KhaThi.comKhả Thi
Phương án vay vốn

Phương án sử dụng vốn vay: lập bảng nhu cầu vốn, vốn tự có và số tiền đề nghị vay

Cách tách vốn đầu tư với vốn lưu động, tính nhu cầu vốn từng khoản, chứng minh vốn tự có và ra số tiền đề nghị vay hợp lý, kèm bảng mẫu số giả định.

A young Vietnamese baker in an apron measures the wall of an empty small shopfront with a tape measure, viewed from behind, afternoon light through glass door, warm amber tones

Phương án sử dụng vốn vay là phần trả lời câu "tiền đi đâu": tổng nhu cầu vốn chia thành từng khoản có căn cứ, trừ đi vốn tự có bạn bỏ vào, phần còn thiếu mới là số tiền đề nghị vay. Làm đúng thứ tự này thì số vay tự nhiên hợp lý; làm ngược, tức là quyết định vay bao nhiêu trước rồi mới nghĩ cách tiêu, thì bảng số sẽ lộ chỗ gượng ép.

Bài này đi qua bốn việc: tách vốn đầu tư khỏi vốn lưu động, tính từng khoản sao cho có căn cứ, xác định vốn tự có nào được ghi nhận, và chuẩn bị chứng từ cho mục đích sử dụng. Ví dụ xuyên suốt là tiệm bánh kem của chị Ngân muốn mở thêm một điểm bán, toàn bộ số liệu là giả định để minh hoạ.

Bắt đầu từ việc bạn định làm, không phải từ số tiền muốn vay

Hỏi một người chủ tiệm định vay bao nhiêu, câu trả lời thường là một con số tròn: trăm triệu, hai trăm triệu. Con số đó hay đến từ hạn mức người quen từng vay được hoặc từ giá trị tài sản đang có, hiếm khi đến từ việc cộng chi phí. Phương án sử dụng vốn đòi bạn làm ngược lại: liệt kê việc sẽ làm, từng việc tốn bao nhiêu, rồi mới cộng.

Với chị Ngân, việc định làm là thuê một mặt bằng nhỏ cách tiệm chính hai cây số, làm quầy trưng bày, mua tủ mát, tuyển hai nhân viên bán hàng và chạy đủ hàng trong những tháng đầu. Viết ra thành câu như vậy trước, bạn sẽ thấy ngay những khoản dễ quên: tiền cọc mặt bằng, lương tháng đầu khi doanh thu chưa lên, giấy tờ cho điểm bán mới.

Một mẹo nhỏ: đi lại trong đầu ngày khai trương từ sáng đến tối. Cửa mở bằng gì, đèn ở đâu, bánh chở sang bằng xe nào, ai đứng quầy, khách trả tiền qua đâu. Mỗi thứ bạn nhìn thấy trong ngày đó là một dòng chi phí hoặc một dòng đã có sẵn. Danh sách lập theo cách này đầy đủ hơn hẳn danh sách nghĩ theo nhóm chi phí trên giấy.

Tách vốn đầu tư và vốn lưu động: vì sao phải để hai nhóm riêng

Vốn đầu tư là tiền mua thứ dùng lâu. Sửa chữa mặt bằng, quầy kệ, tủ mát, lò nướng, xe giao hàng. Những khoản này chi một lần, dùng nhiều năm, thường có báo giá và hoá đơn rõ ràng. Nơi cho vay thường muốn khoản vay cho nhóm này có kỳ hạn dài hơn, trả dần từ lợi nhuận và khấu hao.

Vốn lưu động là tiền để guồng kinh doanh chạy. Nguyên liệu, hàng hoá, lương những tháng đầu, tiền thuê trả trước, công nợ khách. Khoản này quay vòng: bỏ ra, bán hàng, thu về, lại bỏ ra. Nó thường được cho vay ngắn hạn hoặc theo hạn mức.

