KhaThi.comKhả Thi
Rủi ro, giả định và trình bày

Câu hỏi khó khi bảo vệ phương án kinh doanh: các câu hay gặp và cách trả lời thật

Những câu hỏi khó về con số, khách, đối thủ, chủ cơ sở và tiền mà người cho vay, người góp vốn hay đối tác hay đặt, kèm câu trả lời yếu và cách trả lời tốt.

Two Vietnamese women sit facing each other across a low wooden table in a small quiet spa reception room, one gesturing while explaining, shot over the shoulder, warm lamp light

Câu hỏi khó khi bảo vệ phương án kinh doanh thường rơi vào năm nhóm: con số lấy từ đâu, khách có thật không, đối thủ phản ứng ra sao, chủ cơ sở có đủ sức làm không, và tiền của chính bạn nằm ở đâu. Trả lời tốt không phải là có câu đáp khéo, mà là có số liệu và sự việc cụ thể để dẫn ra, đồng thời thừa nhận điểm yếu khi nó có thật.

Bài này đi qua từng nhóm câu hỏi với ví dụ một spa nhỏ giả định, đặt cạnh nhau câu trả lời yếu và câu trả lời tốt, bàn riêng những câu mà người góp vốn hoặc đối tác hay hỏi khác người cho vay, và kỹ thuật xử lý câu bắt bẻ hoặc câu bạn không biết. Số liệu đều là giả định.

Vì sao câu hỏi khó là việc tốt

Chị Ngọc (giả định) làm kỹ thuật viên chăm sóc da chín năm, nay lập phương án mở một spa nhỏ bốn giường, cần huy động thêm vốn từ một người góp vốn và có thể vay một phần. Chị lo nhất là bị hỏi vặn. Nhưng người hỏi khó thường là người đang nghiêm túc cân nhắc; người không quan tâm thì chỉ lật vài trang rồi cảm ơn.

Mỗi câu hỏi khó cho bạn biết người đọc đang nghi ngờ chỗ nào. Nếu ba người khác nhau cùng hỏi "sao biết khách sẽ quay lại mỗi tháng", thì phần giả định khách quay lại đang yếu và cần sửa trong phương án, không chỉ cần trả lời khéo hơn. Ghi lại mọi câu hỏi khó là cách rẻ nhất để biết phương án của mình yếu ở đâu.

Cách chuẩn bị tốt nhất là tự viết ra mười lăm câu hỏi bạn sợ nhất, rồi nhờ một người từng kinh doanh, không phải người thân dễ tính, hỏi bạn liên tục trong nửa giờ. Câu nào bạn ấp úng thì về tìm số liệu. Những nhóm câu dưới đây giúp bạn không bỏ sót.

Nhóm câu hỏi về con số

"Con số khách mỗi ngày này lấy từ đâu?" Câu trả lời yếu: "Em nghĩ khu này đông người nên chắc được." Câu trả lời tốt nêu cách đo: "Em đếm khách ở hai spa cùng quy mô trong khu, mỗi nơi ba ngày, trung bình mười hai lượt mỗi ngày; em lấy mức tám lượt cho năm đầu vì spa mới chưa có khách quen. Khách cũ đi theo em từ chỗ làm trước khoảng bốn mươi người, đã có danh sách."

"Nếu khách chỉ bằng một nửa thì sao?" Người hỏi đang kiểm bạn có biết giới hạn của mình. Trả lời bằng con số độ nhạy: ở mức một nửa, spa lỗ khoảng bao nhiêu mỗi tháng, quỹ dự phòng chống được bao lâu, bạn sẽ cắt chi phí gì trước. Nếu chưa tính, nói thật và hẹn bổ sung.

"Sao chi phí này thấp hơn các nơi khác?" Có thể bạn có lợi thế thật, như mặt bằng nhà người thân, hoặc bạn tính thiếu. Trả lời bằng chi tiết: giá thuê bao nhiêu, ghi trong hợp đồng nào. Nếu phát hiện mình tính thiếu, nhận ngay; sửa con số tốt hơn bảo vệ một con số sai.

"Tổng này với bảng kia sao không khớp?" Câu này đáng sợ nhất vì nó cho thấy bạn chưa soát kỹ. Kiểm lại ngay tại chỗ nếu được; nếu không, ghi lại và gửi bản sửa trong ngày. Không cãi rằng hai bảng "tính khác nhau" khi bạn chưa chắc.

