Phương án nhà màng trồng rau có đứng được hay không phụ thuộc vào một câu hỏi: rau trong nhà màng bán được cao hơn rau ngoài trời bao nhiêu, và mức chênh đó có đủ gánh khấu hao khung, màng, lưới mà rau ngoài trời không phải chịu. Nhiều phương án trả lời bằng năng suất cao và trồng quanh năm, nhưng nếu bán ngang giá chợ, khoản khấu hao sẽ ăn gần hết phần lãi.
Bài dựng phương án cho chị Thảo, chuyển 2.000 mét vuông ruộng rau ngoài trời sang nhà màng trồng rau ăn lá trên luống giá thể, tưới nhỏ giọt. Các con số đều là giả định để minh hoạ cách lập bảng. Phần dài nhất của bài dành cho khấu hao, vì đó là khoản mà phương án nhà màng hay tính sai nhất: coi cả công trình như dùng được mười năm, trong khi màng và lưới chỉ được vài năm.
Câu hỏi đầu tiên: rau nhà màng bán đắt hơn bao nhiêu
Nhà màng giúp rau ít sâu bệnh, ít dập do mưa, trồng được cả mùa mưa khi rau ngoài trời khan. Nhưng người mua chỉ trả thêm khi họ nhận ra sự khác biệt: rau đều, sạch, giao đúng hẹn, có ghi chép quy trình. Nếu chị Thảo vẫn bán cho thương lái chở ra chợ đầu mối như trước, rau nhà màng thường chỉ nhỉnh giá một chút, có khi bằng.
Vì vậy phần thị trường của phương án nhà màng phải đi trước phần kỹ thuật. Ghi rõ dự kiến bán cho ai: bếp ăn trường học và công ty, cửa hàng thực phẩm sạch, nhà hàng, người tiêu dùng đặt qua nhóm. Mỗi kênh có giá giả định riêng và yêu cầu riêng về số lượng, mẫu mã, giao hàng.
Một cách viết thuyết phục là đặt hai cột cạnh nhau: giá bán rau ngoài trời của chính chị Thảo trong năm qua, và giá dự kiến cho rau nhà màng ở từng kênh, kèm bằng chứng như tin nhắn báo giá của bếp ăn, thoả thuận thử của cửa hàng. Nếu chênh lệch giả định chỉ khoảng mười phần trăm, bảng lãi lỗ ở dưới sẽ cho thấy ngay nhà màng khó gánh khấu hao.
Câu mẫu cho phần này: "Rau Thảo Xanh dự kiến bán 60% sản lượng cho hai bếp ăn và một cửa hàng thực phẩm theo thoả thuận giao ba lần mỗi tuần, giá giả định 22.000 đồng/kg, cao hơn giá bán cho thương lái năm qua khoảng 35%; 40% còn lại bán cho thương lái như cũ."
Vốn đầu tư cho 2.000 mét vuông nhà màng
Bảng giả định, đơn vị triệu đồng. Cột tuổi thọ là phần nhiều phương án bỏ trống, nhưng lại là phần quyết định khấu hao ở mục sau.
| Hạng mục | Giả định | Tuổi thọ dự kiến |
|---|---|---|
| Khung thép mạ kẽm, móng, máng xối | 300 | 10 năm |
| Màng phủ mái | 80 | 3 năm |
| Lưới chắn côn trùng xung quanh | 40 | 3 năm |
| Hệ thống tưới nhỏ giọt, bơm, bồn, bộ châm phân | 90 | 5 năm |
| San nền, rãnh thoát nước, đường đi | 40 | 10 năm |
| Nhà sơ chế nhỏ, kho mát | 70 | 10 năm |
| Vốn lưu động hai lứa đầu | 40 | |
| Dự phòng | 30 | |
| Tổng | 690 |
Chi phí khung và màng thay đổi nhiều theo loại khung, chiều cao, kiểu thông gió. Hãy xin ít nhất hai báo giá có ghi rõ quy cách, đính vào phụ lục. Báo giá chỉ có một dòng "nhà màng trọn gói" khiến người đọc không biết phần nào sẽ phải thay sau ba năm.
