Phương án kinh doanh tiệm tóc nên tính doanh thu từ số giờ thợ có thể bán, không từ số ghế: ghế chỉ là giới hạn trên, còn thứ thật sự bán được là thời gian của người thợ nhân với giá từng dịch vụ. Một tiệm ba ghế nhưng chỉ có hai thợ giỏi thì công suất thực là hai ghế; một tiệm mà thợ chính đi rồi mang theo khách quen thì doanh thu có thể rơi một nửa chỉ sau một tháng.
Ví dụ giả định: anh Khoa, thợ tóc tám năm, ra mở tiệm riêng ba ghế, một ghế gội nằm, nhận thêm hai thợ. Bài đưa ra bảng công suất theo giờ thợ, cơ cấu dịch vụ, cách chia công thợ trong bảng chi phí, phần hoá chất và một kịch bản rủi ro mà phương án tiệm tóc nào cũng nên có. Các con số là giả định.
Công suất tính theo giờ thợ, số giả định
Bước đầu tiên là đổi mọi thứ ra phút. Mỗi dịch vụ chiếm của thợ một khoảng thời gian, mỗi thợ có một số giờ làm mỗi ngày, và không phải giờ nào cũng có khách:
| Thông số | Thợ chính (anh Khoa) | Thợ phụ 1 | Thợ phụ 2 |
|---|---|---|---|
| Giờ có mặt mỗi ngày | 10 | 10 | 8 |
| Tỉ lệ giờ có khách (giả định) | 70% | 50% | 45% |
| Giờ bán được mỗi ngày | 7 | 5 | 3,6 |
| Doanh thu bình quân mỗi giờ thợ, nghìn đồng (giả định) | 220 | 150 | 120 |
| Doanh thu mỗi ngày, nghìn đồng | 1.540 | 750 | 432 |
Cộng ba thợ khoảng 2,72 triệu đồng mỗi ngày, nhân hai mươi sáu ngày làm việc ra khoảng 71 triệu mỗi tháng ở mức ổn định. Thợ chính có doanh thu mỗi giờ cao hơn vì làm nhiều dịch vụ kỹ thuật như uốn, nhuộm. Tỉ lệ giờ có khách là giả định quan trọng nhất; nên giải thích căn cứ, ví dụ số khách quen đang theo anh Khoa ở tiệm cũ.
Tháng đầu, thợ phụ gần như chưa có khách riêng. Bảng nên có thêm một dòng cho ba tháng khởi động: tỉ lệ giờ có khách của hai thợ phụ chỉ khoảng 25 đến 30%, tăng dần khi khách mới quen tay họ. Ghi điều này ra để người đọc thấy doanh thu ổn định 71 triệu là đích đến sau vài tháng, không phải con số của tuần khai trương.
Cơ cấu dịch vụ: cắt nhiều mà lãi ở hoá chất
Doanh thu bình quân mỗi giờ thợ phụ thuộc vào cơ cấu dịch vụ. Bảng giả định cho thấy cắt gội chiếm nhiều lượt nhưng uốn nhuộm mới tạo ra doanh thu lớn:
| Dịch vụ | Lượt/tháng (giả định) | Phút thợ mỗi lượt | Giá bình quân, nghìn đồng (giả định) | Hoá chất mỗi lượt, nghìn đồng |
|---|---|---|---|---|
| Cắt nam | 520 | 25 | 60 | không đáng kể |
| Gội sấy | 300 | 20 | 50 | 5 |
| Cắt nữ, tạo kiểu | 120 | 40 | 120 | không đáng kể |
| Nhuộm | 45 | 120 | 450 | 120 |
| Uốn, duỗi | 30 | 150 | 600 | 160 |
Doanh thu từ bảng này khoảng 99 triệu nếu đủ lượt, nhưng anh Khoa chỉ lấy khoảng 71 triệu làm mức ổn định theo bảng giờ thợ, phần chênh là biên thận trọng. Hai bảng phải nói cùng một chuyện; nếu bảng dịch vụ ra con số cao hơn nhiều so với bảng giờ thợ, hoặc ngược lại, hãy giải thích vì sao. Chi phí hoá chất tính riêng theo lượt, không gộp chung vào chi phí cố định, vì nó tăng giảm theo số lượt nhuộm, uốn.
Chia công thợ: dòng chi phí quyết định lãi tiệm tóc
Ăn chia theo phần trăm doanh số. Nhiều tiệm trả thợ một phần trăm trên doanh thu dịch vụ thợ làm, có hoặc không có lương cứng. Trong phương án, dòng này là chi phí biến đổi, đi theo doanh thu, không phải chi phí cố định.
