Phương án vay vốn thường bị từ chối vì một trong bốn nhóm lý do: số liệu không chứng minh được hoặc không khớp nhau, người vay có vấn đề về lịch sử trả nợ hay năng lực, mục đích vay không rõ hoặc không thuộc diện cho vay, và tài sản bảo đảm không đủ hay vướng pháp lý. Nhóm đầu tiên sửa được trong vài tuần; nhóm thứ hai đôi khi cần nhiều tháng.
Bài này liệt kê chín lý do cụ thể hay gặp, cách hỏi để biết đúng lý do của mình, bảng đối chiếu lỗi và cách sửa, rồi gợi ý khi nào nên nộp lại và nộp lại thế nào. Bài không bàn chuyện tìm chỗ vay dễ hơn; mục tiêu là làm cho phương án của bạn tự đứng vững. Các ví dụ dùng tên và số giả định.
Hỏi cho ra lý do thật trước khi sửa bất cứ thứ gì
Câu trả lời đầu tiên khi bị từ chối thường ngắn: "chưa đủ điều kiện", "hồ sơ chưa phù hợp". Sửa phương án dựa trên câu đó là sửa mò. Bạn có quyền hỏi lại một cách lịch sự, và cách hỏi quyết định chất lượng câu trả lời.
Thay vì hỏi "vì sao không cho vay", hãy hỏi theo từng phần: phần doanh thu đã được chấp nhận chưa, phần nguồn trả nợ có thiếu chứng từ gì không, tài sản có vướng gì không, lịch sử tín dụng của anh chị có điểm nào cần giải thích không, nếu giảm số vay thì có khác đi không. Câu hỏi cụ thể dễ nhận được câu trả lời cụ thể.
Ghi lại câu trả lời ngay sau buổi trao đổi, kể cả những gợi ý nghe như nói thoáng qua. Chị Thảo chủ một tiệm làm móng giả định từng được nói "số khách hơi cao so với diện tích tiệm"; câu đó chính là lý do thật, và chị chỉ cần đếm lại công suất ghế để sửa. Nếu không ghi, chị đã sửa phần tài sản vốn không có vấn đề gì.
Ví dụ: một phương án bị từ chối và bản đã sửa
Chị Thảo xin vay 120 triệu đồng mở rộng tiệm làm móng từ bốn lên tám ghế. Lần đầu bị từ chối với lý do số khách không hợp lý. Đây là hai bản tính của chị, số giả định:
| Chỉ tiêu | Bản bị từ chối | Bản đã sửa | Thay đổi |
|---|---|---|---|
| Số ghế | 8 | 6 | Diện tích chỉ đặt vừa sáu ghế có lối đi |
| Khách mỗi ghế mỗi ngày | 10 | 5 | Đếm thực tế bốn tuần: bình quân 5,2 |
| Giá bình quân một lượt | 180 nghìn | 160 nghìn | Lấy từ sổ thu ngân, có khách chỉ sơn |
| Doanh thu tháng | 374 triệu | 125 triệu | Tính lại theo 26 ngày làm việc |
| Số vay đề nghị | 120 triệu | 70 triệu | Bỏ hai ghế, bỏ khoản trang trí lớn |
| Kịch bản xấu | Không có | Khách giảm 30 phần trăm vẫn đủ trả | Thêm bảng thử |
Bản đầu không sai vì chị cố ý thổi số; chị lấy số khách ngày Chủ nhật đông nhất làm mức bình quân và quên rằng mỗi lượt làm móng mất gần một giờ. Bản sửa nhỏ hơn hẳn, nhưng mỗi con số đều có nguồn. Bài học: khi bị nói số liệu không hợp lý, hãy quay lại đo, đừng chỉ hạ số xuống một tỷ lệ cho có.
Nhóm lý do về số liệu: dễ gặp nhất và dễ sửa nhất
Lý do 1. Doanh thu không có chứng cứ. Phương án ghi bán 150 triệu mỗi tháng nhưng không có sổ bán hàng, sao kê hay hoá đơn nhập hàng tương ứng. Cách sửa: ghi chép đều ba đến sáu tháng, chuyển dần sang nhận tiền qua tài khoản, giữ hoá đơn nhập hàng.
Lý do 2. Các con số không khớp nhau. Doanh thu ở bảng dự tính khác doanh thu ở phần mô tả; số khách nhân giá bán không ra doanh thu; vốn tự có trong bảng khác số dư trong sổ tiết kiệm. Cách sửa: đọc chéo từng con số xuất hiện ở hai nơi.
