KhaThi.comKhả Thi
Phương án mẫu: sản xuất và nông nghiệp

Phương án trồng cây ăn trái: dòng tiền bảy năm và ba năm kiến thiết chưa có thu

Cách lập phương án trồng cây ăn trái dài ngày: chi phí kiến thiết, dòng tiền bảy năm, xen canh để sống qua ba năm chưa thu, năng suất giả định và rủi ro hạn, mặn, giá.

An older man ties young fruit tree saplings to bamboo stakes on raised soil beds between irrigation ditches, seen from behind at hip height, overcast soft green light

Phương án trồng cây ăn trái khác hẳn mọi phương án khác ở chỗ phải nhìn xa bảy đến mười năm, trong đó ba bốn năm đầu gần như chỉ có chi. Câu hỏi quan trọng nhất không phải là vườn lãi bao nhiêu khi cây đã cho trái ổn định, mà là gia đình sống bằng gì và trả các khoản bắt buộc bằng gì trong những năm cây chưa cho thu.

Bài lấy ví dụ vườn bưởi 1,5 hectare của gia đình chú Bảy, chuyển từ đất lúa kém hiệu quả lên vườn, nhưng cách lập dùng được cho các cây ăn trái lâu năm khác. Mọi con số về chi phí, năng suất và giá bán là giả định để minh hoạ cách dựng bảng; năng suất thật phụ thuộc giống, đất, nước và tay nghề, bạn cần thay bằng số tự đo hoặc tham khảo vườn đã trồng lâu năm quanh mình.

Những thứ phương án cây ăn trái phải chứng minh trước khi nói đến tiền

Đất hợp cây. Loại đất, độ cao so với mức ngập, có bị nhiễm mặn hay phèn theo mùa không. Nếu chuyển đổi từ đất lúa, ghi rõ việc chuyển đổi đã được địa phương chấp thuận chưa, vì đây là điều kiện để vườn tồn tại lâu dài.

Nước tưới. Nguồn nước ngọt có đủ trong mùa khô không, đã từng thiếu nước năm nào chưa, có ao trữ hay hệ thống bơm tưới không. Cây ăn trái chết khô một mùa là mất trắng mấy năm công.

Giống rõ nguồn gốc. Luật Trồng trọt 2018 yêu cầu giống cây trồng lưu thông có nguồn gốc rõ ràng. Ghi nơi mua giống, giống ghép hay giống chiết, tuổi cây con, số cây dự phòng để trồng dặm.

Người biết làm vườn. Ai trong gia đình đã từng trồng cây ăn trái, đã học kỹ thuật ở đâu, có người quen làm vườn lâu năm để hỏi không. Chuyển từ trồng lúa sang trồng cây lâu năm là đổi nghề, người đọc sẽ hỏi điều này.

Đầu ra dự kiến. Bán cho thương lái tại vườn, vào hợp tác xã, hay hướng tới mã số vùng trồng để bán cho đơn vị thu mua lớn. Mỗi cách có yêu cầu riêng về quy trình và ghi chép.

Khung mục cho phương án vườn cây ăn trái

Phương án vườn cây khác phương án cửa hàng ở chỗ phần kỹ thuật và phần thời gian chiếm nhiều chỗ hơn. Khung sau giúp người đọc đi từ đất đến tiền mà không phải lật lui lật tới:

  • Tóm tắt: loại cây, diện tích, số cây, tổng vốn kiến thiết, năm bắt đầu có thu, năm thu hồi vốn trong kịch bản vừa và kịch bản giá thấp.
  • Gia đình và kinh nghiệm: ai làm vườn, đã trồng gì, học kỹ thuật ở đâu, thu nhập khác của gia đình.
  • Đất, nước, giống: mô tả đất, nguồn nước, cách chống hạn mặn và ngập, nguồn giống.
  • Kỹ thuật và lịch chăm sóc: khoảng cách trồng, trồng xen, lịch bón phân, tỉa cành, xử lý ra hoa nếu có.
  • Chi phí kiến thiết và chi phí chăm sóc từng năm.
  • Năng suất, giá và dòng tiền bảy đến mười năm.
  • Đầu ra, rủi ro và biện pháp.
  • Phụ lục: giấy tờ đất, ảnh hiện trạng, hoá đơn giống, báo giá tưới, ghi chép của vườn tham khảo.

Phần tóm tắt phải có năm thu hồi vốn của cả hai kịch bản. Người đọc bận chỉ xem trang đầu; nếu trang đầu chỉ nói vườn lãi bao nhiêu mỗi năm khi cây đã lớn, họ sẽ hiểu sai bản chất của khoản đầu tư này.