Ví dụ giả định. Thợ phụ hưởng 40% doanh thu dịch vụ mình làm. Doanh thu của hai thợ phụ khoảng 30,7 triệu mỗi tháng thì chi phí công thợ khoảng 12,3 triệu. Anh Khoa là chủ, phương án vẫn nên ghi lương của anh, ví dụ 15 triệu, tách khỏi lợi nhuận.
Lương cứng thấp, phần trăm cao. Cách này giảm rủi ro cho chủ tiệm khi vắng khách, và người thẩm định thường đánh giá cao vì chi phí co giãn theo doanh thu. Nêu rõ cơ chế trong phương án bằng một câu.
Học việc và gội đầu. Người học việc làm gội, dọn dẹp thường nhận lương khoán thấp. Đưa vào chi phí cố định, ghi số người và mức giả định.
Đừng quên tiền tip và hoa hồng bán sản phẩm. Nếu tiệm bán dầu gội, sáp vuốt tóc và chia hoa hồng cho thợ, tách riêng doanh thu bán sản phẩm và chi phí hoa hồng; gộp vào doanh thu dịch vụ làm lệch tỉ lệ chia.
Ghi rõ ai trả tiền hoá chất. Có tiệm trừ hoá chất trước rồi mới chia phần trăm cho thợ, có tiệm chia trên doanh thu gộp. Hai cách cho ra chi phí công thợ chênh nhau đáng kể với dịch vụ nhuộm, uốn. Chọn một cách và viết rõ trong phương án.
Vốn đầu tư và chi phí cố định, số giả định
Tiệm tóc vốn không lớn so với quán ăn, nhưng phần sửa chữa và ghế chiếm tỉ trọng cao. Đơn vị triệu đồng:
| Khoản | Số tiền | Loại |
|---|---|---|
| Sửa chữa, gương, đèn, ống nước cho ghế gội | 70 | đầu tư, khấu hao 3 năm |
| 3 ghế cắt, 1 giường gội | 45 | đầu tư, khấu hao 5 năm |
| Máy sấy, máy uốn, dụng cụ, máy giặt khăn | 25 | đầu tư, khấu hao 3 năm |
| Cọc thuê 2 tháng | 24 | cọc |
| Hoá chất, khăn, áo choàng lần đầu | 12 | lưu động |
| Dự phòng 3 tháng | 45 | lưu động |
| Thuê mặt bằng mỗi tháng | 12 | cố định |
| Điện, nước, giặt khăn mỗi tháng | 5 | cố định |
| Lương học việc mỗi tháng | 5 | cố định |
Tổng vốn ban đầu khoảng 221 triệu. Chi phí cố định khoảng 22 triệu mỗi tháng, cộng khấu hao khoảng 3,4 triệu. Phần trăm công thợ và hoá chất nằm ở chi phí biến đổi. Ở mức doanh thu 71 triệu, sau công thợ, hoá chất khoảng 8 triệu, chi phí cố định, khấu hao và lương anh Khoa, lợi nhuận trước thuế còn khoảng 10 triệu mỗi tháng. Con số không lớn, và phương án nên nói thật như thế.
Điểm hoà vốn tiệm tóc tính bằng giờ thợ
Với tiệm tóc, điểm hoà vốn dễ hiểu nhất khi đổi ra số giờ thợ cần bán mỗi ngày. Công thức: doanh thu hoà vốn = chi phí cố định chia cho tỉ lệ lãi góp. Tỉ lệ lãi góp là phần còn lại của mỗi đồng doanh thu sau khi trừ công thợ theo phần trăm và hoá chất.
Ví dụ giả định: ở mức 71 triệu, công thợ khoảng 12,3 triệu và hoá chất khoảng 8 triệu, tức chi phí biến đổi khoảng 29% doanh thu, lãi góp khoảng 71%. Chi phí cố định gồm thuê, điện nước, học việc, khấu hao và lương anh Khoa: 22 cộng 3,4 cộng 15, khoảng 40,4 triệu. Doanh thu hoà vốn = 40,4 chia 0,71, khoảng 57 triệu mỗi tháng, tức khoảng 2,2 triệu mỗi ngày làm việc.
Đổi ra giờ thợ: nếu doanh thu bình quân cả tiệm khoảng 175 nghìn đồng mỗi giờ bán được, tiệm cần bán khoảng 12,5 giờ thợ mỗi ngày để hoà vốn, trong khi kế hoạch là 15,6 giờ. Biên an toàn chỉ khoảng 20%, tức là chỉ cần khách giảm một phần năm là tiệm bắt đầu lỗ. Phương án nên nói thẳng điều này và kèm biện pháp: nếu sau ba tháng giờ bán dưới mười ba giờ mỗi ngày, cắt giờ có mặt của thợ phụ thứ hai và chuyển sang làm theo lịch hẹn.
Người thẩm định thích con số dạng giờ vì kiểm được: họ có thể tự hỏi một tiệm ba ghế có bán được mười hai, mười ba giờ mỗi ngày không, thay vì phải tin một con số doanh thu tròn trĩnh.
