KhaThi.comKhả Thi
Phương án mẫu: bán lẻ, ăn uống, dịch vụ

Phương án kinh doanh tiệm tạp hoá: vốn hàng, vòng quay tồn kho và lãi gộp mỏng

Lập phương án tạp hoá theo đúng bản chất lãi mỏng, quay nhanh: cơ cấu nhóm hàng, công thức vòng quay tồn kho, vốn lưu động, sổ nợ khách quen và đoạn mẫu.

An elderly Vietnamese woman stacks bags of rice and cooking oil bottles on metal shelves in a narrow neighborhood grocery, viewed from the doorway, soft afternoon light, muted green tones

Phương án kinh doanh tiệm tạp hoá phải chứng minh được tiền hàng quay đủ nhanh, vì lãi gộp mỗi món chỉ vài phần trăm đến hơn chục phần trăm; tiệm sống nhờ bán nhiều lần trên cùng một đồng vốn chứ không nhờ lãi to trên từng món. Phần lớn số vốn của tiệm tạp hoá nằm trên kệ dưới dạng hàng, nên câu hỏi trung tâm là cần bao nhiêu hàng, quay mấy vòng mỗi tháng, và bao nhiêu tiền đang nằm ở sổ nợ khách quen.

Ví dụ giả định: cô Lan mở tiệm tạp hoá ở tầng trệt nhà mình, mặt tiền ba mét, trong khu dân cư đông hộ gia đình. Không phải thuê mặt bằng nên chi phí cố định thấp, nhưng điều đó không làm phương án dễ hơn: người đọc sẽ hỏi kỹ hơn về vốn hàng và cách kiểm soát hàng hết hạn. Mọi số liệu là giả định.

Tạp hoá lời ở vòng quay, không ở biên lãi

Một tiệm tạp hoá bán gạo, dầu ăn, nước mắm, mì gói, nước ngọt, bánh kẹo, bột giặt, đồ dùng vệ sinh. Mỗi nhóm có lãi gộp khác nhau: gạo, sữa, nước ngọt thùng thường lãi mỏng vì khách so giá; bánh kẹo lẻ, đồ dùng nhỏ, hàng ăn vặt lãi dày hơn nhưng bán chậm hơn. Phương án chỉ ghi một tỉ lệ lãi gộp chung cho cả tiệm là bỏ mất phần quan trọng nhất.

Chỉ số đáng đưa vào phương án là lãi gộp trên vốn hàng mỗi tháng. Một nhóm hàng lãi 8% nhưng quay bốn vòng mỗi tháng sinh ra 32% trên vốn nằm ở nhóm đó; một nhóm lãi 25% nhưng chỉ quay nửa vòng thì chỉ sinh ra 12,5%. Khi thấy cách tính này, người thẩm định hiểu rằng người lập phương án biết tiền của mình đang làm việc ở đâu.

Với tiệm mở tại nhà, phương án cần nói rõ một điều thêm: tiền chi tiêu gia đình và tiền hàng có tách nhau không. Tiệm tạp hoá gia đình hay hụt vốn không phải vì bán lỗ mà vì lấy tiền trong ngăn kéo đi chợ, đóng học phí. Một câu cam kết tách sổ và tách tài khoản nhận tiền chuyển khoản là chi tiết nhỏ nhưng có sức nặng. Nếu được, kèm bản ghi doanh thu ba tháng gần nhất từ sổ bán hàng hoặc từ tài khoản nhận tiền; với tiệm đã chạy, đây là căn cứ mạnh hơn mọi bảng ước tính.

Cơ cấu nhóm hàng và lãi gộp, số giả định

Bảng sau là cách cô Lan chia vốn hàng ban đầu khoảng 200 triệu đồng. Tỉ lệ lãi và số vòng quay là giả định để minh hoạ cách tính:

Nhóm hàngVốn hàng (triệu)Lãi gộp (giả định)Vòng quay/thángLãi gộp/tháng (triệu)
Gạo, dầu ăn, gia vị507%310,5
Nước giải khát, sữa458%414,4
Mì, đồ khô, đồ hộp3510%27
Bánh kẹo, đồ ăn vặt2518%1,56,75
Hoá phẩm, vệ sinh, đồ dùng3515%15,25
Thuốc lá, thẻ nạp, hàng ký gửi105%42
Cộng200khoảng 45,9

Doanh thu tháng tương ứng khoảng 560 triệu đồng, nhưng lãi gộp chỉ khoảng 46 triệu. Đây là điều người ngoài ngành hay bất ngờ: tiệm tạp hoá doanh thu lớn mà lãi nhỏ. Viết thẳng điều này trong phương án tốt hơn để người thẩm định tự phát hiện. Cũng nên giải thích vì sao vòng quay nước giải khát cao: hàng giao theo đơn mỗi tuần, khách mua đều mỗi ngày. Lưu ý trong bảng này lãi gộp tính trên giá nhập; nếu bạn quen tính trên giá bán thì ghi rõ cách tính ở chú thích, vì hai cách cho ra hai con số khác nhau và người đọc dễ hiểu nhầm.

