Một phương án vay vốn hộ kinh doanh dùng được cần đủ bảy mục: thông tin người vay và cơ sở, tình hình kinh doanh hiện tại, mục đích và nhu cầu vốn, vốn tự có, hiệu quả dự kiến, nguồn trả nợ và lịch trả, tài sản bảo đảm kèm cam kết. Thường gói trong ba đến sáu trang, phần chữ ít, phần bảng số nhiều. Người đọc phương án không cần văn hay; họ cần thấy tiền đi vào đâu, sinh ra bao nhiêu và quay về bằng đường nào.
Bên dưới là khung từng mục, đoạn viết mẫu cho một tiệm tạp hoá giả định, hai bảng số mẫu bạn chép lại rồi thay số của mình, và các chỗ cán bộ tín dụng hay gạch bút đỏ. Mọi con số trong bài là số giả định để minh hoạ cách tính, không phản ánh lãi suất hay điều kiện của bất kỳ nơi cho vay nào. Mỗi nơi cho vay có mẫu biểu riêng; khung này giúp bạn có sẵn nội dung để điền vào mẫu nào cũng được.
Phương án vay vốn khác giấy đề nghị vay ở chỗ nào
Nhiều hộ kinh doanh lần đầu đi vay nghĩ rằng điền xong giấy đề nghị vay vốn là đủ. Giấy đề nghị chỉ trả lời ba câu: ai vay, vay bao nhiêu, vay bao lâu. Phương án vay vốn trả lời câu khó hơn: vì sao số tiền đó sẽ quay về đúng hạn. Hai giấy này đi cùng nhau, nhưng giấy đề nghị là lời xin, còn phương án là phần chứng minh.
Cách nghĩ đơn giản nhất: hãy hình dung người đọc phương án chưa từng đến tiệm của bạn. Họ không biết khách ghé mỗi ngày bao nhiêu người, hàng nào bán chạy, nhà cung cấp cho nợ mấy ngày. Phương án phải để họ đọc xong mà hình dung được một ngày buôn bán, rồi tự cộng trừ ra số tiền bạn để dành được mỗi tháng. Chỗ nào họ phải đoán, chỗ đó họ sẽ đoán theo hướng thận trọng, tức là bất lợi cho bạn.
Vì vậy một phương án tốt thường có nhiều bảng hơn chữ. Chữ dùng để giải thích vì sao số trong bảng là hợp lý: số khách lấy từ đâu, giá vốn tính theo tỷ lệ nào, vì sao tháng Tết doanh thu cao gấp đôi. Một trang chữ trôi chảy mà không có con số nào kiểm được thì giá trị thấp hơn nửa trang bảng có ghi rõ nguồn.
Khung bảy mục của phương án vay vốn hộ kinh doanh
Bạn có thể đặt tên mục khác đi cho khớp mẫu của nơi nhận hồ sơ, nhưng nội dung nên đủ bảy phần sau, theo đúng thứ tự người đọc cần biết:
- Mục 1. Thông tin người vay và cơ sở kinh doanh: họ tên chủ hộ, người cùng vay (vợ hoặc chồng), địa chỉ cư trú, địa chỉ cơ sở, giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, ngành nghề, số năm hoạt động, số lao động.
- Mục 2. Tình hình kinh doanh hiện tại: mặt hàng hoặc dịch vụ chính, doanh thu bình quân tháng của 6 đến 12 tháng gần nhất, chi phí chính, lợi nhuận còn lại, nợ đang vay ở nơi khác nếu có.
- Mục 3. Mục đích vay và nhu cầu vốn: dùng tiền để làm gì, chia thành từng khoản có báo giá hoặc căn cứ.
- Mục 4. Vốn tự có tham gia: bạn bỏ ra bao nhiêu, dưới dạng gì, chứng minh bằng gì.
- Mục 5. Hiệu quả dự kiến: doanh thu, chi phí và lợi nhuận sau khi dùng vốn vay, tính theo tháng hoặc theo vụ.
