Báo cáo khả thi dự án homestay đứng hay đổ ở một con số: công suất phòng bình quân cả năm. Hầu hết bản tính lạc quan lấy công suất của những tháng cao điểm áp cho cả năm, nên ra thời gian hoàn vốn ba bốn năm. Khi tính theo từng mùa, một homestay sáu phòng xây mới trên đất nhà thường cần từ tám đến hơn mười năm mới thu hồi phần vốn xây dựng, chưa tính giá trị đất.
Phần dưới đây đi qua những chương riêng của báo cáo khả thi homestay: cách ước công suất theo mùa, bảng vốn xây, doanh thu theo quý, chi phí vận hành, ba kịch bản và phần pháp lý. Số liệu là giả định cho dự án của chị Mai, sáu phòng trên đồi chè ở một vùng du lịch nông thôn, để bạn thay bằng số của mình.
Vì sao homestay cần báo cáo khả thi riêng
Homestay khác quán ăn hay cửa hàng ở chỗ tiền bỏ ra trước rất lớn so với doanh thu, và doanh thu lại dao động mạnh theo mùa, theo ngày trong tuần, theo thời tiết. Một quán ăn sai giả định có thể đổi món, đổi giá trong vài tuần. Homestay xây xong thì số phòng, vị trí, kiểu kiến trúc gần như cố định trong nhiều năm.
Thứ hai, homestay hay được làm trên đất của gia đình, nên người lập dễ bỏ qua giá trị đất và coi như "không tốn". Báo cáo khả thi cần tách bạch hai câu hỏi: dự án có hoàn được phần vốn xây dựng và trang bị không, và nếu tính cả cơ hội dùng mảnh đất vào việc khác thì còn đáng không. Câu hỏi đầu quyết định có làm được không; câu thứ hai quyết định có nên làm không.
Thứ ba, người đọc báo cáo homestay thường là người trong gia đình góp vốn hoặc người cấp vốn ở địa phương. Họ đều đã thấy vài homestay quanh vùng mở ra rồi đóng cửa hay rao bán. Phần thị trường và công suất của bạn phải giải thích được vì sao chỗ của bạn khác, bằng số đếm thực tế chứ không bằng ảnh phối cảnh đẹp.
Đo công suất trước khi tính bất cứ điều gì
Đừng lấy công suất từ quảng cáo hay lời kể của chủ homestay khác. Trong ba đến bốn tuần, chị Mai làm các việc sau, và bạn có thể làm y hệt:
- Đếm nguồn cung: liệt kê mọi cơ sở lưu trú trong bán kính đi xe mười lăm phút, số phòng mỗi chỗ, mức giá niêm yết ngày thường và cuối tuần.
- Theo dõi lịch trống: chọn tám đến mười cơ sở có loại phòng gần với dự định của bạn, mỗi tuần ghi lại số đêm còn trống trên các kênh đặt phòng trong ba mươi ngày tới. Sau một tháng bạn có ước lượng công suất ngày thường và cuối tuần khá sát.
- Hỏi về mùa: nói chuyện với ba chủ cơ sở, hỏi tháng nào kín phòng, tháng nào gần như bỏ trống, khách chủ yếu đến từ đâu, ở mấy đêm.
- Ghi lý do khách đến: lễ hội, mùa hoa, mùa thu hoạch, kỳ nghỉ học sinh. Nếu khách chỉ đến vì một sự kiện kéo dài hai tuần, đừng tính cả tháng ấy là cao điểm.
- Ghi khoảng cách tới điểm thu hút khách: cơ sở cách xa hơn thường phải bán rẻ hơn hoặc chấp nhận công suất thấp hơn; đặt chỗ của bạn vào đúng nhóm.
Từ dữ liệu đó, lập công suất dự kiến cho từng tháng rồi lấy bình quân. Với vùng của chị Mai, kết quả giả định là cao nhất 70 phần trăm vào tháng có Tết, thấp nhất 30 phần trăm vào tháng mưa nhiều, bình quân cả năm 45 phần trăm. Đó là con số dùng cho kịch bản vừa, không phải con số tháng đẹp nhất.
