KhaThi.comKhả Thi
Rủi ro, giả định và trình bày

Cách trình bày bảng số liệu trong phương án kinh doanh: đơn vị, làm tròn, dòng tổng

Bảng nào để thân bài, bảng nào để phụ lục, bảy quy tắc cho một bảng dễ đọc, làm tròn bao nhiêu là vừa, câu nhận xét dưới bảng và lỗi in ấn hay gặp.

A Vietnamese baker with flour-dusted hands arranges sheets of blank paper beside a cooling rack of bread loaves at a home kitchen table, overhead view, soft morning window light

Một bảng số trong phương án kinh doanh dễ đọc khi có tiêu đề nói rõ nội dung, đơn vị tính ghi một lần ở đầu bảng, số được làm tròn cùng một mức, dòng tổng tách bạch và một câu nhận xét ngay bên dưới. Phần lớn phương án nhỏ không thiếu số liệu; chúng thiếu cách bày số để người đọc thấy được điều quan trọng trong vài giây.

Dưới đây là cách chọn bảng nào để thân bài và bảng nào để phụ lục, bảy quy tắc bày bảng, một bảng mẫu của tiệm bánh giả định trước và sau khi sửa, cách làm tròn, cách viết câu nhận xét dưới bảng và những lỗi in ấn hay làm hỏng một bảng đúng. Số liệu là giả định.

Bảng nào để thân bài, bảng nào để phụ lục

Chị Thu (giả định) làm phương án mở rộng tiệm bánh mì và bánh ngọt, bản nháp có mười một bảng nằm liền nhau trong phần tài chính. Người đọc lướt tới đó và bỏ qua gần hết. Quy tắc chia đơn giản: thân bài chỉ giữ bảng giúp ra quyết định, phụ lục giữ bảng để kiểm.

  • Thân bài, tối đa năm bảng: tổng vốn và nguồn vốn; doanh thu, chi phí, lãi theo năm hoặc theo quý; dòng tiền theo quý năm đầu; điểm hoà vốn; độ nhạy hai ba kịch bản.
  • Phụ lục: bảng giả định chi tiết; doanh thu theo từng nhóm sản phẩm theo tháng; chi phí nguyên liệu từng loại bánh; khấu hao từng thiết bị; lịch trả nợ chi tiết; báo giá thiết bị.
  • Bỏ hẳn: bảng lặp lại số đã có ở bảng khác, bảng chỉ có hai ba con số (viết thành câu là đủ), bảng chép từ mẫu nhưng không dùng tới.

Sau khi chia lại, phần tài chính của chị Thu còn bốn bảng, mỗi bảng có một câu nhận xét. Bảy bảng còn lại chuyển xuống phụ lục và được đánh số để thân bài dẫn tới khi cần. Người đọc không mất thông tin nào, nhưng biết ngay phải nhìn vào đâu.

Bảng đầu tiên người đọc nhìn: nguồn vốn và sử dụng vốn

Nếu phương án chỉ được đọc một bảng, đó thường là bảng này. Nó phải trả lời trong một cái nhìn: cần bao nhiêu tiền, tiêu vào đâu, tiền từ đâu ra. Bảng 1 của chị Thu, đơn vị triệu đồng, số giả định:

Sử dụng vốnSố tiềnNguồn vốnSố tiền
Lò nướng đối lưu và tủ ủ bột145Vốn tự có của chủ tiệm160
Tủ trưng bày lạnh, quầy mới60Vốn góp của người thân40
Sửa sang mặt bằng mở rộng55Vốn vay150
Nguyên liệu, bao bì dự trữ ban đầu30
Quỹ dự phòng, hơn 1 tháng chi phí cố định60
Tổng350Tổng350

Hai cột tổng phải bằng nhau, và đó là điều đầu tiên người đọc cộng thử. Đặt hai phía cạnh nhau thay vì hai bảng riêng giúp họ thấy ngay tỷ lệ vốn tự có, ở đây khoảng bốn mươi sáu phần trăm. Quỹ dự phòng được ghi thành một dòng riêng, không giấu trong dòng nguyên liệu; người đọc có kinh nghiệm thường tìm dòng này trước tiên.