Khung mục mẫu cho phương án tiệm tóc
Phương án tiệm tóc nên ngắn, khoảng tám trang, và đặt nặng phần con người vì tay nghề là tài sản chính. Thứ tự gợi ý kèm câu mẫu:
- Người làm nghề: "Anh Trần Văn Khoa, tám năm làm thợ chính, chuyên uốn nhuộm, có khoảng hai trăm khách quen quay lại đều đặn mỗi tháng đến hai tháng." Đây là mục đầu tiên, không phải mục cuối.
- Tiệm và vị trí: số ghế, giường gội, diện tích, giờ mở cửa, khoảng cách tới các tiệm khác trong khu.
- Dịch vụ và giá: bảng giá dự kiến, so với ba tiệm quanh đó, giải thích nếu giá cao hơn.
- Đội thợ và cách chia công: số thợ, lương cứng hay phần trăm, kế hoạch đào tạo.
- Doanh thu theo giờ thợ: bảng công suất và bảng cơ cấu dịch vụ, hai bảng phải khớp.
- Vốn, chi phí, hoà vốn: bảng vốn, chi phí cố định, biến đổi, số giờ thợ hoà vốn.
- Rủi ro: thợ nghỉ, chủ tiệm ốm, khách quen không theo sang, hoá chất gây kích ứng cho khách.
Rủi ro kích ứng hoá chất ít người viết nhưng đáng một dòng: tiệm thử phản ứng trên da trước khi nhuộm, dùng sản phẩm có nguồn gốc và hoá đơn. Chi tiết này cho thấy người lập hiểu nghề, không chỉ hiểu bảng tính.
Rủi ro riêng của tiệm tóc: khách đi theo thợ
Ở tiệm tóc, khách gắn với người thợ nhiều hơn gắn với tiệm. Đây là rủi ro lớn nhất và cũng là lợi thế lớn nhất của anh Khoa: khách quen đi theo anh từ tiệm cũ, nhưng khách của thợ phụ cũng có thể đi theo thợ phụ khi người đó nghỉ. Phương án nên tách doanh thu dự kiến thành hai phần: phần từ khách quen của chủ tiệm và phần từ khách mới, vì hai phần này có độ chắc chắn khác nhau.
Biện pháp viết vào phương án cần cụ thể: "Tiệm lưu sổ khách theo tiệm, không theo thợ; khách đặt lịch qua số của tiệm; mỗi thợ phụ được đào tạo thêm dịch vụ nhuộm trong sáu tháng đầu để giảm phụ thuộc vào thợ chính." Một câu như vậy cho thấy bạn đã nghĩ tới chuyện người đi, khách đi.
Thêm một kịch bản số: nếu anh Khoa ốm hai tuần, doanh thu tháng đó giảm khoảng một nửa. Tiền dự phòng ba tháng trong bảng vốn được tính để chịu được một lần như vậy. Người thẩm định sẽ hỏi câu này; trả lời trước bằng bảng số tốt hơn trả lời bằng lời hứa.
Câu hỏi thường gặp
Tính doanh thu tiệm tóc theo ghế hay theo thợ?
Theo giờ thợ thì sát thực tế hơn. Số ghế chỉ là giới hạn trên. Lấy số giờ mỗi thợ có mặt nhân tỉ lệ giờ có khách và doanh thu bình quân mỗi giờ, rồi cộng các thợ lại.
Công thợ nên đưa vào chi phí cố định hay biến đổi?
Phần lương cứng đưa vào chi phí cố định, phần trăm theo doanh số đưa vào chi phí biến đổi. Tách như vậy thì điểm hoà vốn tính ra mới đúng, vì công thợ theo phần trăm tăng giảm cùng doanh thu.
Chủ tiệm tự làm thợ có cần ghi lương của mình không?
Nên ghi một mức lương giả định cho chủ tiệm và tách khỏi lợi nhuận. Nếu không, lợi nhuận của tiệm trông cao nhưng thực ra là tiền công của chính bạn, và người đọc phương án sẽ tự trừ ra.
Hoá chất uốn nhuộm tính vào chi phí thế nào?
Tính theo lượt dịch vụ: mỗi lượt nhuộm hoặc uốn tốn một lượng hoá chất ước tính. Chi phí này tăng giảm theo số lượt nên thuộc chi phí biến đổi, không gộp vào chi phí cố định hằng tháng.
Làm sao chứng minh lượng khách quen trong phương án?
Có thể nêu số khách quen đang theo bạn ở chỗ làm cũ, tần suất họ quay lại, và số người đã hẹn sẽ đến tiệm mới. Ghi rõ đây là ước tính, và chỉ lấy một phần số đó vào doanh thu để giữ thận trọng.