KhaThi.comKhả Thi
Dòng tiền, hoà vốn và chỉ số

Vốn lưu động trong phương án kinh doanh: ba cách tính số tiền cần để quay vòng

Đo số ngày tồn kho, khách nợ và nợ nhà cung cấp, tính nhu cầu vốn lưu động theo chu kỳ tiền, theo từng khoản và theo vòng quay, có ví dụ bán buôn và mùa cao điểm.

A Vietnamese man in a work shirt stacks cartons of snacks onto a hand trolley inside a crowded wholesale storeroom, wide shot from the doorway, fluorescent and daylight mix, muted green

Vốn lưu động là số tiền phải luôn nằm trong hàng tồn kho và trong tay khách nợ, trừ đi phần nhà cung cấp cho bạn nợ, để việc mua bán chạy được liên tục. Cách tính gọn nhất: số ngày tiền bị giữ (ngày tồn kho cộng ngày khách nợ trừ ngày được nợ) nhân với chi phí bình quân mỗi ngày.

Bài dưới đưa ba cách tính cho cùng một cơ sở bán buôn bằng số giả định, giải thích vì sao ba cách ra số hơi khác nhau, và chỉ chỗ vốn lưu động phình to vào mùa cao điểm. Đây là khoản mà phương án tự lập hay thiếu nhất: tính kỹ tiền mua xe, mua kệ, rồi quên hẳn tiền để hàng nằm trên kệ.

Vốn lưu động khác vốn cố định ở đâu

Vốn cố định là tiền bỏ vào những thứ dùng nhiều năm: xe tải nhỏ, kệ kho, máy móc, sửa nhà kho. Bỏ một lần, khấu hao dần, đến khi hỏng mới bỏ tiếp. Vốn lưu động thì quay vòng: tiền mua hàng, hàng bán ra thành khoản khách nợ, khách trả thành tiền, tiền lại mua hàng. Mỗi vòng, số tiền này không mất đi nhưng cũng không bao giờ được rút ra khi cơ sở còn chạy.

Chính vì không mất đi nên nó hay bị bỏ quên. Nhiều phương án tính tổng vốn đầu tư bằng tiền xe cộng tiền kệ cộng tiền sửa kho, rồi coi phần mua hàng là "chi phí sẽ bù từ doanh thu". Doanh thu đúng là sẽ bù, nhưng chỉ sau khi hàng đã bán và khách đã trả. Trong khoảng thời gian đó, tiền phải có sẵn.

Với cơ sở bán buôn, bán vật tư, sản xuất có tồn kho nguyên liệu, vốn lưu động thường lớn hơn vốn cố định. Một cửa hàng bán buôn bánh kẹo có thể chỉ cần vài trăm triệu tiền xe và kệ, nhưng cần nhiều hơn thế để giữ hàng và cho khách nợ. Với dịch vụ thu tiền ngay như tiệm cắt tóc, vốn lưu động nhỏ, chủ yếu là mấy tháng chi phí đầu.

Ba con số ngày phải đo trước

Số ngày tồn kho. Hàng nằm trong kho bình quân bao nhiêu ngày từ lúc nhập đến lúc bán. Cơ sở đang chạy lấy giá trị tồn kho bình quân chia cho giá vốn hàng bán mỗi ngày. Cơ sở mới thì ước theo lịch đặt hàng: nhà phân phối giao hai tuần một lần, cộng thêm hàng đệm cho mã bán chạy, thường ra khoảng ba đến năm tuần.

Số ngày khách nợ. Khách trả sau bao lâu. Đây không phải là thời hạn ghi trên hoá đơn mà là thời gian trả thực tế. Tiệm tạp hoá được ghi nợ mười lăm ngày nhưng thực tế trả sau hai mươi lăm ngày thì dùng con số hai mươi lăm.

Số ngày được nợ nhà cung cấp. Bạn trả nhà cung cấp sau bao lâu. Cơ sở mới thường phải trả ngay hoặc trả trước, vì nhà cung cấp chưa tin; chỉ sau vài tháng làm ăn mới được cho nợ. Phương án nên ghi số ngày được nợ tăng dần chứ không dùng ngay mức của cơ sở lâu năm.

Chu kỳ tiền. Ngày tồn kho cộng ngày khách nợ trừ ngày được nợ. Đây là số ngày một đồng bỏ ra mua hàng mới quay về két. Chu kỳ càng dài, vốn lưu động càng lớn.

Cách 1: theo chu kỳ tiền, ví dụ cơ sở bán buôn bánh kẹo

Anh Khoa bán buôn bánh kẹo cho các tiệm tạp hoá trong vùng. Số giả định cho năm ổn định: doanh thu 4,32 tỷ đồng, giá vốn hàng bán 3,6 tỷ, chi phí hoạt động trả bằng tiền 480 triệu (lương, xăng xe, thuê kho). Tính theo năm 360 ngày.