Bảng vốn đầu tư mẫu cho homestay sáu phòng
Đơn vị triệu đồng, số giả định. Đất của gia đình nên không có dòng tiền mua đất, nhưng giá trị đất sẽ được nhắc ở phần đánh giá.
| Hạng mục | Giá trị | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xây dựng sáu phòng, khu sinh hoạt chung, bếp | 1.500 | Dự toán theo bản vẽ sơ bộ, vật liệu địa phương |
| Nội thất, chăn ga, đồ dùng phòng | 360 | Bình quân 60 triệu mỗi phòng |
| Cấp nước, bể chứa, xử lý nước thải | 120 | Vùng đồi phải tính cả bơm và bể dự trữ |
| Đường đi bộ, cảnh quan, chỗ để xe | 150 | Hay bị bỏ sót khi chỉ dự toán phần nhà |
| Thiết bị bếp, máy giặt, máy sấy | 80 | |
| Chi phí trước khai trương | 60 | Thủ tục, chụp ảnh, tuyển và đào tạo người làm |
| Dự phòng | 227 | Mười phần trăm các mục trên |
| Vốn lưu động ba tháng đầu | 150 | Lương, điện nước, vật dụng khi công suất còn thấp |
| Tổng vốn | 2.647 |
Dòng cảnh quan và xử lý nước thải là hai dòng hay vắng mặt trong bản dự toán của chủ homestay lần đầu. Khi thiếu, công trình vẫn xây xong phần nhà rồi dừng giữa chừng phần sân vườn, và khách đến thấy công trường dở dang.
Doanh thu theo quý và chi phí vận hành
Công thức doanh thu phòng: số phòng nhân số đêm nhân công suất nhân giá bình quân. Với sáu phòng, mỗi quý có khoảng 540 đêm phòng. Giá bình quân giả định 600 nghìn đồng mỗi đêm, đã tính phần giảm giá mùa thấp.
| Quý | Công suất bình quân | Đêm phòng bán được | Doanh thu phòng (triệu) |
|---|---|---|---|
| Quý I | 58% | 315 | 189 |
| Quý II | 42% | 225 | 135 |
| Quý III | 43% | 234 | 140 |
| Quý IV | 37% | 198 | 119 |
| Cả năm | 45% | 972 | 583 |
Chi phí chia hai phần. Chi phí biến đổi theo lượt khách, gồm giặt là, đồ dùng một lần, điện nước theo phòng, hoa hồng cho kênh đặt phòng, giả định 30 phần trăm doanh thu, khoảng 175 triệu đồng. Chi phí cố định gồm lương hai người làm, điện nước nền, bảo trì, bảo hiểm, mạng, giả định 180 triệu đồng một năm. Dòng tiền trước thuế và trước trả nợ còn khoảng 228 triệu đồng mỗi năm.
Nếu có thêm bữa sáng, bữa tối hay tour trải nghiệm, tính riêng thành một dòng doanh thu với chi phí riêng, đừng cộng gộp vào giá phòng để nâng số trông đẹp hơn.
Ba kịch bản và câu hỏi về giá trị đất
Với 2.647 triệu đồng vốn và 228 triệu dòng tiền mỗi năm, thời gian hoàn vốn giản đơn của kịch bản vừa là khoảng mười một năm rưỡi. Kịch bản xấu, công suất bình quân 35 phần trăm, doanh thu còn khoảng 454 triệu, dòng tiền còn chừng 138 triệu, thời gian hoàn vốn kéo tới gần hai mươi năm. Kịch bản tốt, công suất 55 phần trăm, doanh thu khoảng 713 triệu, dòng tiền khoảng 319 triệu, hoàn vốn chừng tám năm.
Bảng ba kịch bản ấy không có nghĩa dự án tệ. Nó cho biết dự án sống nhờ việc giữ công suất trên mức bình quân của vùng, và mỗi năm chậm lên công suất là một năm cộng thêm vào thời gian thu hồi. Chị Mai có thể cân nhắc giảm vốn ban đầu, ví dụ làm bốn phòng trước, dùng nhà hiện có làm khu sinh hoạt chung, rồi xây thêm hai phòng khi công suất năm đầu vượt 50 phần trăm.
Về đất, báo cáo nên có một đoạn thẳng thắn: mảnh đất đồi ấy nếu cho thuê trồng cây hoặc để nguyên thì mang lại gì cho gia đình. Không cần tính chi tiết; chỉ cần người đọc thấy chủ đầu tư hiểu rằng dùng đất làm homestay cũng có cái giá của nó.
Phần pháp lý: những điểm phải nêu tên
Mục đích sử dụng đất. Xây homestay trên đất ở là trường hợp đơn giản nhất. Đất trồng cây lâu năm hay đất rừng sản xuất thì phải tìm hiểu thủ tục chuyển mục đích theo Luật Đất đai 2024 và quy hoạch sử dụng đất của địa phương trước khi đổ móng.
Loại hình lưu trú. Luật Du lịch 2017 xếp nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê vào nhóm cơ sở lưu trú du lịch. Báo cáo nêu loại hình bạn đăng ký và các điều kiện tối thiểu phải đáp ứng theo văn bản hướng dẫn hiện hành.
