Phương án kinh doanh của hộ kinh doanh và cơ sở nhỏ thường vừa trong tám đến mười lăm trang phần chính, cộng phụ lục; doanh nghiệp nhỏ có nhiều mảng hoặc xưởng sản xuất có thể tới hai mươi đến hai mươi lăm trang. Quá năm trang thường là thiếu phần, quá ba mươi trang thường là thừa chữ.
Không có quy định chung về số trang. Độ dài đúng là độ dài đủ để trả lời các câu hỏi của người đọc mà không bắt họ đọc thứ họ không cần. Bài này đưa ra con số tham khảo theo loại cơ sở, cách chia trang cho từng mục, dấu hiệu nhận ra phương án đang quá ngắn hay quá dài, và cách cắt gọn một bản đang phình to.
Con số tham khảo theo loại cơ sở
Bảng dưới là khoảng độ dài hay gặp với văn bản viết gọn, cỡ chữ thường, có bảng số. Đây là kinh nghiệm thực tế, không phải quy định.
| Loại cơ sở và mục đích | Phần chính | Phụ lục |
|---|---|---|
| Quầy hàng, xe bán hàng, dịch vụ một người làm | 4 đến 8 trang | Vài tờ giấy tờ tuỳ thân, đăng ký, báo giá |
| Hộ kinh doanh có mặt bằng và vài người làm | 8 đến 15 trang | 5 đến 15 trang |
| Xưởng sản xuất nhỏ, trang trại | 12 đến 20 trang | 10 đến 25 trang, có bản vẽ, quy trình |
| Doanh nghiệp nhỏ có nhiều dòng sản phẩm | 15 đến 25 trang | Tuỳ hồ sơ |
| Hợp tác xã với dự án chung của thành viên | 15 đến 25 trang | Biên bản, danh sách thành viên, hợp đồng |
Phần chính là phần người đọc phải đọc. Phụ lục là phần để tra. Một phương án mười hai trang kèm hai mươi trang phụ lục vẫn là phương án gọn, vì người đọc chỉ mở phụ lục khi cần kiểm một con số.
Khi phân vân giữa hai mức trong bảng, chọn mức thấp và dành công sức cho chất lượng từng trang. Một phương án mười trang viết chắc tay luôn được đọc kỹ hơn bản hai mươi trang viết vội.
Chia trang cho từng mục
Khi đã biết tổng số trang, chia cho từng mục theo tỷ lệ gần đúng sau. Ví dụ tính cho một phương án mười hai trang phần chính:
| Mục | Tỷ lệ gần đúng | Với phương án 12 trang |
|---|---|---|
| Tóm tắt | Khoảng 8% | 1 trang |
| Chủ cơ sở | Khoảng 5% | Nửa trang |
| Sản phẩm, dịch vụ | Khoảng 12% | 1,5 trang |
| Khách hàng, thị trường | Khoảng 12% | 1,5 trang |
| Vận hành, triển khai | Khoảng 15% | 2 trang |
| Tài chính | Khoảng 35% | 4 trang |
| Rủi ro | Khoảng 8% | 1 trang |
| Kết luận, đề nghị, ký tên | Khoảng 5% | Nửa trang |
Tỷ lệ này không cứng. Cơ sở sản xuất thường dành nhiều chỗ hơn cho vận hành vì có quy trình và máy móc; dịch vụ mới lạ cần nhiều chỗ hơn cho khách hàng vì phải chứng minh có người dùng.
Phần tài chính chiếm phần lớn nhất vì chứa bảng. Nếu phần thị trường dài hơn phần tài chính, đó thường là dấu hiệu đang chép số liệu chung về ngành thay vì nói về khu vực của mình.
Dài quá cũng bị trừ điểm
Nhiều người nghĩ phương án dày thì trông công phu. Người đọc hồ sơ nghĩ ngược lại: dày nghĩa là phải mất nhiều thời gian hơn để tìm thông tin cần, và thường dày vì có nhiều đoạn chép từ mẫu.
Có ba nguồn phình to hay gặp. Một là phần mở đầu dài về bối cảnh kinh tế, nhu cầu xã hội, chính sách chung. Hai là phần thị trường chép số liệu ngành cả nước, không nói gì về con phố hay khu chợ nơi đặt cơ sở. Ba là phần tài chính in nguyên bảng tính hai mươi cột cho cả năm năm, kể cả những dòng toàn số không.