  1. Giá vốn mỗi ngày: 3,6 tỷ ÷ 360 = 10 triệu. Chi phí hoạt động mỗi ngày: 480 triệu ÷ 360 ≈ 1,33 triệu.
  2. Ba con số ngày: tồn kho 30 ngày, khách nợ 20 ngày, được nhà phân phối cho nợ 15 ngày.
  3. Chu kỳ tiền: 30 + 20 − 15 = 35 ngày.
  4. Vốn cho hàng hoá: 35 ngày × 10 triệu = 350 triệu.
  5. Vốn cho chi phí hoạt động trong chu kỳ: 35 × 1,33 ≈ 47 triệu.
  6. Nhu cầu vốn lưu động: khoảng 397 triệu.

Cách này nhanh, dễ giải thích, và cho thấy ngay đòn bẩy: rút ngắn được năm ngày khách nợ là giảm khoảng 57 triệu tiền phải giữ. Nhược điểm là nó coi khoản khách nợ theo giá vốn, trong khi khách nợ bạn theo giá bán.

Cách 2: lập từng khoản tiền bị giữ

Cách này cộng trực tiếp giá trị từng khoản tại một thời điểm bình thường. Số giả định như trên, đơn vị triệu đồng.

KhoảnCách tínhGiá trị
Hàng tồn kho30 ngày × giá vốn 10 triệu/ngày300
Khách nợ20 ngày × doanh thu 12 triệu/ngày240
Trừ: nợ nhà phân phối15 ngày × giá vốn 10 triệu/ngày−150
Quỹ tiền mặt cho chi phíMột tháng chi phí hoạt động40
Nhu cầu vốn lưu động430

Con số cao hơn cách 1 khoảng 33 triệu vì hai lý do: khoản khách nợ được tính theo giá bán, có cả phần lãi; và quỹ tiền mặt được đặt bằng trọn một tháng chi phí thay vì 35 ngày quy theo chu kỳ. Cách 2 thận trọng hơn và dễ cho người đọc đối chiếu, vì mỗi dòng là một thứ có thể kiểm bằng mắt: kho đang có bao nhiêu hàng, sổ công nợ đang có bao nhiêu tiền.

Với cơ sở đang chạy, nên lấy số đầu kỳ và cuối kỳ của từng khoản trong sổ sách sáu tháng gần nhất, lấy bình quân, rồi so với cách 2. Nếu số thật lệch xa số giả định, phương án nên dùng số thật.

Cách 3: theo vòng quay, kiểu hay gặp trong hồ sơ vay

Nhiều mẫu phương án vay vốn yêu cầu tính nhu cầu vốn lưu động theo vòng quay: tổng chi phí cần tiền trong năm chia cho số vòng quay vốn lưu động. Số vòng quay là 360 chia chu kỳ tiền. Với anh Khoa, chu kỳ 35 ngày thì vòng quay khoảng 10,3 vòng một năm.

Tổng chi phí cần tiền trong năm: giá vốn 3,6 tỷ cộng chi phí hoạt động 0,48 tỷ, bằng 4,08 tỷ. Chia cho 10,3 vòng, được khoảng 396 triệu. Con số này gần bằng cách 1, vì về bản chất hai cách là một, chỉ trình bày khác.

Điểm cần chú ý khi dùng cách 3: số vòng quay phải tính từ chu kỳ thật của chính cơ sở, không lấy một con số "thường gặp trong ngành" rồi điền vào. Nếu bạn ghi vòng quay 12 vì nghe nói ngành bán buôn quay nhanh, nhu cầu vốn lưu động giảm xuống còn 340 triệu, đẹp hơn nhưng không khớp với ba con số ngày bạn đã ghi ở phần khác của phương án. Người đọc kỹ sẽ thấy hai phần mâu thuẫn nhau.

Trong phương án nên trình bày một cách chính, thường là cách 2 vì dễ kiểm, rồi ghi một dòng đối chiếu với cách còn lại. Ba cách cho cùng một vùng số, từ khoảng 396 đến 430 triệu, là dấu hiệu tốt rằng giả định nhất quán.

Mùa cao điểm làm vốn lưu động phình ra

Các con số trên là cho một tháng bình thường. Cơ sở bán bánh kẹo có mùa Tết, cơ sở bán vật tư nông nghiệp có mùa vụ, cửa hàng đồng phục có mùa tựu trường. Vào mùa, cả ba con số đều đổi theo hướng bất lợi: hàng phải nhập sớm và nhiều hơn, khách mua nhiều hơn và xin nợ lâu hơn, còn nhà cung cấp lại đòi trả nhanh hơn vì chính họ cũng cần tiền.

Giả định tháng trước Tết của anh Khoa: giá vốn mỗi ngày lên 18 triệu, doanh thu mỗi ngày 21,6 triệu, tồn kho cần giữ 45 ngày vì phải gom hàng sớm, khách nợ vẫn 20 ngày, nhà phân phối chỉ cho nợ 15 ngày. Tồn kho 810 triệu, khách nợ 432 triệu, trừ nợ nhà phân phối 270 triệu, cộng quỹ tiền mặt 40 triệu: khoảng 1,01 tỷ đồng. Gấp hơn hai lần tháng thường.

