KhaThi.comKhả Thi
Dự tính doanh thu và chi phí

Cách tính giá vốn trong phương án kinh doanh: hàng mua về bán và hàng tự làm

Giá vốn cho hàng nhập về bán lại và hàng tự sản xuất: phiếu định mức, hao hụt, hàng hết hạn, giá vốn theo cơ cấu bán và cách kiểm chéo với giá bán.

Two Vietnamese women weigh flour and sugar on a kitchen scale at a home bakery table, close overhead shot, morning light through lace curtains, pale cream tones

Giá vốn trong phương án kinh doanh là chi phí trực tiếp của phần hàng đã bán ra: với hàng mua về bán lại, đó là giá nhập cộng vận chuyển cộng hao hụt; với hàng tự làm, đó là nguyên liệu theo định mức cộng bao bì cộng phần công và năng lượng gắn trực tiếp với từng sản phẩm. Doanh thu trừ giá vốn ra lợi nhuận gộp, và đây là con số cho biết mỗi đồng bán ra còn lại bao nhiêu để trả tiền thuê, lương và mọi chi phí khác.

Hai ví dụ giả định đi suốt bài: tiệm tạp hoá của cô Mai trong khu dân cư, nhập hàng về bán lại, và bếp bánh tại nhà của chị Thảo, tự làm bánh bông lan và bánh quy bán theo đơn. Hai kiểu cơ sở tính giá vốn khác nhau, mắc lỗi khác nhau, nhưng cùng đi tới một bảng có thể đưa thẳng vào phương án.

Giá vốn khác chi phí mua hàng ở chỗ nào

Cô Mai nhập lô hàng đầu tiên 150 triệu đồng để lấp đầy kệ. Nếu ghi 150 triệu vào chi phí tháng đầu, tháng đó lỗ nặng; nếu không ghi gì, các tháng sau lãi giả. Cả hai đều sai. Giá vốn chỉ tính trên phần hàng đã bán ra trong kỳ. Số hàng còn trên kệ vẫn là tài sản, nằm trong vốn lưu động, chưa thành chi phí.

Vì thế phương án tính giá vốn theo tỉ lệ trên doanh thu hoặc theo giá vốn đơn vị nhân số lượng bán, không theo tiền nhập hàng. Tiền nhập hàng là chuyện của dòng tiền: tháng đầu chi 150 triệu nhập kho, các tháng sau chi bằng khoảng phần đã bán để bù kho. Bảng lãi lỗ và bảng dòng tiền nhìn cùng một lô hàng theo hai cách, và người đọc phương án thường kiểm xem bạn có lẫn hai cách đó không.

Với bếp bánh của chị Thảo cũng vậy. Bao bột mì, thùng bơ mua về dùng dần trong hai tuần. Giá vốn một chiếc bánh chỉ tính phần bột, bơ, trứng, đường thật sự nằm trong chiếc bánh đó, cộng phần hao hụt hợp lý, không tính cả bao bột mới mở. Sai ở bước này khiến tỉ lệ giá vốn nhảy lung tung theo ngày nhập hàng, và không ai đọc được phương án.

Một điểm nữa: giá vốn chỉ gồm khoản gắn trực tiếp với hàng. Tiền thuê nhà, lương người bán hàng không nằm trong giá vốn của tiệm tạp hoá; chúng là chi phí hoạt động. Đặt nhầm chỗ không làm sai lợi nhuận cuối cùng nhưng làm sai tỉ lệ lợi nhuận gộp, con số người đọc dùng để so với cơ sở cùng ngành.

Hàng mua về bán: giá vốn theo nhóm hàng

Tiệm tạp hoá có hàng trăm mặt hàng, không ai tính giá vốn từng món trong phương án. Cách làm thực tế là chia thành bốn năm nhóm, mỗi nhóm một tỉ lệ giá vốn trên giá bán, rồi nhân với tỉ trọng doanh thu của nhóm. Số giả định:

Nhóm hàngTỉ trọng doanh thuGiá vốn trên giá bánĐóng góp vào giá vốn chung
Gạo, dầu ăn, đường, nước mắm30%90%27%
Nước giải khát, sữa25%85%21,25%
Bánh kẹo, đồ ăn vặt15%75%11,25%
Hoá phẩm, đồ dùng gia đình20%78%15,6%
Rau, trứng, đồ tươi10%70%7%
Cộng100%khoảng 82%

Tỉ lệ giá vốn chung khoảng 82%, tức lợi nhuận gộp khoảng 18% doanh thu. Trước khi đưa vào phương án, cộng thêm phí chở hàng nếu tự đi lấy và trừ chiết khấu nhà phân phối nếu chắc chắn được hưởng. Đừng lấy chiết khấu tháng cao nhất làm chuẩn: chiết khấu thường kèm điều kiện doanh số, cơ sở mới chưa chắc đạt.

