Phụ lục phương án kinh doanh là nơi đặt giấy tờ chứng minh cho những gì thân bài đã viết: giấy tờ pháp lý của cơ sở, giấy tờ về mặt bằng và tài sản, báo giá và hợp đồng, sổ sách hoặc số liệu thực tế. Mỗi phụ lục được đánh số, có tên, và được nhắc đúng số trong thân bài để người đọc lật tới ngay.
Người đọc hồ sơ dùng phụ lục để kiểm chứ không để đọc. Họ thấy một con số ở bảng vốn, lật phụ lục tìm báo giá, so hai số với nhau. Phụ lục lộn xộn khiến việc kiểm mất thời gian, còn phụ lục thiếu khiến con số trong thân bài chỉ là lời nói. Bài này đi qua nhóm giấy tờ, cách sắp xếp, một danh mục mẫu và những thứ nên để ngoài.
Phụ lục để làm gì, khác thân bài ở đâu
Thân bài trả lời câu hỏi, phụ lục chứng minh câu trả lời. Thân bài viết “tiền thuê giả định 8 triệu mỗi tháng trong ba năm”, phụ lục có thoả thuận thuê ghi đúng con số đó. Thân bài viết “lò nướng 120 triệu”, phụ lục có báo giá của nơi bán. Thân bài viết “tám năm làm thợ bánh”, phụ lục có giấy xác nhận hoặc hợp đồng lao động cũ nếu có.
Vì vậy, thứ tự làm việc nên là: viết xong thân bài, gạch dưới mọi con số và mọi lời khẳng định quan trọng, rồi đi tìm giấy tờ cho từng chỗ đã gạch. Chỗ nào không có giấy tờ thì hoặc bổ sung, hoặc sửa câu trong thân bài cho đúng mức độ chắc chắn, ví dụ đổi “đã thuê” thành “đang thương lượng thuê”.
Phụ lục cũng là nơi đặt chi tiết quá dài cho thân bài: danh sách thiết bị đầy đủ, bảng dòng tiền năm thứ hai trở đi, bảng giá toàn bộ sản phẩm. Thân bài giữ bản rút gọn, phụ lục giữ bản đầy đủ. Người đọc muốn sâu thì lật, không muốn thì bỏ qua mà không mất mạch.
Bốn nhóm giấy tờ thường gặp
Hầu hết phụ lục của cơ sở nhỏ rơi vào bốn nhóm sau. Cột cuối cho biết mỗi giấy tờ chứng minh cho mục nào trong thân bài, để bạn biết thiếu nó thì phần nào bị yếu.
| Nhóm | Giấy tờ hay gặp | Chứng minh cho mục |
|---|---|---|
| Pháp lý cơ sở và chủ cơ sở | Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, giấy tờ tuỳ thân, giấy phép con nếu ngành có điều kiện | Chủ cơ sở, sản phẩm |
| Mặt bằng và tài sản | Hợp đồng hoặc thoả thuận thuê, giấy tờ nhà đất nếu là tài sản của gia đình, danh sách tài sản đang có | Vận hành, nguồn vốn |
| Báo giá, hợp đồng | Báo giá thiết bị, báo giá sửa chữa, hợp đồng đầu ra hoặc đơn đặt hàng, thoả thuận với nhà cung cấp | Bảng vốn, doanh thu, vận hành |
| Số liệu thực tế | Sổ bán hàng, sao kê tài khoản, tờ khai hoặc thông báo thuế, xác nhận kinh nghiệm | Tài chính, chủ cơ sở |
Không phải phương án nào cũng có đủ bốn nhóm. Cơ sở mới mở chưa có số liệu thực tế; khi đó nhóm thứ tư có thể thay bằng giấy tờ học nghề, ảnh sản phẩm làm thử, hoặc kết quả bán thử nếu có ghi chép. Nơi cho vay thường có danh mục giấy tờ riêng cho hồ sơ vay; danh mục đó đi kèm hồ sơ, còn phụ lục ở đây chỉ là phần chứng minh cho chính phương án.
Sắp xếp và đánh số phụ lục
Cách sắp xếp đơn giản nhất là theo thứ tự được nhắc tới trong thân bài. Làm theo các bước sau:
- Đọc lại thân bài từ đầu, mỗi lần gặp câu cần giấy tờ chứng minh thì ghi số phụ lục tiếp theo vào ngay câu đó, ví dụ “(Phụ lục 3)”.
- Lập bảng danh mục phụ lục: số, tên giấy tờ, số trang, được nhắc ở mục nào.
- In hoặc chụp từng giấy tờ, mỗi phụ lục bắt đầu bằng một trang bìa nhỏ chỉ ghi số và tên phụ lục.