Công thức vòng quay tồn kho kèm ví dụ

Vòng quay tồn kho = giá vốn hàng bán trong kỳ chia cho tồn kho bình quân. Tồn kho bình quân lấy trung bình tồn đầu kỳ và tồn cuối kỳ, tính theo giá nhập, không theo giá bán.

Ví dụ giả định: trong tháng, tiệm bán số hàng có giá nhập 510 triệu; tồn đầu tháng 190 triệu, tồn cuối tháng 210 triệu, bình quân 200 triệu. Vòng quay = 510 chia 200, khoảng 2,55 vòng mỗi tháng.

Số ngày tồn kho = 30 chia vòng quay. Với 2,55 vòng, mỗi đồng hàng nằm trên kệ khoảng 12 ngày. Nhóm hàng nào vượt xa con số này là nơi vốn đang bị chôn.

Dùng để làm gì trong phương án. Khi xin thêm vốn lưu động, phương án nên chỉ ra rằng vốn mới sẽ đổ vào nhóm quay nhanh. Ví dụ: "Phần vốn bổ sung 60 triệu dành cho nước giải khát và sữa, nhóm có vòng quay khoảng bốn vòng mỗi tháng, để đáp ứng đơn của ba quán nước trong hẻm đã đặt hàng thường xuyên."

Đừng tính vòng quay theo giá bán. Chia doanh thu cho tồn kho theo giá nhập sẽ ra số vòng cao hơn thực tế. Lỗi này nhỏ nhưng làm người đọc nghi ngờ cả bảng.

Vốn lưu động và sổ nợ khách quen

Tiền của tiệm nằm ở ba chỗ: hàng trên kệ, tiền khách còn nợ, và tiền mặt. Nhà cung cấp cho tiệm gối đầu một phần, giúp giảm vốn cần có. Bảng giả định:

KhoảnTriệu đồng (giả định)Cách tính
Hàng tồn kho bình quân200theo bảng nhóm hàng
Nợ khách quen25khoảng 4 đến 5% doanh thu tháng, thu theo tuần hoặc theo lương
Tiền mặt tối thiểu15thối tiền, nhập hàng gấp
Trừ: nợ nhà cung cấp gối đầu-60nước ngọt, sữa thanh toán sau 7 đến 15 ngày
Vốn lưu động cần có180

Sổ nợ khách quen là phần phương án tạp hoá hay né, trong khi đây là chỗ tiền dễ mất nhất. Nên ghi rõ hạn mức: mỗi hộ nợ tối đa bao nhiêu, quá bao lâu thì ngừng ghi thêm. Câu mẫu: "Tiệm chỉ ghi nợ cho hộ đã mua thường xuyên trên ba tháng, mỗi hộ tối đa 1 triệu đồng, thu theo kỳ lương, quá 45 ngày không ghi thêm." Nếu nhà cung cấp cho gối đầu, ghi tên nhóm hàng và số ngày, không cần tên đơn vị.

Đoạn mẫu cho phần mô tả và thị trường

Phần mô tả tiệm tạp hoá không cần dài. Một trang với các ý sau là đủ, viết bằng chữ của bạn:

  • "Tiệm tạp hoá Cô Lan đặt tại tầng trệt nhà riêng, mặt tiền ba mét, diện tích bán hàng khoảng hai mươi lăm mét vuông, mở cửa từ 6 giờ đến 21 giờ hằng ngày."
  • "Khu vực có khoảng bốn trăm hộ trong bán kính ba trăm mét. Gần nhất có hai tiệm tạp hoá cách 200 và 350 mét và một cửa hàng tiện lợi cách 500 mét."
  • "Tiệm tập trung vào hàng thiết yếu mua hằng ngày, nhận giao trong hẻm cho đơn trên một ngưỡng nhất định, và bán sỉ nhỏ cho ba quán nước, hai quán ăn trong khu."
  • "Chủ hộ đã đứng bán hàng tại tiệm của gia đình bên ngoại sáu năm, quen cách nhập hàng theo tuần và theo dõi hạn dùng."

Phần bán sỉ nhỏ cho quán quanh khu thường là nguồn doanh thu ổn định nhất của tạp hoá, nên nếu có thì nêu ra kèm số đơn mỗi tuần. Đừng viết "sẽ cạnh tranh với cửa hàng tiện lợi bằng giá rẻ"; tiệm nhỏ thường thắng bằng sự gần, ghi nợ, giao tận cửa và bán lẻ từng gói nhỏ.