- Mục 6. Nguồn trả nợ và lịch trả: mỗi kỳ trả bao nhiêu gốc, bao nhiêu lãi, lấy từ khoản nào, còn dư bao nhiêu sau khi trả.
- Mục 7. Tài sản bảo đảm và cam kết: mô tả tài sản, giấy tờ, chủ sở hữu; cam kết dùng vốn đúng mục đích, cung cấp sổ sách khi được yêu cầu.
Mục 2 là mục hay bị viết sơ sài nhất trong khi lại được đọc kỹ nhất, vì đó là thứ duy nhất đã xảy ra thật. Mọi con số ở mục 5 sẽ được so với mục 2: nếu bạn đang bán mỗi tháng 90 triệu đồng mà sau khi vay dự kiến lên 200 triệu, người đọc sẽ hỏi phần tăng thêm từ đâu ra. Một mức tăng có giải thích, như thêm ngành hàng mới hoặc thêm một quầy, dễ được chấp nhận hơn một con số tròn đẹp.
Mục thông tin và tình hình hiện tại: viết thế nào cho người lạ hình dung được
Phần thông tin người vay chỉ cần đúng và khớp giấy tờ. Họ tên, số định danh, địa chỉ phải giống hệt căn cước và giấy đăng ký hộ kinh doanh; lệch một chữ là hồ sơ bị trả để bổ sung. Nếu vợ chồng cùng đứng vay, ghi cả hai người và nghề nghiệp của người còn lại, vì thu nhập của người đó có thể là nguồn trả nợ phụ.
Phần tình hình hiện tại nên kể như một người quen đứng nhìn tiệm trong một ngày. Đây là đoạn mẫu bạn có thể bắt chước giọng:
Hộ kinh doanh Trần Thị Hương bán tạp hoá và nước giải khát tại ki-ốt số 4 đầu chợ phường, hoạt động liên tục từ năm 2019, hai lao động là chủ hộ và chồng. Khách chủ yếu là các hộ quanh chợ và tiệm ăn nhỏ lấy hàng sỉ lẻ. Theo sổ ghi chép bán hàng 12 tháng gần nhất, doanh thu bình quân khoảng 95 triệu đồng mỗi tháng, tháng thấp nhất 78 triệu, tháng cao nhất (tháng Chạp) 160 triệu. Giá vốn chiếm khoảng 82 phần trăm doanh thu. Sau khi trừ tiền thuê ki-ốt, điện nước, thuế khoán và chi phí vận chuyển, hộ còn lại bình quân 11 triệu đồng mỗi tháng (số giả định).
Đoạn mẫu có ba thứ người đọc cần: thời gian hoạt động, nguồn của con số (sổ ghi chép bán hàng) và biên độ dao động giữa tháng thấp với tháng cao. Bạn không cần viết dài hơn thế. Nếu có sổ bán hàng, bảng kê nhập hàng, hoá đơn từ nhà cung cấp hay sao kê tài khoản nhận tiền bán hàng, hãy ghi tên chứng từ ngay trong đoạn và đính kèm bản sao.
Mục nhu cầu vốn và vốn tự có: bảng mẫu
Chị Hương muốn mở thêm quầy đồ khô và gia vị, nhập hàng sỉ số lượng lớn để được giá tốt hơn. Bảng nhu cầu vốn của chị, số giả định:
| Khoản mục | Số tiền (triệu đồng) | Căn cứ |
|---|---|---|
| Kệ sắt, tủ mát thứ hai | 28 | Báo giá của cửa hàng thiết bị, đính kèm |
| Sửa lại mái hiên, điện chiếu sáng quầy mới | 12 | Bảng dự toán của thợ |
| Hàng đồ khô, gia vị nhập lô đầu | 110 | Danh sách mặt hàng và báo giá đại lý |
| Tiền mặt dự phòng cho công nợ khách sỉ | 20 | Bằng khoảng 7 ngày bán sỉ dự kiến |
| Tổng nhu cầu vốn | 170 | |
| Vốn tự có (tiền tiết kiệm và hàng tồn đang có) | 60 | Sổ tiết kiệm, biên bản kiểm hàng tồn |
| Số tiền đề nghị vay | 110 | Khoảng 65 phần trăm tổng nhu cầu |
Hai điểm nên học từ bảng này. Thứ nhất, mỗi dòng có căn cứ; khoản nào không có báo giá thì ít nhất ghi cách tính. Thứ hai, số đề nghị vay là phần còn thiếu sau khi trừ vốn tự có, không phải con số tròn bạn muốn. Người đọc thấy số vay khớp đúng phép trừ thì tin phần còn lại của phương án hơn. Tỷ lệ vốn tự có tối thiểu do từng nơi cho vay quy định, bạn nên hỏi trước khi chốt bảng.