Nhóm câu hỏi về khách và đối thủ

Ở nhóm này, câu trả lời yếu thường là lời khẳng định chung, còn câu trả lời tốt là sự việc quan sát được. Ví dụ của spa chị Ngọc:

Câu hỏiCâu trả lời yếuCâu trả lời tốt hơn
Khách của chị là ai?Mọi phụ nữ quan tâm làm đẹpNhân viên văn phòng nữ 25 đến 45 tuổi trong bán kính 2 cây số, đi làm giờ hành chính, ghé buổi tối và cuối tuần
Sao khách bỏ chỗ quen để sang chị?Vì dịch vụ của em tốt hơnKhoảng 40 khách cũ đã theo em; với khách mới, em mở khung giờ đến 21 giờ mà ba spa gần đó đều đóng lúc 19 giờ
Đối thủ giảm giá thì sao?Em không lo, em có chất lượngEm không giảm giá theo; em giữ khách bằng gói liệu trình 10 buổi trả trước, hiện khách cũ đã đặt 15 gói
Có bao nhiêu spa quanh đây?Không nhiều lắmEm đếm được 6 nơi trong bán kính 1 cây số, 2 nơi cùng phân khúc giá, đã đi trải nghiệm cả 2

Mỗi câu trả lời tốt đều có ít nhất một thứ người hỏi tự kiểm được: con số đếm, giờ mở cửa, số gói đã đặt. Câu trả lời không kiểm được, dù nghe hay, ít có giá trị.

Nhóm câu hỏi về chủ cơ sở và về tiền

Hai nhóm này người hỏi thường đặt nhẹ nhàng nhưng nghe rất kỹ. Câu hỏi và hướng trả lời:

  • "Chị đã quản lý nhân viên bao giờ chưa?" Nói thật kinh nghiệm, rồi nói cách bù: chị Ngọc từng làm trưởng ca ba người trong hai năm, và sẽ bắt đầu với hai kỹ thuật viên chứ không tuyển đủ bốn ngay.
  • "Nếu chị ốm một tháng thì spa ra sao?" Nêu người thay, việc nào người thay làm được, việc nào phải hoãn, doanh thu giảm khoảng bao nhiêu.
  • "Chị bỏ vào bao nhiêu tiền của mình?" Nói con số và nguồn: tiền tiết kiệm, tiền gia đình hỗ trợ, có phải đi vay ở đâu khác không. Người góp vốn và người cho vay đều coi đây là thước đo cam kết.
  • "Chị đang có khoản nợ nào khác không?" Trả lời đầy đủ và chủ động, kèm số tiền trả mỗi tháng. Giấu rồi bị phát hiện thì mất hết.
  • "Chị rút lương bao nhiêu mỗi tháng?" Phương án không ghi lương chủ là lỗi hay gặp, làm lãi trông cao hơn thật. Trả lời bằng con số đã có trong bảng chi phí.
  • "Nếu lỗ hết vốn thì gia đình chị sống bằng gì?" Câu hỏi khó chịu nhưng hợp lý. Trả lời về thu nhập khác của gia đình và phần vốn bạn chấp nhận mất.

Với nhóm câu về con người, người hỏi không cần bạn hoàn hảo; họ cần thấy bạn biết mình thiếu gì và đã có cách xoay.

Mười câu tự hỏi trước khi gặp ai

Ngoài các nhóm trên, còn những câu ít người nghĩ tới nhưng hay được hỏi ở cuối buổi, khi người nghe đã nắm phần chính. Tự trả lời trước từng câu, ghi một hai dòng:

  • Vì sao mở bây giờ mà không đợi thêm một năm để tích luỹ vốn?
  • Vì sao chọn quy mô bốn giường mà không bắt đầu với hai giường?
  • Hợp đồng thuê còn bao lâu, hết hạn thì sao?
  • Giấy tờ, điều kiện kinh doanh của ngành đã đủ chưa, cái nào đang làm?
  • Nếu kỹ thuật viên giỏi nhất nghỉ thì khách có đi theo người đó không?
  • Trong mười hai tháng tới, tháng nào thiếu tiền nhiều nhất?
  • Nếu được ít vốn hơn đề nghị thì cắt hạng mục nào?
  • Chỉ số nào chị sẽ xem mỗi tuần để biết spa đang ổn hay không?
  • Sau ba năm, spa trông như thế nào nếu mọi thứ theo kế hoạch?
  • Nếu sau một năm không đạt kế hoạch, chị sẽ làm gì?

Câu "nếu được ít vốn hơn thì cắt gì" đặc biệt đáng chuẩn bị. Người trả lời ngay được, kiểu "bỏ một giường và lùi việc sửa phòng xông hơi sang năm sau", cho thấy đã nghĩ kỹ thứ tự ưu tiên của từng đồng vốn. Người lúng túng ở câu này thường là người chưa phân biệt được khoản chi cần thiết với khoản chi mong muốn.

Khi người hỏi là người góp vốn hoặc đối tác

Người cho vay quan tâm nhất tới việc được trả nợ đúng hạn. Người góp vốn và đối tác quan tâm tới những điều khác, và câu hỏi của họ thường xoáy vào quyền lợi và quyền quyết định. Với chị Ngọc, người góp vốn giả định là một chị bạn góp ba mươi phần trăm và không trực tiếp làm. Những câu chị ấy nhiều khả năng hỏi: lãi được chia khi nào và theo tỷ lệ nào; ai quyết định những khoản chi lớn; nếu muốn rút vốn sau hai năm thì được trả lại theo giá nào; nếu spa lỗ thì có phải góp thêm không; báo cáo số liệu cho người góp vốn bao lâu một lần.