Chi phí năm đầu: phần lớn tiền đổ vào đất và nước

Năm đầu là năm tốn nhất, chủ yếu cho cải tạo đất và hệ thống tưới, thứ người mới hay đánh giá thấp. Bảng giả định cho 1,5 hectare, khoảng 600 cây, đơn vị triệu đồng:

Hạng mụcGiả địnhGhi chú
Lên líp, đào mương, đắp bờ bao120Khoản lớn nhất khi chuyển từ ruộng lúa
Hệ thống tưới, máy bơm, đường ống85Tưới phun gốc hay tưới rãnh, ghi rõ
Cây giống và cây dặm40600 cây và khoảng 10% dự phòng
Phân bón lót, vôi, cải tạo đất35Theo kết quả kiểm tra đất nếu có
Cọc, dây buộc, che nắng cây con12Hay bị bỏ sót
Công trồng và chăm năm đầu30Công gia đình vẫn tính giá trị
Phân, thuốc năm đầu8Cây nhỏ, lượng còn ít
Tổng330Chưa tính tiền đất nếu đất của gia đình

Bảng nên kèm một dòng ghi rõ đất là đất của gia đình hay đất thuê. Đất thuê để trồng cây ăn trái mà hợp đồng chỉ năm năm là rủi ro lớn: đúng lúc vườn bắt đầu cho thu thì hết hạn thuê. Thời hạn thuê nên dài hơn hẳn thời gian hoàn vốn.

Dòng tiền bảy năm của vườn bưởi

Đây là bảng trung tâm. Năng suất và giá đều là giả định: năm thứ tư cây bói khoảng 15 kg mỗi cây, năm thứ năm 40 kg, từ năm thứ sáu khoảng 60 kg; giá bán giả định 15.000 đồng một ký; thu từ cây trồng xen trong hai năm đầu. Đơn vị triệu đồng:

NămTiền thuTiền chiChênh lệchLuỹ kế
125330-305-305
230110-80-385
30130-130-515
4135150-15-530
5360170190-340
654019035010
7540190350360

Luỹ kế âm sâu nhất là 530 triệu đồng ở cuối năm thứ tư, và phải đến năm thứ sáu vườn mới thu hồi đủ số tiền đã bỏ ra. Đây là hai con số mà phương án phải nói thẳng ở phần tóm tắt. Một phương án chỉ đưa ra lãi năm thứ sáu, thứ bảy là phương án che mất bốn năm khó nhất.

Chi phí tăng dần theo năm vì cây lớn cần nhiều phân, thuốc, công thu hái hơn. Đừng giữ chi phí năm thứ bảy bằng năm thứ hai, người đọc sẽ thấy ngay sự vô lý.

Sống bằng gì trong ba năm chưa có thu

Đây là mục mà phương án cây ăn trái thường thiếu nhất, trong khi lại là mục quyết định vườn có sống tới năm cho trái hay không. Có ba nguồn thường gặp, phương án nên ghi rõ đang dựa vào nguồn nào và bao nhiêu.

Nguồn thứ nhất là trồng xen. Trong hai năm đầu, khi tán cây chưa giao nhau, nhiều vườn trồng xen rau màu, đậu, chuối hoặc cây ngắn ngày trên líp và mép mương. Thu từ trồng xen không lớn, nhưng đủ trả một phần công chăm sóc. Phương án nên ghi cây trồng xen là gì, diện tích bao nhiêu, và dừng trồng xen từ năm nào để không tranh dinh dưỡng với cây chính.

Nguồn thứ hai là thu nhập khác của gia đình: lương của người đi làm, một phần ruộng vẫn giữ trồng lúa, chăn nuôi nhỏ. Ghi con số giả định cụ thể, ví dụ "Gia đình chú Bảy có thu nhập khác khoảng 8 triệu đồng mỗi tháng từ lương của con trai và 0,5 hectare lúa giữ lại; khoản này đủ chi sinh hoạt, không phụ thuộc vườn trong bốn năm đầu."

Nguồn thứ ba là cấu trúc vốn. Nếu phần vốn kiến thiết có huy động từ bên ngoài, lịch trả phải tính đến chuyện bốn năm đầu vườn chưa tạo đủ tiền. Phương án không nên giả định trả gốc từ năm thứ hai bằng tiền vườn, vì bảng dòng tiền đã cho thấy vườn chưa có tiền. Trả bằng nguồn nào trong giai đoạn đó, phải ghi rõ.