Mục hiệu quả dự kiến: bảng thu chi tháng trước và sau khi vay
Bảng dưới so sánh một tháng bình thường trước và sau khi có quầy mới. Số giả định, chưa tính tháng Tết:
| Chỉ tiêu (triệu đồng/tháng) | Hiện tại | Sau khi mở quầy | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Doanh thu | 95 | 135 | Quầy mới dự kiến 40 triệu, ước theo 25 khách sỉ |
| Giá vốn hàng bán | 78 | 110 | Đồ khô lời thấp hơn hàng lẻ |
| Thuê ki-ốt, điện nước | 4 | 5 | |
| Thuế khoán, phí chợ | 1,5 | 2 | Theo mức khoán dự kiến điều chỉnh |
| Vận chuyển, hao hụt | 0,5 | 1,5 | Hàng khô dễ ẩm, tính hao hụt 1 phần trăm |
| Lợi nhuận trước trả nợ | 11 | 16,5 | |
| Chi tiêu gia đình | 7 | 7 | Ghi thật, không hạ cho đẹp |
Dòng chi tiêu gia đình là dòng nhiều người bỏ đi, và đó là lỗi. Hộ kinh doanh không tách tiền nhà với tiền tiệm, nên người đọc sẽ tự trừ một khoản sinh hoạt nếu bạn không ghi. Ghi thật thì phần còn lại sau khi trừ mới là tiền thật sự để trả nợ: ở ví dụ này là 9,5 triệu đồng mỗi tháng.
Mục nguồn trả nợ, tài sản bảo đảm và cam kết
Mục nguồn trả nợ lấy thẳng số từ bảng hiệu quả. Giả định chị Hương vay 110 triệu đồng trong 36 tháng, trả gốc đều mỗi tháng khoảng 3,05 triệu, cộng tiền lãi giả định tháng đầu khoảng 1 triệu và giảm dần. Tổng phải trả tháng đầu chừng 4,1 triệu đồng, trong khi tiền còn lại sau chi tiêu gia đình là 9,5 triệu. Khoảng dư hơn 5 triệu là phần đệm khi tháng nào đó bán chậm.
Bạn nên viết luôn câu trả lời cho kịch bản xấu, đừng chờ bị hỏi:
Trường hợp quầy đồ khô chỉ đạt một nửa doanh thu dự kiến, lợi nhuận trước trả nợ còn khoảng 13,5 triệu đồng, sau chi tiêu gia đình còn 6,5 triệu, vẫn đủ trả kỳ cao nhất. Ngoài ra chồng chủ hộ làm thợ điện theo công trình, thu nhập khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng, là nguồn dự phòng (số giả định).
Phần tài sản bảo đảm chỉ cần mô tả rõ: loại tài sản, số giấy chứng nhận, ai đứng tên, đang thế chấp ở đâu hay không, giá trị bạn ước. Việc định giá chính thức là của nơi cho vay. Phần cam kết thường có sẵn trong mẫu; điều đáng nhớ là cam kết dùng vốn đúng mục đích sẽ được kiểm tra thật sau khi giải ngân, nên mục đích ghi ở mục 3 phải là thứ bạn thật sự làm.
