Phương án kinh doanh bán hàng online phải đi từ lãi thật của một đơn hàng: giá bán trừ giá vốn, phí sàn, phí thanh toán, đóng gói, phần vận chuyển người bán chịu, chi phí quảng cáo chia cho mỗi đơn, và thiệt hại từ đơn hoàn. Nhiều người bán online thấy doanh thu tăng đều mà tài khoản không tăng, vì mỗi đơn chỉ còn lãi vài phần trăm, thậm chí âm, sau khi trừ đủ các khoản này.
Ví dụ giả định: chị Vy bán đồ gia dụng nhỏ như hộp đựng thực phẩm, dụng cụ nhà bếp, qua hai sàn thương mại điện tử và trang bán hàng trên mạng xã hội, đóng gói tại nhà. Chị muốn lập phương án để xin thêm vốn nhập hàng. Mọi tỉ lệ phí, giá và số đơn dưới đây là giả định để minh hoạ cách tính; phí thật của mỗi sàn thay đổi theo thời kỳ và ngành hàng, bạn lấy số trong tài khoản người bán của mình.
Bảng lãi một đơn hàng, số giả định
Đây là bảng mở đầu phần tài chính của mọi phương án bán online. Ví dụ một đơn giá trị 200 nghìn đồng trên sàn, đơn vị nghìn đồng:
| Khoản | Số tiền | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giá bán khách trả | 200 | sau giảm giá của shop |
| Giá vốn hàng | 110 | giá nhập cộng vận chuyển về kho |
| Phí sàn, phí thanh toán (giả định 12%) | 24 | tính trên giá bán |
| Phần phí vận chuyển người bán chịu | 8 | khi chạy chương trình miễn phí vận chuyển |
| Hộp, băng keo, giấy chèn, nhãn | 5 | |
| Quảng cáo chia cho mỗi đơn | 22 | tổng chi quảng cáo tháng chia số đơn thành công |
| Thiệt hại đơn hoàn chia cho mỗi đơn | 6 | xem bảng hoàn hàng |
| Lãi góp mỗi đơn | 25 | khoảng 12,5% giá bán |
Lãi góp 25 nghìn mỗi đơn còn phải gánh chi phí cố định: tiền nhà làm kho, lương người đóng gói, phần mềm, điện thoại. Nếu bỏ qua dòng quảng cáo và đơn hoàn, lãi trông như 53 nghìn mỗi đơn, gấp đôi thực tế. Đó là con số nhiều người bán online đang tin.
Mỗi kênh có bảng riêng. Trang mạng xã hội không mất phí sàn nhưng tỉ lệ hoàn cao hơn khi nhận tiền khi giao, và chi phí quảng cáo mỗi đơn có thể cao hơn. Phương án nên có một bảng như trên cho từng kênh, rồi mới gộp.
Đơn hoàn: khoản lỗ ẩn của bán hàng online
Đơn hoàn tốn hai lần phí vận chuyển. Khi khách không nhận, người bán thường mất phí đi và phí về, cộng thời gian chết của tiền hàng, đôi khi hàng còn bị móp hộp không bán lại được giá cũ.
Cách tính thiệt hại mỗi đơn hoàn. Ví dụ giả định: phí vận chuyển đi và về 50 nghìn, hàng hư hỏng bình quân 20 nghìn, cộng 70 nghìn mỗi đơn hoàn. Với tỉ lệ hoàn 8%, cứ 100 đơn gửi có 8 đơn hoàn, thiệt hại 560 nghìn chia cho 92 đơn thành công, khoảng 6 nghìn mỗi đơn.
Tỉ lệ hoàn khác nhau theo kênh. Đơn trả tiền trước trên sàn hoàn ít hơn đơn nhận tiền khi giao từ mạng xã hội. Phương án nên ghi tỉ lệ hoàn theo kênh, lấy từ số liệu ba đến sáu tháng gần nhất nếu đã bán.
Biện pháp viết vào phương án. "Shop xác nhận lại đơn nhận tiền khi giao trên ba trăm nghìn bằng tin nhắn trước khi gửi, ghi chú cho khách được xem hàng, quay video đóng gói để xử lý khiếu nại." Mỗi biện pháp nên đi kèm mục tiêu tỉ lệ hoàn giảm bao nhiêu.
Đừng giả định tỉ lệ hoàn bằng không. Một phương án bán online không có dòng hoàn hàng gần như chắc chắn bị hỏi lại.