Đừng trả lời các câu này bằng lời hứa miệng trong buổi gặp. Trả lời bằng nguyên tắc rõ ràng, rồi đề nghị đưa vào văn bản thoả thuận góp vốn. Mẫu một câu trả lời: "Lãi sau khi trừ lương của em và quỹ dự phòng sẽ chia theo tỷ lệ góp vốn, mỗi sáu tháng một lần. Khoản chi trên mười triệu đồng hai chị em cùng quyết. Nếu chị muốn rút vốn, chị báo trước ba tháng, phần vốn được tính theo sổ sách tại thời điểm đó. Em đề nghị mình ghi tất cả vào giấy thoả thuận trước khi góp."

Đối tác, như nhà cung cấp mỹ phẩm muốn đặt hàng tại spa, thì hỏi về lượng tiêu thụ, cách thanh toán, có độc quyền không. Trả lời bằng số liệu bạn có và đừng cam kết một mức mua tối thiểu mà bạn chưa chắc đạt.

Xử lý câu bắt bẻ và câu bạn không biết

Có những câu hỏi mang giọng bắt bẻ, hoặc chạm đúng chỗ bạn chưa tính. Một trình tự giữ được bình tĩnh và giữ được uy tín:

  1. Nghe hết câu, không ngắt lời. Nhiều câu nghe như chê nhưng thật ra người hỏi đang cần một con số.
  2. Nhắc lại câu hỏi bằng lời của mình. "Ý anh là nếu giá thuê tăng khi gia hạn thì lãi còn bao nhiêu, đúng không ạ?" Việc này cho bạn vài giây suy nghĩ và tránh trả lời sai câu.
  3. Trả lời phần bạn biết bằng số. Nói con số chắc chắn nhất có liên quan, dù chỉ trả lời được một phần.
  4. Nói rõ phần bạn chưa biết và hẹn thời hạn. "Phần này em chưa tính, em sẽ gửi bảng bổ sung trước thứ sáu."
  5. Ghi lại câu hỏi ngay. Người hỏi thấy bạn ghi sẽ biết bạn coi trọng câu hỏi.
  6. Gửi bổ sung đúng hẹn. Lời hẹn được giữ đúng là bằng chứng tốt nhất về cách bạn sẽ giữ lời với khoản tiền của họ.

Điều không nên làm là cãi lại người hỏi khi chưa có số, hoặc chuyển sang kể khó khăn để được thông cảm. Cả hai đều làm buổi gặp lệch khỏi phương án và để lại ấn tượng không tốt.

Câu hỏi thường gặp

Có nên chuẩn bị sẵn câu trả lời viết ra giấy không?

Nên viết ra để ôn, nhưng không nên đọc trong buổi gặp. Viết giúp bạn kiểm xem mình có số liệu cho từng câu chưa. Khi gặp, nói bằng lời của mình và chỉ nhìn giấy khi cần đọc một con số chính xác.

Bị hỏi về điểm yếu của bản thân thì có nên nhận không?

Nên nhận điểm yếu có thật và nói luôn cách bù đắp. Người hỏi thường đã nhìn thấy điểm yếu đó qua hồ sơ. Nhận và có cách xử lý tạo lòng tin hơn là chối hoặc lảng sang chuyện khác.

Người góp vốn hỏi về quyền rút vốn thì trả lời thế nào?

Nêu nguyên tắc rõ ràng như thời gian báo trước, cách định giá phần vốn, thời hạn trả lại, rồi đề nghị ghi thành văn bản thoả thuận có chữ ký các bên. Tránh hứa miệng một con số cụ thể vì giá trị cơ sở thay đổi theo thời gian.

Nếu người hỏi nói phương án quá lạc quan thì sao?

Hỏi lại họ thấy con số nào lạc quan nhất và vì sao, rồi đưa ra căn cứ của bạn. Nếu căn cứ yếu, nhận và đề nghị gửi bản tính lại theo mức thận trọng hơn. Đó là góp ý có giá trị, không phải lời chê.

Có nên mang theo người hiểu tài chính để trả lời thay không?

Có thể mang theo để hỗ trợ giải thích bảng tính, nhưng câu hỏi về vận hành, khách, đối thủ và cam kết cá nhân phải do chính chủ cơ sở trả lời. Người nghe sẽ đánh giá người điều hành, không đánh giá người làm bảng tính.

Câu hỏi khó có nên được đưa vào phương án sau buổi gặp không?

Nên. Những câu được hỏi nhiều lần cho thấy phương án còn thiếu thông tin ở chỗ đó. Bổ sung một đoạn hoặc một bảng trả lời trực tiếp giúp lần trình bày sau ngắn gọn và thuận lợi hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138