Hàng tự làm: phiếu định mức cho một mẻ

Với hàng tự sản xuất, công cụ cơ bản là phiếu định mức: một mẻ dùng bao nhiêu nguyên liệu, ra bao nhiêu sản phẩm đạt. Phiếu dưới đây là mẻ bánh bông lan cuộn của chị Thảo, giá nguyên liệu là giả định.

Thành phầnLượng mỗi mẻĐơn giá giả địnhThành tiền
Bột mì500 g24 nghìn mỗi kg12 nghìn
Trứng gà15 quả3,5 nghìn mỗi quả52,5 nghìn
Đường400 g25 nghìn mỗi kg10 nghìn
Bơ, sữa, kem68 nghìn
Hương liệu, phụ gia8 nghìn
Gas, điện lò nướngước theo giờ nướng12 nghìn
Hộp, túi, nhãn dán trơn10 bộ4 nghìn mỗi bộ40 nghìn
Cộng một mẻra 10 cuộn đạt202,5 nghìn

Giá vốn khoảng 20 nghìn đồng mỗi cuộn khi mẻ ra đủ 10 cuộn. Nhưng nếu thường có một cuộn nứt, lệch không bán được, mẻ chỉ ra 9 cuộn và giá vốn lên khoảng 22,5 nghìn. Phiếu định mức phải ghi số sản phẩm đạt thực tế, không phải số lý thuyết. Công làm bánh của chị Thảo không ghi ở đây vì chị tính riêng trong dòng lương chủ, nhưng nếu thuê thợ theo sản phẩm thì tiền công theo mẻ nằm trong giá vốn.

Từ giá vốn từng món sang giá vốn mỗi tháng

Phiếu định mức cho giá vốn một sản phẩm; bảng 12 tháng lại cần giá vốn của cả tháng. Cầu nối là cơ cấu bán: tháng đó bán bao nhiêu mỗi loại. Bếp của chị Thảo bán ba loại, số liệu giả định cho một tháng ổn định:

Sản phẩmSố lượng bánGiá bánGiá vốn mỗi đơn vịDoanh thuGiá vốn
Bánh bông lan cuộn300 cuộn30 nghìn22,5 nghìn9 triệu6,75 triệu
Bánh quy hộp200 hộp65 nghìn38 nghìn13 triệu7,6 triệu
Bánh kem đặt theo đơn40 cái280 nghìn150 nghìn11,2 triệu6 triệu
Cộng33,2 triệu20,35 triệu

Tỉ lệ giá vốn chung khoảng 61%, thấp hơn hẳn tỉ lệ của riêng bánh cuộn, vì bánh kem và bánh quy có lợi nhuận gộp cao hơn. Điều này có nghĩa là nếu tháng nào khách đặt bánh kem ít đi và mua bánh cuộn nhiều lên, lợi nhuận giảm dù doanh thu không đổi. Phương án nên ghi rõ cơ cấu bán giả định và nói thêm một câu: tháng giáp lễ, đơn bánh kem tăng, tỉ lệ giá vốn giảm; tháng thường, bánh cuộn chiếm phần lớn, tỉ lệ giá vốn tăng. Nếu chỉ có một ô tỉ lệ giá vốn chung cho cả năm, ít nhất hãy giải thích nó tính theo cơ cấu nào.

Hao hụt, hư hỏng và hàng hết hạn

Hàng tươi và hàng có hạn dùng ngắn. Rau, trứng, bánh mì, sữa chua đều có phần bỏ đi. Với tiệm tạp hoá mới mở chưa đoán được sức bán, giả định hao hụt nhóm đồ tươi khoảng một phần mười lượng nhập là hợp lý hơn để bằng không.

Hàng đổ vỡ, móp méo trong vận chuyển. Thùng nước ngọt bị móp, chai dầu rò rỉ, trứng vỡ. Mỗi lần ít nhưng đều đặn, nên cộng một tỉ lệ nhỏ vào giá vốn nhóm hàng đó.

Sản phẩm lỗi trong sản xuất. Bánh cháy, vải cắt hỏng, gỗ nứt. Lấy tỉ lệ từ chính những mẻ làm thử trước khi mở, không lấy con số lý tưởng.

Hàng mất, khách lấy nhầm, nhân viên dùng. Ở tiệm bán lẻ, khoản này luôn có. Phương án thận trọng ghi một tỉ lệ nhỏ thay vì coi như không tồn tại.

Ghi hao hụt vào đâu. Cộng thẳng vào tỉ lệ giá vốn của nhóm hàng, kèm một câu giải thích. Không cần một dòng chi phí riêng cho cơ sở nhỏ, chỉ cần người đọc thấy bạn đã tính tới.

