Trong phương án vay vốn, tài sản bảo đảm là nguồn trả nợ dự phòng, không thay được nguồn trả nợ chính; phần này chỉ cần mô tả đúng tài sản, giấy tờ, người đứng tên, tình trạng pháp lý và giá trị bạn tự ước, còn việc định giá chính thức là của nơi cho vay. Viết phần tài sản kỹ hơn phần dòng tiền là dấu hiệu phương án đang dựa sai chỗ.
Bài này đi qua các loại tài sản thường dùng, bảng mô tả mẫu, cách tự ước giá trị cho khỏi hụt hẫng, những vướng mắc khi tài sản đứng tên bố mẹ hay vợ chồng, tài sản hình thành từ chính vốn vay, và lựa chọn khi bạn không có tài sản nào. Ví dụ là xưởng nhôm kính của anh Đức, số liệu giả định. Quy định chi tiết về thế chấp nằm trong Bộ luật Dân sự 2015, Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn; khi có điều chưa rõ, nên hỏi nơi cho vay hoặc tổ chức hành nghề công chứng.
Tài sản bảo đảm nằm ở đâu trong cách người đọc xét hồ sơ
Thứ tự xét thường là người vay, phương án, rồi mới đến tài sản. Người đọc muốn biết bạn có làm được việc này không, việc này có sinh ra tiền không, tiền đó có đủ trả nợ không. Tài sản trả lời câu hỏi cuối cùng: nếu mọi thứ hỏng thì còn gì. Một phương án yếu không trở nên mạnh vì tài sản lớn.
Tài sản lớn không bù được dòng tiền âm. Nhiều người nghĩ có nhà mặt đường thì vay gì cũng được. Thực tế xử lý tài sản là việc tốn thời gian, chi phí, và không nơi cho vay nào muốn đi đến bước đó. Nếu dòng tiền không đủ trả, khoản vay vẫn bị đánh giá là rủi ro.
Tài sản ảnh hưởng mạnh tới số tiền được vay. Số vay tối đa thường bị giới hạn bởi một tỷ lệ trên giá trị tài sản do nơi cho vay tự định giá. Tỷ lệ này tuỳ nơi, tuỳ loại tài sản, nên phương án không nên mặc định một mức nào.
Phần tài sản viết gọn, đủ, đúng. Một bảng mô tả và một đoạn ngắn về tình trạng pháp lý là đủ. Phần còn lại của công sức nên dành cho dòng tiền và nguồn trả nợ.
Bảng mô tả tài sản bảo đảm mẫu
Anh Đức xin vay 300 triệu đồng mua máy cắt và mở rộng xưởng nhôm kính. Bảng mô tả tài sản anh đưa vào phương án như sau, số giả định:
| Hạng mục | Tài sản 1 | Tài sản 2 |
|---|---|---|
| Loại tài sản | Quyền sử dụng đất và nhà ở | Máy cắt nhôm hai đầu mua bằng vốn vay |
| Giấy tờ | Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà | Hợp đồng mua bán, hoá đơn |
| Người đứng tên | Ông Nguyễn Văn Bình và bà Lê Thị Thu (bố mẹ anh Đức) | Anh Nguyễn Minh Đức |
| Diện tích, đặc điểm | Đất 92 mét vuông, nhà một trệt một lầu | Máy mới, công suất theo báo giá |
| Tình trạng pháp lý | Không thế chấp nơi khác, không tranh chấp | Sẽ hình thành sau giải ngân |
| Giá trị tự ước | 1,6 tỷ đồng, theo hai giao dịch gần đây cùng tuyến đường | 185 triệu đồng theo hoá đơn |
| Ghi chú | Bố mẹ đồng ý thế chấp, sẽ ký hợp đồng thế chấp | Giá trị giảm dần theo thời gian |
Bảng không cần đẹp, cần đủ dòng. Dòng tình trạng pháp lý quan trọng hơn dòng giá trị: một căn nhà giá trị lớn nhưng đang thế chấp chỗ khác hay có phần xây dựng chưa được công nhận trên giấy chứng nhận sẽ làm hồ sơ chậm lại nhiều tuần.
Tự ước giá trị tài sản cho khỏi hụt hẫng
Giá trị bạn ghi trong phương án chỉ để tham khảo, nhưng ghi sát thì đỡ thất vọng khi nhận kết quả định giá. Có ba cách tự ước đơn giản. Cách một: hỏi giá giao dịch thật, không phải giá rao, của hai ba bất động sản tương tự gần đó trong một năm trở lại. Cách hai: với máy móc, lấy giá mua trừ đi phần đã dùng; một máy mua 200 triệu, dùng được khoảng mười năm, đã dùng ba năm thì còn khoảng 140 triệu trên sổ, giá bán lại thực tế thường còn thấp hơn. Cách ba: với xe, tra giá xe cùng đời cùng loại đang bán.