- Đánh số trang phụ lục riêng, ví dụ trang PL3-1, PL3-2, để không lẫn với số trang thân bài.
- Với giấy tờ nhiều trang mà chỉ một trang liên quan, như hợp đồng thuê dài, đánh dấu hoặc ghi chú trang có điều khoản giá và thời hạn.
- Đặt bảng danh mục phụ lục ngay trước phụ lục 1.
Nếu nộp bản điện tử, mỗi phụ lục là một tệp riêng, tên tệp bắt đầu bằng số phụ lục, ví dụ “PL03 thoả thuận thuê mặt bằng”. Người đọc mở thư mục là thấy đúng thứ tự.
Bảng danh mục phụ lục mẫu
Dưới đây là danh mục phụ lục cho phương án giả định của tiệm bánh chị Hương. Bảng này đặt ngay đầu phần phụ lục.
| Số | Tên phụ lục | Số trang | Nhắc ở mục |
|---|---|---|---|
| 1 | Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh | 1 | Chủ cơ sở |
| 2 | Giấy xác nhận kinh nghiệm làm thợ bánh | 2 | Chủ cơ sở |
| 3 | Thoả thuận thuê mặt bằng ba năm | 4 | Vận hành, bảng chi phí |
| 4 | Báo giá lò nướng, tủ trưng bày, máy trộn | 3 | Bảng vốn |
| 5 | Báo giá sửa chữa mặt bằng | 1 | Bảng vốn |
| 6 | Ghi chép khảo sát giá và lượng khách ba tiệm gần chợ | 2 | Khách hàng, bảng giả định |
| 7 | Bảng dòng tiền năm thứ hai và thứ ba | 2 | Tài chính |
| 8 | Giấy tờ về tài sản gia đình dùng làm vốn tự có | 2 | Nguồn vốn |
Phụ lục 6 là loại hay bị bỏ qua nhưng có giá trị: ghi chép khảo sát của chính chủ cơ sở cho thấy con số lượng khách không phải tự nghĩ ra. Chỉ cần ghi tay gọn gàng, ngày giờ, nơi quan sát, số đếm được.
Giấy tờ riêng theo loại cơ sở
Cơ sở sản xuất. Thêm sơ đồ bố trí xưởng vẽ tay, quy trình sản xuất, định mức nguyên liệu, báo giá máy. Nếu có yêu cầu về môi trường hay phòng cháy, đưa giấy tờ hoặc cam kết đã làm.
Trang trại, nuôi trồng. Giấy tờ đất hoặc hợp đồng thuê đất, sơ đồ khu nuôi trồng, kế hoạch mùa vụ, hợp đồng bao tiêu nếu có. Ảnh hiện trạng giúp người đọc hình dung quy mô.
Hợp tác xã. Điều lệ, nghị quyết của đại hội thành viên hoặc hội đồng quản trị về việc thực hiện phương án, danh sách thành viên tham gia. Luật Hợp tác xã 2023 là căn cứ cho các văn bản này.
Cơ sở đang hoạt động. Sổ sách hoặc sao kê sáu đến mười hai tháng gần nhất, thông báo thuế hoặc tờ khai, hợp đồng với khách hàng lớn. Số liệu thật là phụ lục nặng ký nhất của loại cơ sở này.
Ngành có điều kiện. Giấy phép con hoặc giấy tờ chứng minh đang làm thủ tục, chứng chỉ chuyên môn của người phụ trách. Thiếu giấy này, phần sản phẩm trong thân bài dễ bị coi là chưa thực hiện được.
Những thứ không nên đưa vào phụ lục
Phụ lục dày chưa chắc đã tốt. Những thứ dưới đây làm phụ lục nặng thêm mà không chứng minh được gì, có khi còn gây hại:
- Tài liệu chung về ngành tải từ mạng, bài báo, số liệu thống kê không liên quan trực tiếp đến cơ sở.
- Ảnh sản phẩm lấy từ nơi khác.
- Giấy tờ đã hết hạn mà không có bản mới, như giấy phép cũ, hợp đồng thuê đã hết thời hạn.
- Báo giá không có ngày, không ghi rõ bên báo giá, hoặc viết tay không ký.
- Giấy tờ tài sản không liên quan đến nguồn vốn hay tài sản bảo đảm.
- Nhiều phiên bản của cùng một giấy tờ, như ba báo giá lò khác nhau mà không nói chọn cái nào.
- Thông tin cá nhân của người khác chưa được đồng ý, như danh sách số điện thoại khách hàng.