Kiểm chéo giá vốn với các phần khác của phương án

Giá vốn đúng về số học vẫn có thể sai về ý nghĩa nếu không khớp với phần còn lại. Năm phép kiểm nhanh:

  • Giá bán trừ giá vốn đơn vị phải dương rõ ràng. Cuộn bánh giá vốn 22,5 nghìn mà bán 30 nghìn, phần còn lại 7,5 nghìn phải gánh cả tiền giao hàng và quảng cáo; xem có đủ không.
  • Tỉ lệ lợi nhuận gộp phải hợp với định vị trong phần thị trường. Bán hàng cao cấp mà lợi nhuận gộp chỉ ngang hàng bình dân là có chỗ chưa ổn, hoặc giá bán, hoặc giá vốn.
  • Số lượng nguyên liệu nhập mỗi tháng trong bảng dòng tiền phải khớp với sản lượng bán nhân định mức, cộng thêm phần dự trữ kho.
  • Tỉ lệ giá vốn dùng trong bảng 12 tháng phải là một ô giả định duy nhất, không gõ lại tay ở từng tháng.
  • Khi giá nguyên liệu chính tăng 10%, lợi nhuận gộp giảm bao nhiêu. Phép thử này là phần độ nhạy đơn giản nhất mà người đọc thường hỏi.

Đoạn thuyết minh mẫu: "Giá vốn bánh bông lan cuộn tính theo phiếu định mức thử 6 mẻ, tỉ lệ sản phẩm đạt trung bình 9 trên 10 cuộn, giá vốn khoảng 22,5 nghìn đồng mỗi cuộn, tương đương 75% giá bán. Nếu giá trứng và bơ cùng tăng 15%, giá vốn lên khoảng 24,5 nghìn đồng, lợi nhuận gộp mỗi cuộn giảm còn khoảng 5,5 nghìn đồng; khi đó cơ sở sẽ điều chỉnh giá bán theo đợt."

Những lỗi giá vốn làm phương án bị hỏi lại

Lấy giá vốn bằng giá nhập trên hoá đơn. Bỏ qua tiền xe, tiền bốc xếp, hao hụt. Với hàng nặng, rẻ như gạo, nước đóng bình, tiền chở có thể là một phần đáng kể trong giá vốn.

Một tỉ lệ giá vốn cho mọi mặt hàng. Tiệm bán cả đồ uống lãi cao và đồ khô lãi thấp mà dùng chung một tỉ lệ, khi cơ cấu bán thay đổi thì lợi nhuận thật đi lệch hẳn bảng.

Giá nguyên liệu lấy theo giá thấp nhất từng gặp. Giá mua sỉ lô lớn một lần không phải giá mua thường xuyên của cơ sở nhỏ. Lấy mức giá bạn mua được đều đặn mỗi tuần.

Không cập nhật khi đổi nhà cung cấp hay công thức. Phương án lập từ ba tháng trước, giờ đã đổi bơ khác hay đổi kích cỡ hộp. Trước khi nộp, cập nhật phiếu định mức theo giá tuần gần nhất.

Giá vốn không có trong phần thuyết minh. Bảng tính có tỉ lệ giá vốn nhưng chữ không nói nó từ đâu ra. Một câu nêu cách tính, số mẻ làm thử hay số nhóm hàng đã chia, đủ để người đọc tin con số thay vì hỏi lại từng dòng.

Câu hỏi thường gặp

Giá vốn có bao gồm tiền lương nhân viên không?

Với cơ sở bán lẻ thì thường không, lương người bán hàng là chi phí hoạt động. Với cơ sở sản xuất, tiền công thợ trực tiếp làm ra sản phẩm, nhất là trả theo sản phẩm, nên tính vào giá vốn. Quan trọng là ghi rõ cách xếp và giữ nhất quán trong cả phương án.

Tỉ lệ giá vốn bao nhiêu là hợp lý cho tiệm tạp hoá?

Không có con số chung, vì phụ thuộc cơ cấu hàng và khả năng lấy hàng của từng tiệm. Tiệm bán nhiều hàng thiết yếu thường có tỉ lệ giá vốn cao, lợi nhuận gộp mỏng. Cách đáng tin nhất là tính theo nhóm hàng như trong bài rồi hỏi thêm vài chủ tiệm cùng khu để đối chiếu.

Hàng nhập lần đầu để trưng kệ có tính là chi phí tháng đầu không?

Không. Hàng nhập trưng kệ là hàng tồn kho, thuộc vốn lưu động. Chỉ phần hàng đã bán ra mới thành giá vốn. Khoản nhập lần đầu xuất hiện trong bảng dòng tiền và phần nhu cầu vốn của phương án.

Giá nguyên liệu lên xuống liên tục thì lấy giá nào?

Lấy giá trung bình mấy tuần gần nhất mà bạn thực sự mua được, rồi làm thêm một kịch bản giá tăng khoảng mười đến mười lăm phần trăm. Ghi rõ ngày lấy giá trong phương án để người đọc biết số liệu cũ hay mới.

Có cần phiếu định mức cho từng sản phẩm không?

Nên có cho những sản phẩm chiếm phần lớn doanh thu, thường là ba đến năm món chính. Các món phụ có thể dùng tỉ lệ giá vốn ước tính theo nhóm. Phiếu định mức của món chính là thứ người đọc hay yêu cầu xem kèm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138