Lý do kết quả định giá hay thấp hơn kỳ vọng: người định giá dùng mức thận trọng, trừ đi phần không được công nhận trên giấy tờ, và tính đến khả năng bán nhanh khi cần. Hãy giả định trước khoảng chênh đó. Nếu anh Đức tự ước nhà 1,6 tỷ, giả định nơi cho vay chỉ định giá 1,3 tỷ và chỉ cho vay một phần giá trị đó, số vay tối đa vẫn đủ 300 triệu với khoảng dư rộng. Làm phép tính này trước giúp bạn biết có cần thêm tài sản hay không.
Đừng thổi giá trị tài sản trong phương án. Người đọc không dựa vào số bạn ghi, nhưng một con số cao bất thường làm họ nghi ngờ mọi con số khác trong hồ sơ.
Tài sản đứng tên bố mẹ, vợ chồng hoặc đồng sở hữu
Rất nhiều hộ kinh doanh trẻ không có tài sản đứng tên mình và dùng nhà của bố mẹ. Điều này phổ biến, nhưng thủ tục dài hơn vì người đứng tên phải trực tiếp ký hợp đồng thế chấp, và nếu tài sản là tài sản chung của bố mẹ thì cả hai người cùng ký. Với đất cấp cho hộ gia đình, những người có chung quyền sử dụng đất cũng có thể phải đồng ý; hãy kiểm tra trang giấy chứng nhận và hỏi kỹ trước.
Trong phương án, bạn nên nói rõ quan hệ giữa người vay và người đứng tên tài sản, và việc họ đã đồng ý. Một câu như sau là đủ:
Tài sản bảo đảm là nhà và đất thuộc quyền sở hữu, sử dụng chung của ông Nguyễn Văn Bình và bà Lê Thị Thu, là bố mẹ đẻ của người vay. Ông bà đã đồng ý dùng tài sản này bảo đảm cho khoản vay và sẽ trực tiếp ký hợp đồng thế chấp. Tài sản hiện không thế chấp tại nơi nào khác.
Một lưu ý để bạn nói chuyện thẳng với gia đình: người thế chấp tài sản chịu rủi ro thật. Nếu khoản vay không trả được, tài sản của bố mẹ có thể bị xử lý. Phương án dòng tiền chặt chẽ và thận trọng là cách tốt nhất để bảo vệ chính những người đã tin bạn.
Tài sản hình thành từ vốn vay: dùng được, nhưng có giới hạn
Đây là tài sản bạn mua bằng chính khoản vay. Máy cắt của anh Đức, xe tải nhỏ, dây chuyền đóng gói. Nhiều nơi cho vay chấp nhận dùng chính tài sản đó làm bảo đảm, có khi kết hợp với tài sản khác.
Giá trị giảm nhanh hơn bất động sản. Máy móc, xe cộ mất giá theo năm, và khi cần bán gấp thường được giá thấp. Vì thế tài sản hình thành từ vốn vay hiếm khi một mình đủ bảo đảm cho toàn bộ khoản vay.
Cần giấy tờ rõ ràng ngay từ lúc mua. Hợp đồng mua bán, hoá đơn ghi đúng tên người vay, giấy đăng ký nếu là xe. Mua máy cũ qua người quen không có hoá đơn thì gần như không dùng làm tài sản bảo đảm được.
Phải bảo quản và có thể phải mua bảo hiểm. Nơi cho vay có thể yêu cầu bảo hiểm tài sản và kiểm tra định kỳ. Hãy tính chi phí bảo hiểm vào bảng chi phí của phương án ngay từ đầu, đừng để tới lúc ký mới phát hiện thêm một khoản.
Giấy tờ về tài sản nên gom sẵn trước khi nộp
Phần tài sản hay làm hồ sơ chậm vì thiếu một tờ giấy nhỏ. Gom sẵn những thứ sau, mỗi thứ một bản sao rõ nét và mang theo bản gốc khi được hẹn đối chiếu:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà, kèm các trang ghi biến động phía sau nếu đã từng tách thửa, chuyển nhượng hay thế chấp và xoá thế chấp.
- Căn cước của tất cả người đứng tên tài sản; giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân của họ.
- Nếu tài sản là đất cấp cho hộ gia đình: giấy tờ thể hiện các thành viên có chung quyền, để biết cần chữ ký của ai.
- Giấy phép xây dựng, biên bản hoàn công nếu có, để đối chiếu phần nhà đã được ghi nhận trên giấy chứng nhận.
- Với xe: giấy đăng ký xe đứng tên người thế chấp, giấy chứng nhận kiểm định nếu là xe tải.