Khấu hao theo tuổi thọ từng hạng mục, không chia đều mười năm
Khấu hao không phải con số kế toán cho đẹp, mà là tiền phải để dành để thay màng, thay lưới, thay tưới khi hỏng. Tính riêng từng hạng mục theo tuổi thọ, giả định:
| Hạng mục | Giá trị (triệu) | Tuổi thọ | Khấu hao mỗi năm (triệu) |
|---|---|---|---|
| Khung, móng, máng | 300 | 10 năm | 30,0 |
| Màng mái | 80 | 3 năm | 26,7 |
| Lưới chắn côn trùng | 40 | 3 năm | 13,3 |
| Tưới, bơm, bồn | 90 | 5 năm | 18,0 |
| San nền, rãnh | 40 | 10 năm | 4,0 |
| Nhà sơ chế, kho mát | 70 | 10 năm | 7,0 |
| Tổng | 620 | 99,0 |
Nếu chia đều 620 triệu cho mười năm, khấu hao chỉ còn 62 triệu mỗi năm. Chênh 37 triệu mỗi năm nghe nhỏ, nhưng đến năm thứ ba, khi phải bỏ khoảng 120 triệu thay màng và lưới, cơ sở không có tiền nếu đã tiêu hết phần lãi đẹp trên giấy.
Phương án tốt sẽ ghi một dòng kế hoạch: "Mỗi tháng trích khoảng 3,3 triệu đồng vào tài khoản riêng để thay màng và lưới vào năm thứ ba." Người đọc thấy chủ cơ sở hiểu rằng nhà màng là công trình phải duy tu, không phải mua một lần dùng mãi.
Số lứa và sản lượng thực, không phải sản lượng lý thuyết
Rau ăn lá như cải, xà lách, mồng tơi có chu kỳ từ khoảng một tháng đến một tháng rưỡi. Nhân mười hai tháng ra mười lứa là bỏ qua thời gian dọn luống, xử lý giá thể, để nghỉ, và những tuần nắng nóng mà rau trong nhà màng chậm lớn. Phương án của chị Thảo tính tám lứa mỗi năm.
Công thức gọn: Sản lượng bán được mỗi lứa = diện tích luống thực × năng suất mỗi mét vuông × tỷ lệ đạt loại bán. Diện tích luống thực thường chỉ khoảng ba phần tư diện tích nhà màng vì còn lối đi, rãnh, khu sơ chế. Với 2.000 mét vuông, luống thực khoảng 1.500 mét vuông. Năng suất giả định 2,5 kg mỗi mét vuông mỗi lứa, ra 3.750 kg. Tỷ lệ đạt loại bán cho bếp ăn và cửa hàng giả định 80 phần trăm, còn 3.000 kg.
Phần rau loại hai không vứt đi nhưng bán giá thấp, phương án có thể tính hoặc bỏ qua cho thận trọng. Ghi rõ đã chọn cách nào. Tính cả rau loại hai với giá loại một là lỗi phổ biến làm doanh thu cao thêm vài chục phần trăm.
Nếu chị Thảo trồng luân phiên nhiều loại rau để có hàng đều mỗi tuần, nên có một bảng nhỏ chia luống theo tuần gieo. Bếp ăn cần rau mỗi ngày, không cần một lần ba tấn. Lịch gieo cuốn chiếu chứng minh cơ sở giao được đều, và cũng giúp dòng tiền đều hơn.
Lãi lỗ một năm và độ nhạy theo giá bán
Tính cho tám lứa, mỗi lứa 3.000 kg bán được, số giả định, đơn vị triệu đồng. Chi phí biến đổi gồm hạt giống, giá thể, phân, thuốc sinh học, điện nước, bao bì và vận chuyển, khoảng 18 triệu mỗi lứa.
| Khoản | Giá bán 22.000 đ/kg | Giá bán 18.000 đ/kg |
|---|---|---|
| Doanh thu năm | 528 | 432 |
| Chi phí biến đổi | 144 | 144 |
| Lương hai công nhân | 192 | 192 |
| Khấu hao theo tuổi thọ | 99 | 99 |
| Sửa chữa, chi phí khác | 33 | 33 |
| Lãi trước thuế và trả nợ | 60 | lỗ 36 |
Giá bán giảm khoảng 18 phần trăm, từ lãi 60 triệu chuyển sang lỗ 36 triệu. Đây là bức tranh thật của nhiều nhà màng rau ăn lá: biên lãi mỏng, phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc giữ được kênh bán giá cao. Phương án nên ghi mức giá hoà vốn, ở số giả định khoảng 19.500 đồng một ký.
Nếu lãi quá mỏng, phương án có thể chuyển một phần diện tích sang cây có giá trị cao hơn trên mỗi mét vuông, hoặc giảm quy mô đầu tư ban đầu. Ghi rõ đã cân nhắc các lựa chọn đó, người đọc sẽ đánh giá cao hơn một bảng lãi đẹp mà không ai tin.