Riêng chuyện báo giá: nếu bạn so sánh nhiều nơi bán trước khi chọn, có thể đưa một bảng so sánh ngắn và chỉ đính kèm báo giá của nơi được chọn. Như vậy người đọc thấy bạn đã cân nhắc, mà phụ lục vẫn gọn.
Bản sao, bản gốc và bản điện tử
Phụ lục thường là bản sao. Bản gốc giữ lại để xuất trình khi được yêu cầu. Nơi nhận có thể đòi bản sao có chứng thực với một số giấy tờ pháp lý; hỏi trước để khỏi phải đi chứng thực hai lần.
Khi nộp bản điện tử, chụp hoặc quét rõ nét, đủ trang, không cắt mép. Giấy tờ nhiều trang ghép thành một tệp, không gửi rời từng ảnh. Đặt tên tệp theo số phụ lục để người nhận không phải đổi tên.
Một thói quen tốt là giữ một thư mục gốc trên máy hoặc trong ngăn hồ sơ riêng, sắp đúng thứ tự phụ lục. Khi phương án được cập nhật hoặc dùng cho nơi khác, bạn chỉ cần thay vài tệp thay vì đi gom lại từ đầu. Thư mục này cũng giúp ích khi được yêu cầu bổ sung hồ sơ, vì bạn biết ngay giấy nào đã nộp, giấy nào chưa.
Tự kiểm phụ lục trước khi nộp
Mười câu hỏi sau làm trong khoảng hai mươi phút, với thân bài và phụ lục đặt cạnh nhau. Câu nào trả lời “không” thì sửa trước khi nộp:
- Mỗi con số quan trọng trong bảng vốn có giấy tờ tương ứng trong phụ lục không?
- Giá thuê, diện tích, thời hạn trong thoả thuận thuê có khớp với phần vận hành không?
- Số tiền trên báo giá thiết bị có khớp với dòng tương ứng trong bảng vốn không?
- Mọi phụ lục được nhắc trong thân bài có thật sự nằm trong tập không?
- Có phụ lục nào nằm trong tập mà thân bài không hề nhắc tới không?
- Số thứ tự phụ lục có đi theo thứ tự được nhắc trong thân bài không?
- Giấy tờ nào sắp hết hạn trong thời gian xét hồ sơ không?
- Bản chụp có đọc được rõ khi in đen trắng không?
- Tên chủ cơ sở, địa chỉ trên các giấy tờ có thống nhất với nhau và với thân bài không?
- Bảng danh mục phụ lục có ghi đúng số trang từng phụ lục không?
Câu thứ chín hay bị bỏ qua: địa chỉ trên giấy đăng ký khác địa chỉ mặt bằng mới, tên viết có dấu ở chỗ này, không dấu ở chỗ khác. Nếu có lý do chính đáng như vừa chuyển địa điểm, ghi một dòng giải thích ngay trong bảng danh mục.
Câu hỏi thường gặp
Phụ lục có cần đóng dấu hay ký từng trang không?
Tuỳ yêu cầu nơi nhận. Thường chỉ cần chủ cơ sở ký ở trang cuối của phương án và ở bảng danh mục phụ lục. Doanh nghiệp có con dấu có thể đóng dấu giáp lai nếu nơi nhận yêu cầu. Hỏi trước để làm một lần cho đúng.
Chưa có báo giá chính thức thì làm sao?
Có thể dùng báo giá qua tin nhắn hoặc thư điện tử, in ra có ngày và tên bên báo giá. Ghi rõ đây là báo giá tham khảo, và trong bảng vốn dùng mức giá cao hơn một chút để dự phòng chênh lệch khi mua thật.
Cơ sở mới mở chưa có sổ sách thì phụ lục có gì?
Đưa giấy tờ pháp lý, mặt bằng, báo giá, và bất kỳ bằng chứng nào cho năng lực của chủ cơ sở hoặc nhu cầu của khách: giấy xác nhận kinh nghiệm, ghi chép bán thử, ghi chép khảo sát, đơn đặt hàng trước nếu có.
Phụ lục có cần mục lục riêng không?
Nên có một bảng danh mục phụ lục đặt trước phụ lục 1, ghi số, tên, số trang và mục được nhắc tới. Bảng này thay cho mục lục riêng và giúp người đọc tra ngay mà không phải lật từng tờ.
Có nên đưa ảnh cơ sở vào phụ lục không?
Nên đưa vài ảnh nếu cơ sở đã có mặt bằng, xưởng, trang trại hoặc sản phẩm làm thử. Ảnh thật, có chú thích ngắn, giúp người đọc hình dung quy mô. Không dùng ảnh minh hoạ lấy từ nơi khác vì dễ bị hiểu nhầm là cơ sở của bạn.