Quảng cáo: tính chi phí trên mỗi đơn, không trên mỗi lượt xem
Chi phí quảng cáo là khoản biến động mạnh nhất. Phương án nên trình bày theo chi phí trên mỗi đơn thành công, vì đó là con số so trực tiếp với lãi mỗi đơn. Số liệu giả định của shop chị Vy ba tháng gần nhất:
| Tháng | Chi quảng cáo, triệu | Đơn thành công từ quảng cáo | Chi phí mỗi đơn, nghìn đồng |
|---|---|---|---|
| Tháng 1 | 18 | 780 | khoảng 23 |
| Tháng 2 | 22 | 950 | khoảng 23 |
| Tháng 3 | 30 | 1.150 | khoảng 26 |
Tháng 3 chi quảng cáo tăng hơn một phần ba nhưng chi phí mỗi đơn cũng tăng. Đây là dấu hiệu thường gặp: đổ thêm tiền quảng cáo thì những đơn sau đắt dần. Phương án xin vốn để tăng quảng cáo phải giả định chi phí mỗi đơn tăng theo quy mô, không giữ nguyên.
Câu nên có: "Shop dừng tăng ngân sách quảng cáo khi chi phí mỗi đơn vượt 30 nghìn đồng, tương đương hơn một nửa lãi góp mỗi đơn trước quảng cáo." Một ngưỡng dừng rõ ràng cho người đọc thấy bạn không đốt tiền để đổi lấy doanh thu.
Vốn bị giữ: tồn kho và tiền chờ đối soát
Bán online cần vốn lưu động nhiều hơn nhiều người nghĩ, vì tiền nằm ở ba chỗ trước khi về tài khoản. Số giả định với doanh số khoảng 3.000 đơn mỗi tháng, đơn vị triệu đồng:
| Khoản | Số tiền | Cách tính |
|---|---|---|
| Hàng tồn kho | 275 | khoảng 25 ngày bán theo giá vốn |
| Hàng đang giao, chưa giao thành công | 44 | khoảng 4 ngày bán theo giá vốn |
| Tiền sàn giữ chờ đối soát | 80 | khoảng 4 ngày doanh thu sau khi giao |
| Tiền mặt tối thiểu | 30 | nhập hàng gấp, trả phí |
| Vốn lưu động cần có | 429 |
Doanh thu tháng khoảng 600 triệu nhưng vốn lưu động cần khoảng 430 triệu, hơn hai phần ba doanh thu một tháng. Muốn tăng gấp đôi số đơn thì vốn lưu động cũng gần như tăng gấp đôi. Phương án xin vốn nên trình bày đúng logic này: vốn vay dùng để tăng tồn kho nhóm hàng bán chạy, kèm số ngày tồn mục tiêu.
Lưu ý con số 25 ngày tồn kho là bình quân. Thường vài mẫu bán chạy chỉ nằm kho một tuần, còn nhiều mẫu khác nằm hai ba tháng. Phương án nên chỉ ra nhóm hàng nào bán chậm và kế hoạch xả. Hàng tồn của người bán online hay phình vì nhập theo khuyến mãi của nhà cung cấp, và vì mỗi mẫu có quá nhiều màu, cỡ.
Kịch bản phí sàn, quảng cáo và hoàn hàng cùng xấu đi
Người bán online không quyết định được phí sàn hay giá quảng cáo. Vì vậy phần độ nhạy của phương án bán online quan trọng hơn hầu hết các ngành khác. Gốc tính: 3.000 đơn mỗi tháng, lãi góp 25 nghìn mỗi đơn, chi phí cố định giả định 44 triệu (kho 8, hai người đóng gói 18, lương chị Vy 15, phần mềm và điện thoại 3). Số giả định:
| Kịch bản | Lãi góp mỗi đơn, nghìn đồng | Lãi góp tháng, triệu | Lợi nhuận trước thuế, triệu |
|---|---|---|---|
| Gốc | 25 | 75 | 31 |
| Phí sàn từ 12% lên 15% | 19 | 57 | 13 |
| Quảng cáo mỗi đơn tăng một phần ba | 18 | 54 | 10 |
| Tỉ lệ hoàn từ 8% lên 12% | khoảng 21,5 | khoảng 64,5 | khoảng 20,5 |
| Cả ba cùng xảy ra | khoảng 8,5 | khoảng 25,5 | khoảng âm 18,5 |
Mỗi rủi ro riêng lẻ đều làm lợi nhuận giảm mạnh nhưng shop vẫn còn lãi; cả ba cùng xảy ra thì shop lỗ. Điều này không hiếm: mùa cao điểm, phí sàn và giá quảng cáo cùng tăng, khách đặt bốc đồng nhiều hơn nên hoàn cũng tăng. Phương án nên ghi biện pháp cho kịch bản cuối: tăng giá bán một phần, giảm mã hàng lãi mỏng, chuyển bớt đơn sang kênh không mất phí sàn với khách quen.
Bảng này cũng trả lời câu hỏi có nên phụ thuộc vào một sàn duy nhất hay không. Nếu phần lớn đơn đến từ một nơi, một thay đổi chính sách của nơi đó có thể xoá phần lớn lợi nhuận chỉ sau một tháng.