Bảy quy tắc cho một bảng dễ đọc

Áp lần lượt từng quy tắc cho mỗi bảng trong thân bài:

  1. Tiêu đề nói nội dung và phạm vi: "Bảng 3. Doanh thu, chi phí và lãi theo quý, năm thứ nhất" thay vì "Bảng tài chính".
  2. Đơn vị ghi một lần: "Đơn vị: triệu đồng" đặt ngay dưới tiêu đề. Không ghi "đ" hay "VNĐ" sau từng ô.
  3. Cùng một mức làm tròn: cả bảng cùng đến triệu đồng, hoặc cùng một chữ số thập phân. Không trộn ô "45" với ô "12,375".
  4. Số căn phải, chữ căn trái: để hàng đơn vị, hàng chục thẳng cột, mắt so được ngay số nào lớn hơn.
  5. Dòng tổng tách bạch: in đậm hoặc kẻ đường trên dòng tổng, và tổng phải cộng đúng từ các dòng trên sau khi làm tròn.
  6. Số âm thống nhất: dùng dấu trừ hoặc đặt trong ngoặc, chọn một cách cho cả phương án.
  7. Không quá bảy cột số: bảng mười hai tháng nên gộp thành bốn quý trong thân bài, bản theo tháng để phụ lục.

Bảy quy tắc này không cần phần mềm đặc biệt; bảng tính thông thường làm được hết. Cái khó là kỷ luật áp cho mọi bảng, kể cả bảng cuối cùng làm vội trước giờ nộp.

Bảng mẫu sau khi sửa: tiệm bánh chị Thu

Bảng 3. Doanh thu, chi phí và lãi theo quý, năm thứ nhất sau mở rộng. Đơn vị: triệu đồng. Số giả định.

Khoản mụcQuý 1Quý 2Quý 3Quý 4Cả năm
Doanh thu bánh mì216234243270963
Doanh thu bánh ngọt, bánh kem126144153207630
Tổng doanh thu3423783964771.593
Nguyên liệu, bao bì(147)(163)(170)(205)(685)
Lương, thuê, điện, khấu hao(150)(150)(150)(156)(606)
Trả lãi vay(9)(9)(8)(8)(34)
Lãi trước thuế365668108268

Bản nháp trước khi sửa của chị Thu có mười hai cột tháng, số lẻ đến nghìn đồng, chi phí ghi số dương và trừ ở dòng cuối, không có dòng tổng doanh thu. Cùng số liệu, bản sửa đọc được trong mười giây: quý bốn mạnh nhất nhờ mùa bánh kem cuối năm, quý một mỏng nhất. Các con số đã được cộng lại sau khi làm tròn để dòng tổng khớp.

Làm tròn bao nhiêu là vừa

Làm tròn quá ít khiến bảng rối và gây cảm giác chính xác giả: doanh thu dự kiến "342.150.000 đồng" cho quý chưa xảy ra là con số không ai tin đến hàng nghìn. Làm tròn quá nhiều lại làm mất thông tin: ghi tiền lãi vay "0 tỷ đồng" thì vô nghĩa. Nguyên tắc dùng được: chọn đơn vị sao cho con số lớn nhất trong bảng có ba đến bốn chữ số.

Với cơ sở doanh thu vài trăm triệu đến vài tỷ đồng mỗi năm, đơn vị triệu đồng là vừa. Với bảng chi phí trên mỗi chiếc bánh, đơn vị nghìn đồng mới đủ chi tiết. Một phương án có thể dùng hai đơn vị ở hai bảng khác nhau, miễn mỗi bảng ghi rõ.

Sau khi làm tròn, cộng lại dòng tổng. Ba ô làm tròn xuống có thể khiến tổng lệch một đơn vị so với tổng tính từ số gốc. Người đọc cẩn thận sẽ cộng tay và thấy lệch; một lệch nhỏ như vậy đủ để họ nghi cả bảng. Cách xử lý: hoặc điều chỉnh ô lớn nhất cho tổng khớp, hoặc ghi chú dưới bảng "tổng có thể lệch do làm tròn". Cách thứ nhất gọn hơn.

Khi nào viết thành câu thay vì lập bảng

Không phải con số nào cũng cần một bảng. Bảng có ích khi người đọc cần so sánh: so các quý với nhau, so các khoản chi, so các kịch bản. Khi chỉ có hai ba con số đứng riêng, một câu văn gọn hơn và dễ nhớ hơn. Ví dụ, thay vì bảng hai dòng "Điểm hoà vốn: 410 chiếc bánh mỗi ngày; Doanh số hiện tại: 520 chiếc mỗi ngày", viết: "Tiệm cần bán khoảng bốn trăm mười chiếc bánh mỗi ngày để hoà vốn, trong khi lượng bán hiện nay khoảng năm trăm hai mươi chiếc, tức cao hơn mức hoà vốn chừng một phần năm."

Câu văn còn có lợi thế là nói được ý nghĩa ngay trong câu, như "cao hơn mức hoà vốn chừng một phần năm". Bảng thì bắt người đọc tự tính. Ngược lại, khi bạn thấy mình viết một đoạn có năm sáu con số nối nhau bằng dấu phẩy, đó là lúc nên chuyển thành bảng.