Đăng ký kinh doanh và an ninh trật tự. Kinh doanh lưu trú thường phải có đăng ký kinh doanh, đáp ứng điều kiện về an ninh trật tự và làm thông báo lưu trú cho khách. Ghi rõ thời gian dự kiến để có đủ các giấy tờ này trước ngày đón khách đầu tiên.
Phòng cháy và cứu nạn. Nêu phương án phòng cháy cho số phòng và vật liệu bạn dùng, đặc biệt khi làm nhà gỗ, mái lá. Yêu cầu cụ thể theo pháp luật phòng cháy hiện hành; hỏi cơ quan phòng cháy địa phương khi còn ở bước bản vẽ.
Xây dựng. Hỏi bộ phận quản lý xây dựng xem công trình có thuộc diện xin giấy phép xây dựng không. Đưa thời gian xin phép vào tiến độ, vì đây là việc trễ thì cả dự án trễ.
Lỗi thường gặp trong báo cáo khả thi homestay
Các lỗi dưới đây xuất hiện nhiều trong hồ sơ homestay do chủ nhà tự lập. Phần lớn là lỗi giả định, không phải lỗi tính toán.
| Lỗi | Hệ quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Lấy công suất tháng cao điểm cho cả năm | Doanh thu phóng gần gấp đôi, hoàn vốn ảo ba bốn năm | Lập công suất từng tháng rồi lấy bình quân |
| Giá phòng bằng giá niêm yết cuối tuần | Bỏ qua giảm giá ngày thường, mùa thấp, hoa hồng kênh | Dùng giá bình quân thực thu sau mọi khoản giảm |
| Không có người trực đêm trong bảng lương | Chi phí cố định thấp hơn thực tế | Tính đủ người cho ca đêm hoặc phương án tự nhận phòng có chi phí |
| Bỏ chi phí sửa chữa định kỳ | Năm thứ ba bắt đầu xuống cấp mà không có tiền | Đặt quỹ bảo trì theo phần trăm doanh thu từ năm đầu |
| Thời gian xây tính bằng thời gian thợ làm | Quên thời gian xin phép, mùa mưa, vận chuyển vật liệu lên đồi | Cộng thêm thủ tục và tháng nghỉ do thời tiết |
| Khai trương ngay đầu mùa cao điểm | Trễ một tháng là mất cả mùa đẹp nhất năm đầu | Đặt mốc hoàn thành trước mùa cao ít nhất hai tháng |
Bảng này cũng dùng được như danh sách tự kiểm: in ra, đọc lại báo cáo của bạn và đánh dấu từng dòng đã xử lý. Dòng nào chưa xử lý thì hoặc sửa số, hoặc ghi rõ trong chương rủi ro rằng bạn chấp nhận nó.
Câu hỏi thường gặp
Công suất phòng bao nhiêu thì homestay hoà vốn?
Tuỳ chi phí cố định và giá phòng. Với số giả định của bài, chi phí cố định 180 triệu mỗi năm, mỗi đêm phòng đóng góp 420 nghìn sau chi phí biến đổi, nên cần khoảng 430 đêm phòng một năm, tương đương công suất chừng 20 phần trăm, mới bù được chi phí vận hành. Đó là hoà vốn vận hành, chưa tính thu hồi vốn xây.
Có nên tính giá trị đất vào tổng vốn homestay không?
Nên tách riêng. Tổng vốn chỉ gồm tiền thực chi để xây và trang bị, còn giá trị đất nêu trong phần đánh giá như một chi phí cơ hội. Gộp đất vào tổng vốn làm thời gian hoàn vốn dài bất thường; bỏ qua hẳn thì người đọc nghĩ bạn chưa cân nhắc đủ.
Lấy công suất phòng ở đâu khi chưa mở homestay?
Tự đo bằng cách theo dõi lịch trống của các cơ sở tương tự quanh khu vực trong vài tuần, kết hợp hỏi chủ cơ sở về mùa cao và mùa thấp. Ghi rõ phương pháp trong báo cáo, vì người đọc tin con số có cách đo hơn con số có nguồn mơ hồ.
Homestay vài phòng có cần báo cáo khả thi đầy đủ không?
Nếu sửa nhà sẵn có thành vài phòng, một phương án kinh doanh là đủ. Khi xây mới, nhất là trên đất đồi, đất vườn, cần phần kỹ thuật, pháp lý đất và tiến độ, nên một báo cáo khả thi gọn khoảng hai mươi trang là hợp lý.
Có nên xây đủ số phòng ngay từ đầu không?
Không bắt buộc. Làm theo giai đoạn giúp giảm vốn ban đầu và cho bạn dữ liệu công suất thật trước khi bỏ thêm tiền. Bản vẽ tổng thể vẫn nên tính cho số phòng cuối cùng, để giai đoạn sau không phải đập bỏ phần đã làm.