Trộn hai nhóm làm sai kỳ hạn. Nếu bạn xin một khoản vay ngắn hạn mười hai tháng để mua tủ mát dùng năm năm, tiền trả gốc mỗi tháng sẽ nặng hơn khả năng sinh lời của cái tủ. Ngược lại, vay dài hạn để mua hàng bán trong một tuần thì bạn trả lãi cho số tiền đã quay về từ lâu.

Hai nhóm còn được kiểm tra khác nhau. Vốn đầu tư được kiểm bằng hoá đơn và việc thấy tận mắt tài sản; vốn lưu động được kiểm bằng hàng tồn, sổ nhập xuất. Ghi tách ngay từ phương án giúp việc kiểm tra sau giải ngân đơn giản cho cả hai bên.

Tính nhu cầu vốn lưu động bằng số ngày quay vòng

Khoản khó tính nhất là vốn lưu động. Cách gọn cho cơ sở nhỏ là đi từ chi phí mỗi ngày và số ngày tiền bị giữ lại trước khi quay về. Công thức: vốn lưu động cần = chi phí tiền mặt bình quân một ngày × số ngày của một vòng quay, trong đó số ngày một vòng bằng số ngày hàng nằm kho cộng số ngày khách nợ, trừ số ngày nhà cung cấp cho bạn nợ.

Ví dụ điểm bán của chị Ngân, số giả định: chi phí nguyên liệu, bao bì, lương và điện nước dự kiến khoảng 1,8 triệu đồng mỗi ngày. Bánh làm xong bán trong ngày nhưng nguyên liệu khô dự trữ chừng 10 ngày; khách lẻ trả tiền ngay, riêng mấy quán cà phê lấy bánh sỉ trả sau 15 ngày, chiếm khoảng một phần ba doanh thu, quy ra bình quân 5 ngày; nhà cung cấp bột và kem cho nợ 7 ngày. Một vòng quay vì thế là 10 + 5 − 7 = 8 ngày. Vốn lưu động cần khoảng 1,8 × 8 = 14,4 triệu đồng.

Con số này thấp hơn nhiều so với cảm giác "phải có vài chục triệu để chạy hàng". Tuy vậy điểm bán mới còn một khoản đặc biệt: những tháng đầu doanh thu chưa đủ bù chi phí cố định. Bạn nên cộng thêm tiền bù lỗ dự kiến của hai đến ba tháng đầu, tính bằng chi phí cố định tháng trừ phần lãi gộp ước được. Với chị Ngân khoản này giả định khoảng 18 triệu đồng.

Bảng nhu cầu vốn mẫu cho điểm bán thứ hai

Ghép các khoản lại, bảng của chị Ngân trông như sau. Số giả định, đơn vị triệu đồng:

NhómKhoản mụcSố tiềnCăn cứ đính kèm
Đầu tưCọc mặt bằng 3 tháng24Bản thảo hợp đồng thuê
Đầu tưSửa sàn, sơn, điện nước, biển hiệu35Dự toán của thợ
Đầu tưQuầy kính, hai tủ mát trưng bày46Hai báo giá để so
Đầu tưMáy tính tiền, thiết bị nhỏ9Báo giá
Lưu độngVốn quay vòng 8 ngày14,4Cách tính ở mục trên
Lưu độngBù lỗ ba tháng đầu18Bảng dự tính tháng
Dự phòngPhát sinh khoảng 5 phần trăm7,3
Tổng nhu cầu vốn153,7
Vốn tự có63,7Xem mục tiếp theo
Đề nghị vay90Khoảng 59 phần trăm tổng

Dòng dự phòng nên có nhưng không nên lớn. Năm phần trăm đến mười phần trăm là mức người đọc thấy hợp lý cho một cửa hàng nhỏ. Dự phòng hai mươi, ba mươi phần trăm thường bị hiểu là bạn chưa tính kỹ hoặc đang để dành một khoản không rõ mục đích. Nếu có hai báo giá, ghi báo giá bạn chọn và lý do, ví dụ chọn bên đắt hơn vì bảo hành tủ dài hơn.