Chị Thu áp quy tắc này và bỏ được ba bảng nhỏ trong bản nháp: bảng hoà vốn, bảng số nhân viên, bảng thời gian thi công. Cả ba thành ba câu văn trong các mục tương ứng, phần tài chính ngắn đi gần hai trang.

Câu nhận xét dưới bảng: viết gì cho đáng đọc

Nêu điều quan trọng nhất, không đọc lại bảng. Không nên viết "Quý 1 doanh thu 342 triệu đồng, quý 2 là 378 triệu đồng...". Nên viết "Doanh thu tăng đều qua các quý, quý 4 chiếm gần ba mươi phần trăm cả năm nhờ mùa bánh kem cuối năm."

Chỉ ra điểm yếu nếu có. "Quý 1 lãi mỏng nhất, chỉ ba mươi sáu triệu đồng, vì chi phí mở rộng phát sinh ngay mà khách mới chưa kịp quen." Câu này cho thấy chủ tiệm biết chỗ cần để ý, thay vì để người đọc tự phát hiện.

Nối với phần khác của phương án. "Khoản lãi quý 1 đủ trả lãi vay nhưng chưa đủ trả gốc; phần gốc quý 1 được lấy từ quỹ dự phòng như trình bày ở mục 7." Người đọc không phải tự đi tìm mối liên hệ.

Một đến ba câu là đủ. Nhận xét dài hơn bảng là dấu hiệu bảng chưa tự nói được. Lúc đó nên sửa bảng chứ không phải viết thêm chữ.

Lỗi in ấn làm hỏng một bảng đúng

Bảng đúng số vẫn có thể gây ấn tượng cẩu thả vì cách in. Kiểm những điểm sau trước khi nộp bản giấy hoặc gửi bản điện tử:

  • Bảng bị cắt đôi qua hai trang, dòng tổng nằm trang sau không có tiêu đề cột. Chỉnh để bảng nằm gọn một trang, hoặc lặp lại hàng tiêu đề ở trang sau.
  • Bảng quá rộng bị thu nhỏ đến mức chữ khó đọc. Chuyển trang đó sang khổ ngang hoặc gộp cột.
  • Màu nền đậm in đen trắng thành mảng xám che số. Dùng nền rất nhạt hoặc chỉ kẻ đường.
  • Font chữ trong bảng khác font thân bài vì dán từ bảng tính sang. Đặt lại cho đồng bộ.
  • Số thứ tự bảng không liên tục sau khi xoá hoặc chuyển bảng xuống phụ lục. Đánh lại số và kiểm mọi chỗ dẫn "xem Bảng 5".
  • Bản điện tử gửi dạng bảng tính có ô công thức báo lỗi hoặc liên kết tới tệp khác trên máy bạn. Gửi kèm bản PDF để người đọc thấy đúng thứ bạn thấy.

In thử một bản đen trắng trên giấy thường và đọc như người lạ. Chỗ nào phải nheo mắt hay lật lại trang trước để hiểu, chỗ đó cần sửa.

Câu hỏi thường gặp

Nên trình bày doanh thu theo tháng hay theo quý?

Trong thân bài, bảng theo quý cho năm đầu và theo năm cho các năm sau là gọn nhất. Bảng chi tiết mười hai tháng nên để phụ lục, vì nó cần thiết để kiểm dòng tiền nhưng quá nhiều cột để đọc lướt.

Có nên ghi số tiền đến hàng nghìn đồng cho chính xác không?

Không nên với số dự tính. Doanh thu và chi phí tương lai không thể chính xác đến hàng nghìn, ghi như vậy chỉ làm bảng rối và gây cảm giác chính xác giả. Làm tròn đến triệu đồng là hợp lý cho đa số cơ sở nhỏ.

Chi phí nên ghi số âm hay số dương?

Cả hai cách đều được chấp nhận, miễn thống nhất trong toàn phương án và dòng lãi tính đúng. Ghi chi phí trong ngoặc giúp người đọc phân biệt nhanh khoản thu và khoản chi, nhất là trong bảng dòng tiền.

Phương án cho cơ sở nhỏ có cần nhiều bảng không?

Không cần. Bốn đến năm bảng trong thân bài là đủ cho phần lớn phương án hộ kinh doanh. Nhiều bảng không làm phương án đáng tin hơn; bảng ít mà khớp nhau, có nhận xét rõ, mới tạo được lòng tin.

Bảng làm trên bảng tính có nên dán dạng ảnh vào văn bản không?

Không nên. Bảng dạng ảnh thường mờ khi in, không chọn được chữ, và khó sửa khi số liệu thay đổi. Nên dán dạng bảng thật hoặc dựng lại bảng trong văn bản, rồi kiểm lại số sau khi dán.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138