Những chỗ phương án hộ kinh doanh hay bị hỏi lại
Doanh thu hiện tại không có chứng cứ. Nói miệng "mỗi ngày bán ba bốn triệu" mà không có sổ, hoá đơn nhập hay sao kê nhận tiền thì người đọc chỉ tin một phần. Bắt đầu ghi sổ bán hàng ít nhất ba tháng trước khi nộp hồ sơ là việc rẻ nhất bạn có thể làm.
Số tăng trưởng không có lý do. Doanh thu dự kiến tăng 50 phần trăm phải gắn với một thay đổi cụ thể: thêm quầy, thêm ngành hàng, thêm khách sỉ đã có lời hẹn.
Mục đích vay gộp chung chung. "Bổ sung vốn kinh doanh" mà không chia khoản thì khó kiểm, dễ bị nghi dùng vào việc khác.
Bỏ quên nợ đang có. Khoản trả góp xe, thẻ tín dụng, tiền hụi đang góp đều sẽ hiện ra khi kiểm tra; giấu đi chỉ làm mất lòng tin.
Tháng thấp nhất không đủ trả nợ. Phương án chỉ tính tháng bình quân. Hãy thử lại với tháng thấp nhất trong năm; nếu thiếu, cân nhắc giảm số vay hoặc kéo dài kỳ hạn.
Chữ ký, ngày tháng không khớp. Phương án ký bởi một người, giấy đề nghị ký bởi người khác, hoặc ngày ký trước ngày báo giá. Lỗi nhỏ nhưng làm hồ sơ quay lại bàn bạn thêm một vòng.
Câu hỏi thường gặp
Phương án vay vốn hộ kinh doanh có cần đánh máy không?
Không bắt buộc, nhiều nơi vẫn nhận bản viết tay rõ ràng. Tuy vậy bản đánh máy dễ sửa số khi bị yêu cầu điều chỉnh, và bảng số trình bày gọn hơn. Quan trọng hơn hình thức là các con số khớp nhau giữa các mục và khớp chứng từ đính kèm.
Chưa có giấy đăng ký hộ kinh doanh thì có lập phương án được không?
Lập được, nhưng nhiều nơi cho vay sản xuất kinh doanh sẽ hỏi giấy đăng ký hoặc giấy tờ chứng minh cơ sở đang hoạt động. Bạn nên hỏi trước yêu cầu cụ thể; nếu cần, làm thủ tục đăng ký hộ kinh doanh trước khi nộp hồ sơ để tránh bị trả lại.
Nên ghi doanh thu thật hay doanh thu theo mức thuế khoán?
Ghi doanh thu thật và có chứng cứ. Nếu doanh thu thật cao hơn nhiều so với mức khoán, người đọc có thể hỏi; câu trả lời đúng là điều chỉnh nghĩa vụ thuế cho khớp thực tế, không phải hạ số trong phương án xuống cho bằng mức khoán rồi tự làm yếu khả năng trả nợ của mình.
Phương án dài bao nhiêu trang là vừa?
Với hộ kinh doanh, ba đến sáu trang kể cả bảng là đủ. Dài hơn thường do chép lý thuyết về thị trường hoặc lặp lại số liệu. Người đọc ưu tiên mục tình hình hiện tại, bảng nhu cầu vốn và bảng nguồn trả nợ, nên dành công sức cho ba phần đó.
Có cần nhờ người làm dịch vụ viết phương án không?
Không cần nếu bạn nắm số liệu của tiệm mình. Người ngoài viết hay hơn về câu chữ nhưng không biết tháng nào bán chậm, nhà cung cấp cho nợ bao lâu. Khi được hỏi lại, chính bạn phải trả lời, nên phương án do bạn hiểu từng con số sẽ đứng vững hơn.
Phương án có cần ghi lãi suất cụ thể không?
Bạn ghi lãi suất theo mức nơi cho vay báo cho bạn ở thời điểm lập để tính số tiền trả mỗi kỳ, và ghi rõ đó là mức tạm tính. Khi lãi suất thay đổi, chỉ cần tính lại bảng trả nợ; phần còn lại của phương án giữ nguyên.