Có một nguồn phình to thứ tư khó thấy hơn: viết cùng một ý ở ba chỗ. Giá bán xuất hiện ở phần sản phẩm, phần thị trường và phần tài chính, mỗi chỗ một đoạn giải thích. Giữ lời giải thích ở một chỗ, các chỗ khác chỉ ghi con số.
Cắt bốn nguồn này, phần lớn phương án dài ba mươi trang co lại còn mười lăm trang mà không mất thông tin nào người đọc cần. Ngược lại, chúng thường làm lộ ra những chỗ thật sự còn thiếu, như phần rủi ro hay lịch triển khai, vốn bị lấp đi dưới hàng chục trang chữ.
Dấu hiệu phương án đang quá ngắn
Ngắn không phải lỗi, thiếu mới là lỗi. Một phương án năm trang vẫn tốt nếu đủ ý. Những dấu hiệu sau cho thấy bản của bạn đang ngắn vì thiếu:
- Không có bảng vốn tách riêng phần sử dụng và phần nguồn.
- Doanh thu chỉ có một con số cho cả năm, không có giá và lượng bán.
- Không có bảng chi phí theo tháng hoặc chỉ có tổng chi phí.
- Không có câu nào về rủi ro.
- Không ghi ai làm việc gì trong cơ sở.
- Không có ngày tháng cho các bước triển khai.
- Không có giả định nào được ghi căn cứ.
Nếu bản của bạn có từ ba dấu hiệu trở lên, đừng lo về số trang, hãy bổ sung đúng những phần đó. Thường chỉ thêm ba bốn trang là phương án đã đủ. Phần thêm nên là bảng và số, không phải đoạn văn giải thích; một bảng chi phí 12 tháng nửa trang lấp được nhiều câu hỏi hơn hai trang lời.
Sáu cách cắt gọn phương án đang quá dài
Khi phương án vượt xa khoảng tham khảo, làm lần lượt các bước sau. Mỗi bước có thể cắt được một đến vài trang:
- Xoá phần bối cảnh chung. Giữ tối đa một đoạn ba câu nói vì sao việc này hợp với khu vực của bạn.
- Thay số liệu ngành cả nước bằng số bạn tự đếm, tự hỏi được. Một bảng năm dòng về các cơ sở tương tự quanh đó thay được ba trang số liệu chung.
- Chuyển chi tiết sang phụ lục: danh sách thiết bị đầy đủ, bảng giá từng món, bảng dòng tiền năm thứ hai trở đi.
- Gộp các bảng có thể gộp: doanh thu, chi phí, lãi lỗ thành một bảng 12 tháng.
- Xoá câu lặp. Một ý đã có ở phần vận hành thì phần rủi ro chỉ nhắc lại một câu và chỉ về đó.
- Xoá tính từ. Mỗi câu khen sản phẩm, khen bản thân mà không có số đi kèm đều có thể xoá.
Sau sáu bước, đọc lại trang tóm tắt và bảng vốn. Nếu hai thứ đó vẫn nguyên vẹn và mọi con số vẫn tìm được căn cứ, việc cắt đã không làm mất gì quan trọng. Lưu lại bản dài làm bản nháp gốc: khi người đọc hỏi sâu vào một phần, bạn có sẵn chi tiết để trả lời hoặc gửi bổ sung.
Ví dụ: rút phương án ba mươi hai trang xuống mười bốn trang
Anh Phúc, chủ một xưởng mộc nhỏ (trường hợp giả định), có bản phương án ba mươi hai trang. Sau khi áp dụng sáu cách trên, bản mới còn mười bốn trang phần chính:
| Phần | Bản cũ | Bản mới | Đã làm gì |
|---|---|---|---|
| Bối cảnh ngành gỗ | 5 trang | 0,5 trang | Giữ một đoạn về khách quanh khu |
| Thị trường | 7 trang | 1,5 trang | Thay số liệu cả nước bằng danh sách khách đặt hàng |
| Vận hành | 4 trang | 2 trang | Chuyển danh sách máy sang phụ lục |
| Tài chính | 12 trang | 6 trang | Gộp bảng, đưa năm 2 đến 5 sang phụ lục |
| Các phần khác | 4 trang | 4 trang | Giữ nguyên, thêm nửa trang rủi ro |
Điều đáng chú ý là bản mới có thêm phần rủi ro vốn không có ở bản cũ. Cắt gọn không chỉ là bớt chữ, mà là dọn chỗ để thấy phần nào còn thiếu.