Vốn tự có: thứ gì được ghi nhận, chứng minh bằng gì

Vốn tự có, còn gọi là vốn đối ứng, cho người đọc thấy bạn cùng chịu rủi ro. Tỷ lệ tối thiểu do từng nơi cho vay và từng chương trình quy định, nên hỏi trước. Điều quan trọng hơn tỷ lệ là loại tài sản nào được tính.

Thường được tính: tiền mặt và tiền gửi đã có sẵn trong tài khoản, khoản bạn đã chi cho dự án trước khi vay có hoá đơn (ví dụ đã đặt cọc mặt bằng), máy móc thiết bị bạn mang từ tiệm cũ sang dùng cho điểm mới nếu định giá được. Ít khi được tính hoặc bị hỏi kỹ: tiền hứa góp của người thân chưa chuyển, tiền dự kiến bán một món tài sản khác, hàng tồn không có sổ sách.

Chị Ngân ghi vốn tự có 63,7 triệu gồm 40 triệu tiền gửi có sổ, 15 triệu tiền cọc mặt bằng đã chuyển khoản và 8,7 triệu là một tủ mát cũ chuyển sang. Mỗi khoản đều có một tờ giấy chứng minh đi kèm.

Vốn tự có tham gia phương án: 63,7 triệu đồng, gồm tiền gửi tiết kiệm của chủ hộ 40 triệu (sổ tiết kiệm đính kèm), tiền đặt cọc thuê mặt bằng đã thanh toán 15 triệu (chứng từ chuyển khoản), tủ mát trưng bày đang sở hữu điều chuyển sang điểm bán mới, giá trị còn lại ước 8,7 triệu (hoá đơn mua năm 2023).

Ba phép thử nhanh trước khi chốt số đề nghị vay

Trước khi in bảng, tự đặt mình vào chỗ người đọc hồ sơ và làm ba phép thử sau. Mỗi phép mất không quá mười phút:

  1. Phép thử cộng dọc: cộng lại từng cột bằng tay hoặc bảng tính, so với dòng tổng. Nghe thừa, nhưng bảng số sửa đi sửa lại nhiều lần rất hay lệch một dòng; người đọc phát hiện sai cộng là bắt đầu nghi mọi con số khác.
  2. Phép thử khớp chéo: số tiền cọc mặt bằng trong bảng nhu cầu vốn có khớp số tháng cọc trong bản thảo hợp đồng không, vốn lưu động có khớp chi phí ngày ở bảng dự tính tháng không, vốn tự có có khớp số dư sổ tiết kiệm không. Mỗi con số xuất hiện ở hai nơi phải giống nhau.
  3. Phép thử thiếu vốn: giả sử nơi cho vay chỉ đồng ý bảy mươi phần trăm số đề nghị. Bạn sẽ cắt khoản nào, dời khoản nào? Nếu câu trả lời là "không làm được nữa", phương án đang quá sát; nên chuẩn bị sẵn một phương án thu nhỏ, ví dụ chị Ngân có thể dùng một tủ mát thay vì hai trong ba tháng đầu.

Phép thử thứ ba hay bị bỏ qua nhất, nhưng lại là câu hỏi rất thường gặp khi trao đổi hồ sơ. Có sẵn câu trả lời cho thấy bạn hiểu dự án của mình đến từng khoản, và giúp cuộc trao đổi đi vào chuyện điều chỉnh thay vì dừng ở chuyện đồng ý hay không.