Lý do 3. Dự báo quá lạc quan. Doanh thu sau khi vay tăng gấp đôi mà không có lý do; lợi nhuận biên cao hơn hẳn mức thường thấy của ngành. Cách sửa: hạ về mức có căn cứ, ghi nguồn của từng giả định, thêm kịch bản xấu.
Lý do 4. Khả năng trả nợ quá sát. Tiền dành trả nợ chỉ nhỉnh hơn số phải trả một chút, hoặc chỉ đủ khi tính tháng bình quân. Cách sửa: giảm số vay, kéo dài kỳ hạn, tăng vốn tự có, hoặc bổ sung nguồn trả nợ thứ hai có chứng từ.
Nhóm lý do về người vay và mục đích
Lý do 5. Lịch sử tín dụng có nợ quá hạn. Một khoản trả góp điện thoại trễ vài tháng nhiều năm trước, một thẻ tín dụng quên phí thường niên cũng có thể hiện ra. Cách sửa: kiểm tra lịch sử tín dụng của chính mình trước khi nộp, tất toán khoản còn treo, giữ giấy xác nhận đã trả và giải thích ngắn trong hồ sơ. Một số trường hợp phải chờ thời gian để lịch sử được cập nhật.
Lý do 6. Thiếu kinh nghiệm trong ngành định làm. Người làm văn phòng xin vay mở xưởng cơ khí mà chưa từng làm nghề. Cách sửa: làm việc trong ngành một thời gian, có người cùng làm đã có tay nghề, hoặc bắt đầu quy mô nhỏ bằng vốn tự có trước.
Lý do 7. Mục đích vay không rõ hoặc không thuộc diện. Ghi "bổ sung vốn kinh doanh" chung chung, hoặc trong bảng có khoản sửa nhà ở, mua xe gia đình. Một số mục đích không thuộc diện cho vay của sản phẩm bạn đang xin. Cách sửa: chia mục đích thành từng khoản có báo giá, bỏ các khoản tiêu dùng ra khỏi phương án kinh doanh, hỏi lại loại khoản vay phù hợp.
Đừng bỏ qua cách trình bày của chính bạn. Trả lời ấp úng về số liệu do người khác viết hộ, hoặc nói khác với điều ghi trong phương án, cũng là một lý do dù hiếm khi được nói ra. Hãy hiểu từng con số trước khi đi trao đổi.
Nhóm lý do về tài sản bảo đảm
Lý do 8. Tài sản không đủ giá trị sau định giá. Bạn tự ước nhà 2 tỷ, kết quả định giá thấp hơn đáng kể, và số vay vượt mức nơi cho vay chấp nhận trên giá trị đó. Cách sửa: giảm số vay cho phù hợp, bổ sung tài sản khác, hoặc tăng vốn tự có. Hỏi rõ giá trị định giá để tính lại thay vì đoán.
Lý do 9. Tài sản vướng pháp lý. Phần nhà xây thêm chưa được ghi nhận trên giấy chứng nhận, đất cấp cho hộ gia đình mà một thành viên không đồng ý, tài sản đang có tranh chấp hoặc nằm trong khu vực có quyết định thu hồi. Cách sửa: hoàn thiện giấy tờ trước, có văn bản đồng ý của đủ người liên quan, hoặc chọn tài sản khác.
Tài sản tốt không cứu được phương án yếu. Nếu bạn bị từ chối dù tài sản lớn, gần như chắc lý do nằm ở dòng tiền hoặc lịch sử tín dụng. Đừng tìm thêm tài sản khi lý do không nằm ở đó.
Thời gian chuẩn bị giấy tờ tài sản thường lâu nhất. Bổ sung giấy chứng nhận, cập nhật biến động, có chữ ký của người thân ở xa đều mất thời gian. Nếu biết trước mình sẽ cần vay, hãy hoàn thiện giấy tờ tài sản từ sớm, độc lập với việc viết phương án.
Bảng đối chiếu: dấu hiệu, lý do và việc cần làm
Dùng bảng sau để tự rà phương án trước khi nộp lần đầu, hoặc để xác định việc cần làm sau khi bị từ chối:
| Dấu hiệu khi trao đổi | Lý do có thể | Việc cần làm | Thời gian sửa ước tính |
|---|---|---|---|
| Được hỏi nhiều về sổ sách bán hàng | Doanh thu thiếu chứng cứ | Ghi sổ, nhận tiền qua tài khoản | Ba đến sáu tháng |
| Được hỏi "con số này lấy ở đâu" | Giả định không có nguồn | Ghi nguồn từng giả định | Một đến hai tuần |
| Được gợi ý giảm số vay | Khả năng trả nợ sát hoặc tài sản thiếu | Tính lại bảng trả nợ với số nhỏ hơn | Vài ngày |
| Được hỏi về một khoản vay cũ | Lịch sử tín dụng | Tất toán, xin giấy xác nhận | Vài tuần đến nhiều tháng |
| Được hỏi kinh nghiệm làm nghề | Năng lực người vay | Bổ sung người cùng làm, bắt đầu nhỏ | Nhiều tháng |
| Được hỏi về giấy tờ nhà đất | Tài sản vướng pháp lý | Hoàn thiện giấy tờ, văn bản đồng ý | Vài tuần đến vài tháng |
Cột thời gian sửa giúp bạn quyết định có nên nộp lại ngay hay không. Nếu lý do nằm ở số liệu, sửa xong có thể nộp lại sớm. Nếu nằm ở lịch sử tín dụng hay kinh nghiệm, nộp lại ngay với cùng một hồ sơ gần như chỉ nhận thêm một lần từ chối.