Đầu ra và lịch giao hàng: phần làm bếp ăn tin bạn
Người mua rau giá cao như bếp ăn, cửa hàng, nhà hàng ít quan tâm nhà màng đẹp ra sao. Họ cần rau đủ, đều, đúng giờ, có ghi chép. Phần đầu ra của phương án nên trả lời trước những câu họ sẽ hỏi:
- Giao được bao nhiêu mỗi tuần, loại gì: lập bảng số ký từng loại rau mỗi tuần theo lịch gieo cuốn chiếu, không chỉ tổng sản lượng mỗi lứa.
- Giao lúc nào, bằng gì: giờ giao, phương tiện, rau được giữ mát ra sao từ lúc cắt đến lúc tới bếp.
- Khi thiếu hàng thì sao: có liên kết với vườn khác cùng quy trình để bù không, hay báo trước bao lâu.
- Ghi chép quy trình: sổ ghi ngày gieo, ngày bón, loại phân, thuốc sinh học đã dùng, thời gian cách ly trước thu hoạch; có định hướng chứng nhận thực hành nông nghiệp tốt không.
- Kiểm tra mẫu: đã từng gửi mẫu rau kiểm tra dư lượng chưa, chi phí bao nhiêu, bao lâu kiểm một lần.
- Thanh toán: bếp ăn thường trả theo tuần hoặc theo tháng; số ngày tiền nằm ở người mua phải đưa vào vốn lưu động.
Một phương án có bảng giao hàng theo tuần cho thấy chị Thảo đã nói chuyện thật với người mua, biết họ cần gì. So với một dòng "đầu ra ổn định", bảng đó thuyết phục hơn nhiều, và cũng là thứ chị dùng được ngay khi đi chào hàng.
Rủi ro riêng của nhà màng
Gió lớn, giông lốc. Màng rách, khung cong là thiệt hại lớn nhất có thể xảy ra trong một đêm. Ghi kiểu khung chịu gió, cách cột màng, có mua bảo hiểm công trình không và có khoản dự phòng sửa không.
Nóng trong nhà màng. Mùa nắng, nhiệt độ bên trong cao hơn ngoài trời, rau chậm lớn, dễ ngồng. Ghi biện pháp như lưới cắt nắng, quạt, phun sương, và việc giảm số lứa trong các tháng nóng đã tính chưa.
Sâu bệnh lây nhanh trong không gian kín. Một khi côn trùng lọt vào, chúng phát triển nhanh vì không có thiên địch. Lưới chắn phải kín, có cửa hai lớp, kiểm tra định kỳ.
Mất điện, hỏng bơm. Tưới nhỏ giọt phụ thuộc điện. Ghi phương án tưới dự phòng trong một hai ngày.
Mất kênh bán giá cao. Một bếp ăn ngừng lấy là mất phần lớn lãi. Ghi số kênh hiện có và kế hoạch không để một kênh chiếm quá nửa sản lượng.
Thiếu người làm lúc cao điểm. Thu hoạch, sơ chế, đóng gói rau ăn lá cần nhiều tay vào sáng sớm. Ghi số công nhân thường xuyên, người làm thời vụ gọi được, và việc ai thay khi chủ cơ sở vắng mặt vài ngày.
Câu hỏi thường gặp
Nhà màng trồng rau bao lâu thì phải thay màng?
Tuỳ loại màng, khí hậu và cách bảo dưỡng, màng thường dùng được vài năm rồi phải thay. Hãy hỏi nơi bán về tuổi thọ dự kiến, ghi vào phương án và trích khấu hao theo tuổi thọ đó.
Có nên tính khấu hao nhà màng chung mười năm cho gọn không?
Không nên. Màng, lưới và hệ thống tưới hỏng sớm hơn khung nhiều. Tính chung làm lợi nhuận những năm đầu trông cao, rồi đến lúc thay màng lại thiếu tiền.
Một năm trồng được bao nhiêu lứa rau ăn lá trong nhà màng?
Tuỳ loại rau và mùa, nhưng nên trừ thời gian dọn luống, xử lý giá thể và các tuần nắng nóng. Phương án thận trọng thường tính ít hơn số lứa lý thuyết vài lứa.
Làm sao chứng minh đầu ra giá cao cho rau nhà màng?
Dùng thoả thuận giao hàng thử với bếp ăn, cửa hàng, tin nhắn báo giá, đơn đặt hàng định kỳ. Ghi rõ phần sản lượng đã có người nhận và phần còn phải bán cho thương lái.
Nhà màng có cần giấy phép xây dựng không?
Tuỳ quy định địa phương về công trình phục vụ sản xuất nông nghiệp trên đất nông nghiệp. Bạn nên hỏi chính quyền xã hoặc cơ quan chuyên môn của tỉnh và ghi kết quả vào phương án trước khi dựng.