Kiểm soát hàng hết hạn và hư hỏng, viết thành quy trình

Người thẩm định ngại tạp hoá vì một phần vốn có thể biến thành hàng hết hạn. Quy trình ngắn sau trả lời mối lo đó:

  1. Hàng nhập trước xếp ra ngoài, hàng mới xếp vào trong, áp dụng cho sữa, bánh, đồ hộp.
  2. Mỗi thứ hai kiểm một lượt các nhóm có hạn ngắn, ghi món còn dưới một tháng hạn dùng.
  3. Món còn dưới một tháng đưa lên kệ đầu, giảm giá nhẹ hoặc trả lại nhà cung cấp nếu có thoả thuận đổi trả.
  4. Ghi sổ hàng hư, hàng hết hạn theo tháng; nếu vượt một ngưỡng giả định như 1% doanh thu thì giảm lượng nhập món đó.

Trong bảng chi phí, thêm một dòng hao hụt, hư hỏng, mất mát. Tiệm có dòng này trông đáng tin hơn tiệm ghi bằng không. Chi phí cố định của tiệm cô Lan, giả định khoảng 18 triệu mỗi tháng (lương một người phụ, điện, khấu hao kệ tủ, hao hụt), trừ vào 46 triệu lãi gộp ra khoảng 28 triệu lợi nhuận trước thuế, chưa trả lương cho chính cô Lan.

Kịch bản khi có cửa hàng tiện lợi mở gần

Người đọc phương án tạp hoá gần như chắc chắn hỏi: nếu một cửa hàng tiện lợi hoặc siêu thị mini mở cách vài trăm mét thì sao. Đừng trả lời bằng lời trấn an. Làm một bảng kịch bản, chỉ ra nhóm hàng nào bị ảnh hưởng nhiều, nhóm nào gần như không đổi. Số liệu giả định, đơn vị triệu đồng lãi gộp mỗi tháng:

Nhóm hàngMức hiện tạiGiả định sụt giảmSau khi có đối thủ
Gạo, dầu ăn, gia vị10,510%9,5
Nước giải khát, sữa14,425%10,8
Mì, đồ khô, đồ hộp715%6
Bánh kẹo, đồ ăn vặt6,7530%4,7
Hoá phẩm, vệ sinh5,2520%4,2
Thuốc lá, thẻ nạp, ký gửi20%2
Cộng45,9khoảng 37,1

Ở kịch bản này, lãi gộp giảm gần chín triệu mỗi tháng. Trừ chi phí cố định 18 triệu, tiệm vẫn còn khoảng 19 triệu trước thuế, chưa tính lương chủ. Câu viết vào phương án nên ngắn và có số: "Nếu có cửa hàng tiện lợi mở trong bán kính 300 mét, tiệm ước tính lãi gộp giảm khoảng 19%, vẫn đủ trả chi phí cố định và khoản trả nợ hằng tháng; tiệm sẽ giảm tồn kho bánh kẹo, tăng giao hàng trong hẻm và bán sỉ cho quán."

Lý do nước giải khát và bánh kẹo giảm mạnh nhất là khách trẻ thích chỗ có máy lạnh, nhiều lựa chọn. Gạo, gia vị, thẻ nạp giảm ít vì khách mua theo thói quen, cần gần nhà và hay ghi nợ. Giải thích được vì sao từng nhóm giảm khác nhau là điều làm bảng kịch bản đáng tin hơn một con số giảm đều cho cả tiệm.

Câu hỏi thường gặp

Tiệm tạp hoá tại nhà có cần lập phương án kinh doanh không?

Nếu chỉ dùng vốn tự có thì không bắt buộc, nhưng lập một bản ngắn giúp bạn biết cần bao nhiêu hàng và lãi thật là bao nhiêu. Nếu cần vay hoặc rủ người góp vốn thì phương án gần như là bắt buộc.

Lãi gộp tạp hoá thường bao nhiêu phần trăm?

Mỗi nhóm hàng một khác và còn tuỳ nguồn nhập, nên không có con số chung đáng tin. Bạn nên hỏi giá nhập thật của từng nhóm, so với giá bán lẻ quanh khu, rồi tính lãi gộp theo từng nhóm thay vì một tỉ lệ chung.

Vòng quay tồn kho tính theo giá bán hay giá nhập?

Tính theo giá nhập: lấy giá vốn hàng bán trong kỳ chia cho tồn kho bình quân cũng theo giá nhập. Dùng doanh thu thay cho giá vốn sẽ làm số vòng quay cao hơn thực tế và dễ bị người đọc bắt lỗi.

Có nên đưa khoản nợ khách quen vào phương án không?

Nên. Đây là một phần vốn lưu động thật và là chỗ dễ mất tiền nhất. Ghi rõ hạn mức mỗi hộ, thời hạn thu và cách xử lý khi quá hạn cho thấy bạn kiểm soát được khoản này.

Tiệm không phải thuê mặt bằng thì có tính tiền thuê không?

Có thể ghi một dòng chi phí cơ hội của mặt bằng để người đọc thấy lợi nhuận nếu sau này phải đi thuê, nhưng nên tách riêng và nói rõ là ước tính. Bảng chính vẫn dùng chi phí thực trả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138