Nộp lại: thứ tự làm để không lặp lại kết quả cũ
Khi đã biết lý do và sửa xong, chuẩn bị lần nộp sau theo các bước:
- Viết một trang tóm tắt những gì đã thay đổi so với lần trước: số vay mới, chứng từ mới bổ sung, giả định đã điều chỉnh và lý do.
- Cập nhật số liệu kinh doanh tới tháng gần nhất; hồ sơ nộp lại sau ba tháng mà vẫn dùng số cũ cho thấy bạn chưa theo dõi tiệm của mình.
- Đọc lại toàn bộ phương án như người lạ, kiểm tra từng con số xuất hiện ở hai nơi.
- Chuẩn bị sẵn câu trả lời cho chính câu hỏi đã làm bạn bị từ chối lần trước.
- Nếu nộp ở nơi khác, vẫn nên sửa đúng những điểm đã được chỉ ra; lý do từ chối ở nơi này thường cũng là câu hỏi ở nơi kia.
Có những lúc kết luận đúng sau khi rà lại là chưa nên vay. Doanh thu chưa đủ, nghề chưa vững, gia đình chưa đồng thuận về tài sản. Nhận ra điều đó cũng là một kết quả có giá trị của việc tự lập phương án, vì nó giúp bạn tránh một khoản nợ không trả nổi.
Câu hỏi thường gặp
Bị từ chối một lần có ảnh hưởng tới lần vay sau không?
Một lần bị từ chối vì phương án chưa đạt thường không phải là vết xấu như nợ quá hạn. Điều ảnh hưởng nhiều hơn là việc nộp liên tục ở nhiều nơi trong thời gian ngắn với cùng một hồ sơ chưa sửa. Hãy sửa đúng lý do rồi mới nộp lại.
Có quyền hỏi lý do bị từ chối không?
Bạn có thể hỏi một cách lịch sự và cụ thể theo từng phần của hồ sơ. Không phải lúc nào cũng nhận được giải thích chi tiết, nhưng câu hỏi cụ thể như phần doanh thu đã được chấp nhận chưa thường nhận được câu trả lời hữu ích hơn câu hỏi chung chung.
Bao lâu sau thì nên nộp lại hồ sơ?
Tuỳ lý do. Nếu lỗi nằm ở số liệu, trình bày hay thiếu chứng từ, sửa xong có thể nộp lại trong vài tuần. Nếu lý do là lịch sử tín dụng hoặc thiếu kinh nghiệm, cần thời gian để tình trạng thay đổi thật, có khi nhiều tháng; nộp sớm hơn thường không có kết quả khác.
Thuê dịch vụ làm đẹp hồ sơ có giúp được duyệt không?
Không nên tin những lời hứa bao đậu hay làm đẹp hồ sơ. Người đọc kiểm tra số liệu với chứng từ và lịch sử tín dụng; hồ sơ được tô vẽ dễ bị phát hiện và còn có thể dẫn tới rắc rối pháp lý. Cách bền là sửa thật những điểm yếu của phương án.
Nợ xấu đã trả hết thì có vay lại được không?
Đã trả hết là bước quan trọng, nhưng thông tin về nợ quá hạn có thể vẫn được lưu trong lịch sử tín dụng một thời gian. Mỗi nơi cho vay có cách nhìn riêng với lịch sử đó. Bạn nên giữ giấy xác nhận đã tất toán và giải thích ngắn gọn hoàn cảnh trong hồ sơ.
Giảm số tiền vay có làm tăng khả năng được chấp nhận không?
Thường có, nếu lý do từ chối là khả năng trả nợ sát hoặc tài sản không đủ. Bạn cần tính lại cả phương án với số vay mới: nhu cầu vốn có còn đủ để làm việc dự định không, hay phải thu nhỏ quy mô. Giảm số vay mà giữ nguyên kế hoạch cũ là thiếu vốn giữa chừng.