Phương án nào bỏ qua mùa cao điểm sẽ thiếu tiền đúng lúc cơ hội lớn nhất trong năm. Cách ghi hợp lý: nêu nhu cầu vốn lưu động thường xuyên và nhu cầu đỉnh mùa, cho biết phần chênh lệch lấy từ đâu (vốn tự có tích luỹ trong năm, khoản vay ngắn hạn theo mùa, hay đặt cọc trước của khách quen), và tháng nào khoản đó được thu hồi.

Đưa vốn lưu động vào bảng tổng vốn đầu tư

Trong phương án, bảng tổng vốn nên có ba khối tách bạch: vốn cố định (tài sản dùng nhiều năm), vốn lưu động thường xuyên, và dự phòng. Nguồn vốn đặt ngay bên dưới: vốn tự có bao nhiêu, vay bao nhiêu, mỗi nguồn dùng cho khối nào. Người đọc nhìn bảng này để biết bạn có đang dùng tiền vay ngắn hạn mua tài sản dài hạn hay không, một lệch pha rất hay gây khó khăn trả nợ.

Với anh Khoa, bảng có thể là: vốn cố định 320 triệu (xe tải nhỏ, kệ kho, máy tính và phần mềm bán hàng), vốn lưu động thường xuyên 430 triệu, dự phòng 50 triệu; tổng 800 triệu. Ghi kèm một câu: "Nhu cầu vốn lưu động tính theo số ngày tồn kho 30 ngày, khách nợ 20 ngày, được nợ nhà phân phối 15 ngày; tháng cao điểm trước Tết nhu cầu tăng lên khoảng 1 tỷ đồng, phần tăng thêm khoảng 580 triệu được bù bằng lợi nhuận tích luỹ và đặt cọc của khách quen." Nếu chưa có nguồn cho phần mùa vụ, cứ ghi thật là chưa có và cơ sở sẽ giới hạn lượng hàng Tết ở mức nào; ghi thật vẫn tốt hơn để trống.

Lỗi hay gặp khi tính vốn lưu động

Những lỗi sau làm phần vốn lưu động trong phương án bị trả lại để làm lại:

  • Không có dòng vốn lưu động trong bảng tổng vốn, chỉ có vốn mua tài sản.
  • Dùng thời hạn nợ ghi trên hoá đơn thay cho thời gian khách trả thực tế.
  • Cơ sở mới mở nhưng giả định được nhà cung cấp cho nợ bằng mức của cơ sở lâu năm.
  • Ghi số vòng quay theo con số nghe được, không khớp với số ngày tồn kho và công nợ ở phần khác.
  • Bỏ qua mùa cao điểm, tính vốn lưu động theo tháng bình quân.
  • Tính vốn lưu động cho năm đầu rồi giữ nguyên ba năm, dù doanh thu dự kiến tăng gấp rưỡi.

Lỗi cuối đáng chú ý nhất: vốn lưu động tăng theo doanh thu. Nếu năm ba doanh thu gấp rưỡi năm một, phần tiền bị giữ cũng gần gấp rưỡi. Phương án phải ghi nguồn cho phần tăng thêm đó.

Câu hỏi thường gặp

Vốn lưu động có phải là tiền mặt trong két không?

Không chỉ vậy. Vốn lưu động gồm tiền mặt, hàng tồn kho và khoản khách đang nợ, trừ đi khoản bạn đang nợ nhà cung cấp. Phần lớn vốn lưu động của cơ sở bán hàng nằm ở hàng trên kệ và sổ công nợ chứ không phải trong két.

Cơ sở dịch vụ thu tiền ngay có cần tính vốn lưu động không?

Có, nhưng thường nhỏ. Tiệm cắt tóc, tiệm giặt sấy vẫn cần vật tư dự trữ và tiền trả chi phí trong những tháng đầu khi doanh thu chưa đủ. Cách đơn giản là đặt bằng hai đến ba tháng chi phí cố định cộng lượng vật tư dự trữ.

Số ngày tồn kho bao nhiêu là hợp lý?

Tuỳ ngành và tuỳ lịch giao hàng của nhà cung cấp. Cách thực tế là lấy chu kỳ đặt hàng cộng thêm lượng đệm cho mã bán chạy. Phương án nên giải thích con số bằng lịch nhập hàng cụ thể thay vì đưa một con số không có căn cứ.

Vì sao ba cách tính vốn lưu động lại ra số khác nhau?

Vì cách chu kỳ tiền tính khoản khách nợ theo giá vốn, còn cách lập từng khoản tính theo giá bán và thường đặt quỹ tiền mặt dày hơn. Chênh lệch nhỏ là bình thường; nếu chênh lệch lớn thì có giả định đang mâu thuẫn giữa các phần.

Khi doanh thu tăng thì có cần thêm vốn lưu động không?

Có. Doanh thu tăng thì hàng tồn và công nợ cũng tăng theo, nên cần thêm tiền quay vòng dù lợi nhuận đang tốt. Phương án nhiều năm nên tính lại vốn lưu động cho từng năm và ghi nguồn bù phần tăng thêm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138