- Với máy móc: hợp đồng mua bán, hoá đơn, biên bản bàn giao, phiếu bảo hành.
- Biên lai nộp thuế đất gần nhất, giấy xác nhận đã tất toán và xoá thế chấp nếu tài sản từng thế chấp nơi khác.
Đối chiếu kỹ địa chỉ, tên người, diện tích giữa giấy chứng nhận và căn cước. Tên đường đổi, địa giới hành chính thay đổi, số căn cước mới khác số cũ ghi trên giấy chứng nhận là những chuyện thường gặp; mỗi chỗ lệch có thể cần một giấy xác nhận, và biết sớm thì xin sớm.
Khi không có tài sản bảo đảm: những lựa chọn để tìm hiểu
Không có tài sản không có nghĩa là không có đường nào, nhưng đường hẹp hơn và số tiền thường nhỏ hơn. Một số hướng bạn có thể tìm hiểu, mỗi hướng có điều kiện riêng:
- Vay không có tài sản bảo đảm dựa trên thu nhập: thường áp dụng cho số tiền nhỏ, người vay có thu nhập đều chứng minh được; điều kiện và chi phí khác nhau nhiều giữa các nơi.
- Vay theo chương trình ưu đãi qua tổ vay vốn ở địa phương: nhiều chương trình cho hộ nghèo, cận nghèo, tạo việc làm không đòi tài sản bảo đảm với mức vay nhỏ, đổi lại có bình xét và xác nhận của địa phương.
- Bảo lãnh của bên thứ ba: người thân hoặc đối tác có tài sản hay thu nhập đứng ra bảo lãnh; họ chịu trách nhiệm trả thay nếu bạn không trả, nên cần cân nhắc kỹ cho cả hai bên.
- Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ: ở một số địa phương có tổ chức bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, điều kiện cụ thể cần hỏi trực tiếp.
- Thế chấp hàng tồn kho, khoản phải thu, hợp đồng đầu ra: khả thi hơn với doanh nghiệp có sổ sách tốt và hợp đồng rõ ràng.
Với cả năm hướng, phương án dòng tiền càng phải chặt hơn, vì người đọc không có chỗ dựa thứ hai. Đây cũng là lúc nên cân nhắc bắt đầu nhỏ hơn: vay ít hơn, chứng minh được việc trả nợ đều, rồi mới mở rộng ở lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Nhà chưa có giấy chứng nhận có dùng làm tài sản bảo đảm được không?
Thường là rất khó, vì tài sản bảo đảm cần giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp. Nếu nhà đất đang trong quá trình cấp giấy, bạn nên hỏi nơi cho vay xem có cách xử lý nào không, nhưng đừng lập phương án dựa vào tài sản đó.
Tài sản đang thế chấp ở nơi khác có dùng lại được không?
Một tài sản có thể bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ trong một số trường hợp nếu giá trị đủ và các bên đồng ý, nhưng thủ tục phức tạp và nhiều nơi không nhận. Cách thường gặp hơn là tất toán khoản cũ hoặc chuyển cả khoản vay về một nơi. Hãy ghi rõ tình trạng thế chấp hiện tại trong phương án.
Xe máy, ô tô có làm tài sản bảo đảm được không?
Được ở nhiều nơi, với điều kiện có giấy đăng ký đứng tên người thế chấp và xe còn giá trị. Giá trị xe giảm nhanh nên số tiền vay dựa trên xe thường không lớn. Bạn nên ghi đời xe, số khung số máy và giá tham khảo của xe cùng loại.
Vợ hoặc chồng không đồng ý thì có thế chấp tài sản chung được không?
Với tài sản chung của vợ chồng, việc thế chấp thường cần sự đồng ý của cả hai người. Nếu một bên không đồng ý, bạn khó dùng tài sản đó. Nên bàn bạc rõ ràng trước khi lập phương án, vì đây cũng là quyết định ảnh hưởng tới cả gia đình.
Có tài sản lớn thì có cần viết phương án kỹ không?
Vẫn cần. Nơi cho vay xét khả năng trả nợ từ hoạt động kinh doanh trước tiên. Tài sản lớn giúp số vay được cao hơn nhưng không thay được phần dòng tiền. Một phương án sơ sài kèm tài sản lớn vẫn có thể bị yêu cầu bổ sung hoặc giảm số vay.
Tài sản bảo đảm có được trả lại sau khi trả hết nợ không?
Có. Khi đã trả hết nợ gốc, lãi và phí, bạn làm thủ tục giải chấp và xoá đăng ký thế chấp để nhận lại giấy tờ. Hãy giữ lại chứng từ trả nợ và hỏi rõ các bước cần làm, vì việc xoá đăng ký không tự diễn ra nếu bạn không yêu cầu.