạt đá mạt bằng mắt và rây đơn giản.
- Định lượng và trộn: cân theo tỷ lệ phối trộn giả định, trộn khô rồi thêm nước trong máy trộn cưỡng bức, mỗi mẻ khoảng 12 phút.
- Ép tạo hình: băng tải đưa hỗn hợp vào máy ép thuỷ lực, ép rung thành viên trên khay, mỗi chu kỳ ép ra một khay nhiều viên.
- Dưỡng hộ ban đầu: khay gạch đưa vào khu có mái che, giữ ẩm, không xếp chồng trong khoảng một ngày.
- Dỡ khay và xếp kiện: gạch đủ cứng thì dỡ khỏi khay, xếp kiện trên pallet, tưới ẩm theo lịch.
- Dưỡng hộ ngoài bãi: kiện gạch nằm ngoài bãi thêm một thời gian theo yêu cầu kỹ thuật trước khi xuất bán, giả định tổng cộng mười ngày.
- Kiểm tra và xuất hàng: lấy mẫu kiểm cường độ theo lô, loại viên sứt mẻ, xuất kho.
Khi viết, mỗi bước nên có ba thông tin: làm gì, bằng thiết bị gì, mất bao lâu. Bước nào bạn chưa điền được thông số thì đó là chỗ phải hỏi nhà cung cấp hoặc người vận hành trước khi viết tiếp chương tài chính.
So phương án công nghệ theo tiêu chí
Báo cáo nên so ít nhất hai phương án. Bảng sau dùng mức tương đối thay cho giá, vì giá thực tế bạn sẽ đưa vào phần báo giá ở phụ lục.
| Tiêu chí | Máy ép bán tự động | Dây chuyền tự động | Máy ép thủ công nhiều đầu |
|---|---|---|---|
| Vốn đầu tư | Trung bình | Cao, gấp nhiều lần | Thấp |
| Sản lượng mỗi ca | Vừa với thị trường các xã lân cận | Lớn, cần đầu ra ổn định xa hơn | Nhỏ |
| Số người vận hành | Năm đến bảy người | Ba đến bốn người, cần thợ có tay nghề | Tám người trở lên |
| Độ đồng đều sản phẩm | Khá | Cao | Phụ thuộc tay nghề |
| Phụ tùng, sửa chữa | Dễ tìm, thợ địa phương sửa được | Phụ thuộc nhà cung cấp | Rất dễ |
| Phù hợp khi | Đầu ra đã có từ công trình quanh vùng | Đã có hợp đồng lớn dài hạn | Thử thị trường, vốn rất ít |
Chị Ngân chọn máy ép bán tự động với lý do ghi rõ trong báo cáo: thị trường trong bán kính ba mươi cây số chỉ tiêu thụ được khoảng sản lượng một ca của loại máy này; dây chuyền tự động sẽ chạy dưới một nửa công suất trong nhiều năm, phần vốn dư chôn vào máy không sinh ra doanh thu.
Tìm nút cổ chai: công suất dây chuyền không phải công suất máy ép
Catalô máy ép ghi 1.200 viên mỗi giờ. Nhiều báo cáo lấy luôn số đó nhân tám giờ, nhân ba trăm ngày, ra gần 2,9 triệu viên một năm. Nhưng máy trộn giả định mỗi mẻ cho khoảng 220 viên, mỗi mẻ mất 12 phút, tức năm mẻ một giờ, chỉ cấp được 1.100 viên. Máy ép phải chờ máy trộn, nên công suất thật của dây chuyền là 1.100 viên một giờ.
Tiếp theo là bãi dưỡng hộ. Mỗi ngày làm ra khoảng 8.800 viên, mỗi viên nằm bãi mười ngày, nên bãi luôn chứa khoảng 88.000 viên. Xếp mỗi pallet 150 viên, cần gần 590 pallet; mỗi pallet chiếm khoảng một mét vuông, cộng lối đi cho xe nâng tay, bãi cần chừng 900 đến 1.000 mét vuông. Khu đất của chị Ngân chỉ dành được 600 mét vuông cho bãi, vậy bãi mới là nút cổ chai thực sự: tối đa chừng 5.300 viên mỗi ngày.
Báo cáo có hai lựa chọn và phải nói rõ chọn cái nào. Một là chấp nhận sản lượng 5.300 viên mỗi ngày và tính doanh thu trên đó. Hai là mở rộng bãi hoặc làm giá kệ nhiều tầng, cộng chi phí đó vào bảng vốn. Cách viết sai là để chương kỹ thuật ghi 1.200 viên mỗi giờ còn chương tài chính tính trên con số ấy, trong khi bãi không chứa nổi.
Định mức nguyên liệu và hao hụt
Bảng định mức là cầu nối giữa chương kỹ thuật và chi phí biến đổi ở chương tài chính. Số dưới đây là giả định cho mỗi một nghìn viên thành phẩm.
| Nguyên liệu | Định mức trên 1.000 viên | Hao hụt cộng thêm | Nguồn cung |
|---|---|---|---|
| Đá mạt | Khoảng 1,6 tấn | 3% | Hai mỏ trong bán kính hai mươi cây số |
| Cát | Khoảng 0,3 khối | 5% | Đại lý vật liệu, phụ thuộc mùa mưa |
| Xi măng | Khoảng 0,22 tấn | 2% | Đại lý, giao theo tuần |
| Nước | Khoảng 0,15 khối | Không đáng kể | Giếng khoan, cần kiểm chất lượng |
| Viên loại do sứt vỡ | 3% thành phẩm | Nghiền làm cốt liệu lại một phần |
Cột nguồn cung là chỗ người đọc tìm rủi ro. Cát phụ thuộc mùa mưa nghĩa là có vài tháng giá lên hoặc khó mua; báo cáo nên tính lượng tồn trữ trước mùa và diện tích kho tương ứng. Chỉ có một mỏ đá trong vùng là rủi ro độc quyền nguồn cung, nên ghi tên phương án thay thế dù xa hơn và đắt hơn.