Chứng minh mục đích sử dụng và những lỗi làm bảng số mất điểm

Sau khi giải ngân, việc dùng vốn đúng mục đích sẽ được kiểm tra. Chuẩn bị trước những thứ sau giúp bạn khỏi lúng túng:

  • Báo giá có tên bên bán, ngày lập, thời hạn hiệu lực; với khoản lớn nên có hai báo giá để so.
  • Hợp đồng hoặc bản thảo hợp đồng thuê mặt bằng, hợp đồng mua thiết bị nếu đã thương lượng xong.
  • Danh sách hàng hoá nguyên liệu lô đầu với số lượng, đơn giá, nhà cung cấp.
  • Kế hoạch chi theo tuần trong tháng đầu: khoản nào chi trước, khoản nào chi sau, để giải ngân theo đợt nếu nơi cho vay yêu cầu.
  • Lỗi hay gặp: xin số tròn rồi nhét dự phòng cho đủ; gộp sửa nhà ở hoặc mua xe gia đình vào bảng; tính vốn lưu động bằng doanh thu cả tháng thay vì chi phí của một vòng quay; quên các khoản trả trước như cọc mặt bằng.
  • Lỗi nguy hiểm nhất: dùng tiền vay cho việc khác với phương án. Ngoài rủi ro bị thu hồi nợ trước hạn, lần vay sau của bạn sẽ khó hơn nhiều.

Nếu kế hoạch thay đổi sau khi đã nộp, ví dụ chủ nhà đổi giá thuê hoặc bạn tìm được tủ mát rẻ hơn, hãy báo và sửa bảng thay vì tự điều chuyển tiền giữa các khoản. Một lá thư ngắn giải thích thay đổi được nhìn nhận khác hẳn một khoản chi không khớp bị phát hiện khi kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

Vốn tự có tối thiểu là bao nhiêu phần trăm?

Không có một con số chung cho mọi trường hợp; tỷ lệ phụ thuộc nơi cho vay, loại khoản vay và chương trình áp dụng. Bạn nên hỏi trực tiếp trước khi lập bảng, rồi tính số đề nghị vay sao cho phần vốn tự có không thấp hơn yêu cầu đó, có chứng từ cho từng khoản.

Có được tính công sức của chủ hộ vào vốn tự có không?

Thường là không. Công sức, kinh nghiệm hay uy tín không định giá được bằng tiền trong bảng nhu cầu vốn. Bạn nên ghi những điều đó ở phần giới thiệu người vay, nơi chúng giúp người đọc tin vào khả năng điều hành, còn bảng vốn tự có chỉ ghi tiền và tài sản có chứng từ.

Nên xin vay nhiều hơn một chút để phòng thiếu không?

Dự phòng nên nằm trong bảng thành một dòng riêng, khoảng năm đến mười phần trăm, có lý do. Xin dư không giải thích làm tăng tiền lãi phải trả và khiến bảng số kém tin cậy. Nếu lo thiếu, hãy làm kỹ phần bù lỗ những tháng đầu thay vì cộng thêm một khoản tròn.

Mua thiết bị cũ có đưa vào phương án sử dụng vốn được không?

Được, miễn là có giấy tờ mua bán rõ ràng, giá hợp lý và mô tả tình trạng máy. Nơi cho vay có thể hỏi kỹ hơn về giá trị và thời gian còn dùng được. Bạn nên kèm ảnh, giấy mua bán và lý do chọn máy cũ, chẳng hạn chênh lệch giá so với máy mới.

Đã tiêu tiền cho dự án trước khi vay thì xử lý trong phương án ra sao?

Khoản đã chi có hoá đơn hay chứng từ chuyển khoản thường được ghi vào phần vốn tự có đã tham gia. Bạn liệt kê từng khoản, ngày chi và chứng từ. Không nên xin vay để bù lại khoản đã tự chi trừ khi nơi cho vay có quy định cho phép điều đó.

Có cần chia giải ngân thành nhiều đợt không?

Không bắt buộc, nhưng với điểm bán mới hay xưởng mới, giải ngân theo tiến độ thường hợp lý: đợt đầu cho sửa chữa và thiết bị, đợt sau cho hàng hoá khi sắp khai trương. Chia đợt giúp bạn không trả lãi cho số tiền chưa dùng tới, và việc kiểm tra mục đích cũng gọn hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138