Thuế và giấy tờ: một đoạn ngắn nhưng phải có
Người bán online có doanh thu thường xuyên phải kê khai và nộp thuế theo quy định hiện hành; khung chung nằm trong Luật Quản lý thuế 2019 và các văn bản hướng dẫn về hộ, cá nhân kinh doanh. Sàn thương mại điện tử có thể khấu trừ, kê khai thay một phần tuỳ quy định từng thời kỳ. Phương án không cần trình bày cách tính thuế chi tiết, nhưng phải có dòng thuế trong bảng chi phí và một câu nói rõ tình trạng đăng ký.
Đoạn mẫu: "Chị Vy đã đăng ký hộ kinh doanh, kê khai thuế theo phương pháp áp dụng cho hộ kinh doanh có doanh thu ở mức hiện tại; phần thuế do sàn khấu trừ được đối chiếu hằng tháng với sổ doanh thu." Nếu chưa đăng ký, ghi kế hoạch và thời điểm đăng ký.
Người thẩm định đặc biệt chú ý chỗ này vì doanh thu online để lại dấu vết rõ trên sàn và tài khoản ngân hàng. Một phương án có doanh thu lớn mà không có dòng thuế sẽ làm người đọc nghi ngờ hoặc doanh thu bị thổi phồng, hoặc người bán chưa nắm nghĩa vụ của mình.
Hàng hoá cũng cần một câu về nguồn gốc: nhập từ đâu, có hoá đơn hay không. Với đồ gia dụng tiếp xúc thực phẩm, nêu thêm việc kiểm tra chất liệu theo yêu cầu đối với sản phẩm đó.
Danh sách tự kiểm cho phương án bán online
Trước khi nộp hoặc tự quyết định nhập thêm hàng, trả lời từng dòng:
- Có bảng lãi mỗi đơn cho từng kênh bán chưa, hay chỉ có một tỉ lệ lãi chung?
- Phí sàn, phí thanh toán có lấy từ số liệu thật trong tài khoản người bán, không phải từ trí nhớ?
- Chi phí quảng cáo đã chia cho đơn thành công, không phải cho tổng đơn đặt?
- Tỉ lệ hoàn có số liệu theo kênh và có giả định tăng khi mở rộng không?
- Vốn lưu động đã tính tiền chờ đối soát và hàng đang giao chưa?
- Có dòng thuế trong bảng chi phí và câu nói rõ tình trạng đăng ký chưa?
- Có kịch bản phí sàn tăng hoặc chi phí quảng cáo mỗi đơn tăng một phần ba không?
- Lương của chính bạn và người đóng gói có nằm trong chi phí cố định không?
Với người bán online, số liệu thật luôn có sẵn trong tài khoản sàn và tài khoản ngân hàng. Đính kèm báo cáo sáu tháng gần nhất là cách mạnh nhất để phương án đáng tin, mạnh hơn mọi trang mô tả thị trường.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tính lãi thật của một đơn hàng online?
Lấy giá bán trừ giá vốn, phí sàn và phí thanh toán, phần phí vận chuyển bạn chịu, chi phí đóng gói, chi phí quảng cáo chia cho mỗi đơn thành công và thiệt hại đơn hoàn chia cho mỗi đơn. Phần còn lại mới là lãi góp để trả chi phí cố định.
Tỉ lệ hoàn hàng bao nhiêu là bình thường?
Tỉ lệ hoàn khác nhau rất nhiều theo kênh, ngành hàng và cách xác nhận đơn, nên không có con số chung đáng tin. Hãy lấy số liệu ba đến sáu tháng của chính shop theo từng kênh và dùng nó trong phương án.
Vì sao bán online doanh thu tăng mà vẫn thiếu tiền?
Vì tiền bị giữ ở hàng tồn kho, hàng đang giao và tiền sàn chờ đối soát. Doanh thu tăng thì ba khoản này cũng tăng, nên vốn lưu động cần thêm. Nếu lãi mỗi đơn mỏng, phần tăng thêm không đủ bù.
Có cần đưa thuế vào phương án bán hàng online không?
Cần. Hộ và cá nhân bán online có doanh thu thường xuyên phải thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định hiện hành. Ghi một dòng thuế trong bảng chi phí và nói rõ tình trạng đăng ký giúp phương án đáng tin hơn.
Có nên vay vốn để tăng ngân sách quảng cáo không?
Đây là quyết định của bạn, phương án chỉ giúp bạn nhìn rõ. Hãy kiểm chi phí quảng cáo mỗi đơn có tăng khi chi nhiều hơn không, và lãi góp mỗi đơn còn lại bao nhiêu. Nếu đơn sau đắt dần, tăng quảng cáo có thể làm lãi giảm.
Người bán online mới chưa có số liệu thì lập phương án thế nào?
Bạn có thể bán thử quy mô nhỏ vài tháng để có số liệu thật về phí, tỉ lệ hoàn và chi phí quảng cáo mỗi đơn. Phương án dựa trên vài tháng bán thật đáng tin hơn nhiều so với phương án chỉ dựa trên ước tính.