Rủi ro riêng của vườn cây lâu năm

Rủi ro của cây ăn trái dài hơn rủi ro của cây ngắn ngày: một lần mất cây là mất mấy năm, không phải một vụ. Phần rủi ro nên có các dòng sau, mỗi dòng kèm biện pháp:

  • Hạn và xâm nhập mặn mùa khô: ao trữ nước ngọt, cống ngăn mặn, theo dõi độ mặn trước khi bơm tưới.
  • Ngập úng mùa mưa: bờ bao đủ cao, máy bơm tiêu, líp đủ cao so với mức ngập các năm trước.
  • Sâu bệnh hại rễ, thân, trái: lịch thăm vườn, ghi chép, người tư vấn kỹ thuật quen.
  • Giá rớt khi cả vùng cùng trồng: một loại cây được giá vài năm thường kéo theo trồng ồ ạt, rồi giá giảm đúng lúc vườn mới cho trái. Phương án nên thử lãi với giá thấp hơn ba mươi phần trăm.
  • Chất lượng trái không đạt yêu cầu người mua lớn: trái không đều, dư lượng thuốc, không có ghi chép quy trình.
  • Người chăm vườn ốm hoặc bỏ đi: vườn cây lâu năm cần người theo liên tục nhiều năm.

Với vườn bưởi giả định, giá thấp hơn ba mươi phần trăm ngay từ năm bói trái làm thu năm thứ sáu còn khoảng 378 triệu, chênh lệch năm còn khoảng 188 triệu; luỹ kế cuối năm thứ bảy vẫn âm khoảng 113 triệu và thời gian thu hồi vốn lùi sang năm thứ tám. Một dòng như vậy giúp người đọc hiểu vườn chịu được mức giá xấu tới đâu.

Năng suất giả định: đừng lấy năng suất cao nhất trong vùng

Chỗ phương án cây ăn trái hay "đẹp trên giấy" nhất là năng suất. Người viết hay lấy năng suất của vườn giỏi nhất xóm, cây đã mười năm tuổi, rồi áp cho vườn mới ngay từ năm thứ tư. Năng suất phải tăng dần theo tuổi cây, và năm đầu cho trái thường chỉ là bói.

Cách làm thận trọng là hỏi ba đến năm vườn cùng giống, cùng vùng, ở các độ tuổi khác nhau, rồi lấy mức trung bình chứ không lấy mức cao nhất. Ghi rõ nguồn: "năng suất năm thứ năm lấy theo trung bình ba vườn cùng giống trong xã, đã trừ khoảng 15% cho vườn mới chưa quen kỹ thuật". Một câu như vậy cho thấy con số có cơ sở, dù vẫn là giả định.

Giá bán cũng vậy. Lấy giá trung bình của nhiều năm, không lấy giá của năm đang cao. Nếu có khác biệt rõ giữa trái loại một và trái loại hai, tính theo tỷ lệ loại một thực tế mà vườn quanh đó đạt, thay vì giả định toàn bộ là loại một.

Cuối cùng, ghi một câu về việc phương án sẽ được cập nhật: sau mỗi mùa thu, so năng suất và giá thực với giả định, sửa bảng dòng tiền cho những năm còn lại. Vườn cây ăn trái là khoản đầu tư dài, phương án cũng nên là tài liệu sống chứ không phải viết một lần rồi cất.

Câu hỏi thường gặp

Trồng cây ăn trái bao lâu thì có thu?

Tuỳ loại cây, giống và cách chăm, nhiều loại cây ăn trái lâu năm bói trái sau khoảng ba bốn năm và cho năng suất ổn định muộn hơn. Phương án nên dựa trên quan sát vườn cùng giống quanh bạn, ghi rõ là giả định.

Có nên tính công lao động gia đình khi lập phương án vườn cây không?

Nên tính để biết vườn có thực sự tạo ra giá trị hơn so với việc gia đình đi làm thuê hay không. Có thể tách thành hai dòng: lợi nhuận chưa trừ công gia đình và lợi nhuận đã trừ, để người đọc thấy rõ.

Trồng xen trong vườn cây ăn trái nên dừng khi nào?

Thường dừng khi tán cây chính bắt đầu che kín líp và cần toàn bộ dinh dưỡng. Thời điểm cụ thể tuỳ khoảng cách trồng và tốc độ lớn của cây, nên ghi năm dự kiến dừng trong phương án.

Thời gian hoàn vốn của vườn cây ăn trái tính thế nào?

Cộng dồn chênh lệch thu chi từng năm từ năm đầu. Năm mà luỹ kế chuyển từ âm sang dương là năm hoàn vốn. Nên tính thêm một kịch bản giá thấp để thấy năm hoàn vốn có thể lùi bao xa.

Đất thuê có nên dùng để trồng cây ăn trái lâu năm không?

Có thể, nhưng hợp đồng thuê phải dài hơn hẳn thời gian hoàn vốn và có điều khoản về cây trồng khi chấm dứt hợp đồng. Thuê ngắn hạn mà trồng cây lâu năm là rủi ro rất lớn.

Phương án trồng cây ăn trái cần những giấy tờ gì?

Thường gồm giấy tờ quyền sử dụng đất hoặc hợp đồng thuê, xác nhận chuyển đổi cây trồng nếu có, hoá đơn mua giống rõ nguồn gốc, báo giá hệ thống tưới và các ghi chép về vườn nếu đã trồng trước đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138