Anh Phúc cũng nhận ra bản cũ có ba con số doanh thu năm đầu khác nhau ở ba chỗ, do mỗi phần được viết vào một thời điểm. Khi chỉ còn một bảng tài chính gộp, chỗ lệch tự biến mất, và trang tóm tắt chép lại đúng một con số.
Khi nơi nhận có mẫu hoặc giới hạn độ dài
Một số nơi nhận hồ sơ có mẫu phương án riêng, có khi giới hạn số trang hoặc số chữ cho từng mục. Khi đó mẫu của họ là chuẩn, khung chín mục chỉ dùng để kiểm xem nội dung đã đủ chưa.
Cách làm thực tế: viết bản đầy đủ theo khung của bạn trước, rồi chép vào mẫu của nơi nhận. Mục nào trong mẫu không có chỗ cho thông tin quan trọng, như phần rủi ro, thì chèn vào mục gần nhất, hoặc đưa vào phụ lục và ghi một câu chỉ dẫn.
Nếu mẫu giới hạn số trang chặt, ưu tiên giữ bảng vốn, bảng dòng tiền và nguồn trả nợ; cắt phần thị trường và phần giới thiệu trước. Người đọc của mẫu đó đã quyết định họ cần gì, việc của bạn là đưa đúng những thứ đó lên trước.
Nếu không chắc mẫu có giới hạn hay không, hỏi thẳng khi nhận mẫu và ghi lại câu trả lời. Một câu hỏi lúc đầu tránh được việc phải rút gọn gấp khi hồ sơ đã nộp và bị trả về.
Độ dài theo người đọc
Nơi cho vay khoản nhỏ. Người đọc đã quen với một khung nhất định và thường có nhiều hồ sơ cùng lúc. Phần chính tám đến mười hai trang, tài chính rõ ràng, phụ lục đầy đủ giấy tờ là độ dài dễ được đọc trọn.
Người góp vốn là người quen. Họ thường đọc kỹ hơn nhưng không quen văn bản dài. Mười trang có trang tóm tắt tốt và một buổi nói chuyện trực tiếp hiệu quả hơn ba mươi trang gửi qua tin nhắn.
Chương trình hỗ trợ có hội đồng xét. Hội đồng đọc nhiều hồ sơ một lúc, thường chấm theo tiêu chí. Viết đúng độ dài mẫu yêu cầu, đặt tiêu đề mục trùng tên tiêu chí để họ chấm nhanh.
Đối tác bao tiêu sản phẩm. Họ cần ít trang nhất: năng lực sản xuất, chất lượng, lịch giao. Một bản rút gọn năm sáu trang từ phương án gốc là đủ, giữ nguyên số liệu.
Câu hỏi thường gặp
Phương án kinh doanh viết tay vài trang có được không?
Một số chương trình cho vay nhỏ qua tổ chức đoàn thể nhận phương án ngắn theo mẫu đơn giản, có khi chỉ một hai trang. Nếu nơi nhận chấp nhận như vậy thì không cần viết dài hơn, nhưng vẫn nên ghi đủ vốn, việc sử dụng và nguồn trả nợ.
Phụ lục có tính vào số trang phương án không?
Thường không tính khi nói về độ dài phương án, vì phụ lục là phần để tra. Tuy vậy phụ lục cũng cần gọn: chỉ đưa giấy tờ chứng minh cho những gì đã viết, đánh số và xếp theo thứ tự được nhắc tới trong thân bài.
Cỡ chữ và lề trang thế nào cho dễ đọc?
Cỡ chữ khoảng 13 đến 14 với phông thông dụng, giãn dòng vừa phải, lề đủ rộng để đóng quyển. Bảng có thể dùng cỡ chữ nhỏ hơn một chút nhưng phải đọc được khi in. Đừng thu nhỏ chữ để ép số trang.
Có nên in hai mặt để phương án mỏng hơn?
In hai mặt không làm phương án ngắn hơn về nội dung, chỉ mỏng hơn về giấy. Nhiều nơi nhận chấp nhận cả hai cách. Nếu in hai mặt, nhớ đánh số trang liên tục và để trang tóm tắt bắt đầu ở mặt phải cho dễ tìm.
Phương án quá ngắn có bị từ chối vì độ dài không?
Hiếm khi bị từ chối chỉ vì số trang. Phương án ngắn thường bị yêu cầu bổ sung vì thiếu thông tin cụ thể như bảng vốn, nguồn trả nợ, giả định. Bổ sung đúng những phần đó quan trọng hơn cố kéo dài số trang.