Vận hành, bảo trì và người làm
Phần cuối chương kỹ thuật thường bị viết một dòng "đội ngũ có kinh nghiệm". Thay vào đó, liệt kê cụ thể:
- Số người mỗi ca, vị trí từng người: vận hành máy trộn, máy ép, xếp khay, xe nâng, kiểm hàng.
- Ai là người kỹ thuật chính, đã vận hành loại máy này bao lâu, có ai thay khi người đó nghỉ.
- Lịch bảo trì: khuôn ép mòn sau một số chu kỳ ép nhất định và phải thay; dầu thuỷ lực, băng tải, vòng bi có chu kỳ riêng. Ghi chi phí thay thế ước tính mỗi năm.
- Phụ tùng nên trữ sẵn để máy không dừng nhiều ngày khi hỏng.
- Đào tạo ban đầu do nhà cung cấp máy thực hiện, mấy ngày, có kèm chạy thử với nguyên liệu thật của bạn không.
- Điện: tổng công suất các máy, nhu cầu điện ba pha, phương án khi mất điện giữa ca.
Mỗi mục trên nên khớp với một dòng chi phí ở chương tài chính. Nếu chương kỹ thuật ghi bảy người mỗi ca mà bảng lương chỉ có năm người, người đọc sẽ dừng ở đó và mọi con số phía sau đều bị đặt câu hỏi.
Đoạn mẫu mở đầu chương kỹ thuật
Mẫu dưới đây là đoạn tổng quan đặt ở đầu chương, trước các mục chi tiết. Nó cho người đọc bận nắm toàn bộ phương án kỹ thuật trong một lần đọc, và mỗi con số trong đó đều được dẫn chiếu đến bảng phía sau.
"Cơ sở sản xuất gạch không nung của hộ kinh doanh Trần Thị Ngân dùng một dây chuyền ép thuỷ lực bán tự động gồm máy trộn cưỡng bức, băng tải cấp liệu, máy ép rung và hệ thống khay. Công suất máy ép theo nhà sản xuất là 1.200 viên mỗi giờ; công suất dây chuyền bị giới hạn bởi máy trộn ở mức 1.100 viên mỗi giờ (bảng 5.3). Do diện tích bãi dưỡng hộ 600 mét vuông, sản lượng khai thác được chọn là 5.300 viên mỗi ngày, làm việc một ca, 280 ngày một năm, tương đương khoảng 1,48 triệu viên một năm (bảng 5.4). Nguyên liệu chính là đá mạt từ hai mỏ trong bán kính hai mươi cây số, cát và xi măng mua qua đại lý; định mức tiêu hao và hao hụt nêu ở bảng 5.5. Dây chuyền cần sáu lao động mỗi ca, trong đó một người kỹ thuật chính đã vận hành loại máy này nhiều năm. Phương án dây chuyền tự động đã được xem xét và không chọn vì thị trường trong vùng chưa tiêu thụ đủ sản lượng của phương án đó (phụ lục 4)."
Để ý ba điều trong mẫu. Một là con số catalô và con số thật được nêu cạnh nhau, kèm lý do chênh lệch. Hai là sản lượng năm được dẫn ra bằng phép nhân có đủ thừa số: viên mỗi ngày, số ca, số ngày. Ba là phương án bị loại được nhắc một câu, đủ để người đọc biết bạn đã cân nhắc mà không làm loãng chương.
Câu hỏi thường gặp
Chương kỹ thuật nên dài bao nhiêu trong báo cáo khả thi dự án nhỏ?
Thường từ bốn đến tám trang thân bài, chưa kể phụ lục catalô, báo giá và bản vẽ. Dự án sản xuất thì chương này dày; dự án dịch vụ thì mỏng hơn và tập trung vào quy trình phục vụ, trang thiết bị, nhân sự.
Không phải kỹ sư thì có tự viết được phần kỹ thuật không?
Viết được nếu bạn hỏi đủ người: nhà cung cấp máy, người đang vận hành loại máy đó, thợ bảo trì. Phần bạn cần làm là đặt các thông số vào đúng phép tính và soát cho khớp với chương tài chính.
Có cần so nhiều phương án công nghệ không?
Nên so ít nhất hai. Việc so sánh cho thấy bạn đã cân nhắc, và giúp người đọc hiểu vì sao vốn đầu tư ở mức đó. Phương án bị loại nêu ngắn kèm lý do, chi tiết để ở phụ lục.
Nút cổ chai là gì và vì sao quan trọng?
Đó là công đoạn chậm nhất trong dây chuyền, quyết định sản lượng của cả dây chuyền. Lấy công suất của máy chính để tính doanh thu trong khi một công đoạn khác chậm hơn là lỗi làm phóng đại sản lượng hay gặp nhất.
Thông số máy lấy từ catalô có đủ tin cậy không?
Catalô thường ghi công suất trong điều kiện lý tưởng. Nên hỏi người đang dùng máy về sản lượng thực tế mỗi ca, hoặc chạy thử với nguyên liệu của bạn, rồi dùng con số thấp hơn cho kịch bản vừa.