KhaThi.comKhả Thi
Phương án mẫu: sản xuất và nông nghiệp

Phương án sản xuất kinh doanh của hợp tác xã: mẫu cho hợp tác xã nông nghiệp nhỏ

Mẫu phương án sản xuất kinh doanh cho hợp tác xã nông nghiệp nhỏ: khung mục, vốn góp, dịch vụ cho thành viên, cam kết sản lượng, phân phối thu nhập và lỗi hay gặp.

A group of farmers sit on plastic stools in a village meeting hall, one woman stands and gestures while others listen, wide shot from the back row, warm tungsten light

Phương án sản xuất kinh doanh của hợp tác xã khác phương án của một hộ ở chỗ nó phải trả lời cho nhiều chủ: hợp tác xã làm dịch vụ gì cho thành viên, thành viên góp gì và cam kết gì, kết quả chia ra sao. Một phương án chỉ có bảng doanh thu, chi phí như doanh nghiệp tư nhân thường thiếu đúng phần mà người đọc, kể cả chính thành viên, muốn xem nhất.

Bài đưa ra khung mục và các bảng mẫu cho một hợp tác xã nông nghiệp nhỏ, ví dụ giả định là Hợp tác xã Đồng Xanh với 35 thành viên trồng rau, làm hai dịch vụ chính: cung ứng phân bón, giống cho thành viên và thu mua, sơ chế rau để bán cho bếp ăn, cửa hàng. Luật Hợp tác xã 2023 là khung pháp lý chung; các tỷ lệ phân phối và quỹ cụ thể do điều lệ và đại hội thành viên quyết định, bài không nêu con số pháp định.

Phương án hợp tác xã phục vụ thành viên trước, lợi nhuận sau

Hợp tác xã được lập ra để thành viên làm được những việc mà từng hộ làm một mình không hiệu quả: mua vật tư số lượng lớn với giá tốt hơn, bán sản phẩm cho người mua lớn cần lượng đều, dùng chung máy móc, nhà sơ chế. Vì thế phần đầu của phương án nên nói rõ hợp tác xã giải quyết khó khăn gì của thành viên, bằng dịch vụ nào, và thành viên được lợi ra sao so với tự làm.

Một cách viết hiệu quả là đặt hai cột: tình trạng hiện tại của hộ thành viên và tình trạng khi dùng dịch vụ hợp tác xã. Ví dụ: hộ đang mua phân bón lẻ ở đại lý, trả giá bán lẻ; hợp tác xã mua theo lô, bán lại cho thành viên thấp hơn khoảng vài phần trăm. Hộ đang bán rau cho thương lái theo giá ngày; hợp tác xã ký hợp đồng với bếp ăn, giá ổn định theo tháng.

Điểm khác thứ hai là phương án hợp tác xã cần được đại hội thành viên hoặc hội đồng quản trị thông qua, tuỳ nội dung và điều lệ. Phương án do một người viết, cất trong ngăn kéo, thành viên không biết là gốc của rất nhiều mâu thuẫn sau này. Ghi rõ ngày thông qua, số thành viên dự, tỷ lệ tán thành, và đính kèm biên bản ở phụ lục.

Điểm khác thứ ba là nguồn vốn nhiều tầng: vốn góp của thành viên, vốn huy động, tài sản được hỗ trợ, có khi cả vốn từ chương trình của nhà nước. Mỗi nguồn có điều kiện và cách dùng riêng, phương án phải tách bạch, không gộp thành một con số tổng.

Khung mục cho phương án sản xuất kinh doanh của hợp tác xã

Khung dưới đây đi theo thứ tự mà người đọc từ bên ngoài, như đối tác mua hàng, tổ chức tín dụng, cơ quan quản lý, thường cần:

  • Thông tin chung: tên, ngày thành lập, số thành viên, ngành nghề, ban quản trị, giám đốc, kế toán.
  • Thực trạng sản xuất của thành viên: diện tích, sản lượng, cách bán hiện tại, khó khăn chính.
  • Các dịch vụ hợp tác xã cung cấp: mô tả từng dịch vụ, ai dùng, khối lượng dự kiến.
  • Cam kết của thành viên: sản lượng bán qua hợp tác xã, quy trình sản xuất phải theo.
  • Thị trường và hợp đồng đầu ra: người mua, khối lượng, giá, điều kiện chất lượng.
  • Vốn và tài sản: vốn góp, vốn huy động, tài sản hiện có, nhu cầu đầu tư mới.
  • Kết quả kinh doanh dự kiến theo từng dịch vụ và cho toàn hợp tác xã.
  • Phân phối thu nhập và các quỹ theo điều lệ.
  • Rủi ro và biện pháp; tổ chức thực hiện; phụ lục gồm điều lệ, biên bản đại hội, danh sách thành viên và vốn góp, hợp đồng mẫu.

Phần dịch vụ và phần cam kết của thành viên là hai phần làm nên khác biệt. Đọc xong hai phần này, người ngoài phải hình dung được một bó rau đi từ ruộng của thành viên qua nhà sơ chế đến tay người mua như thế nào, và ai chịu trách nhiệm ở mỗi khâu.

Vốn và tài sản: tách bạch từng nguồn

Bảng giả định cho Hợp tác xã Đồng Xanh, đơn vị triệu đồng. Cột ghi chú là phần người đọc tìm để biết nguồn nào có điều kiện ràng buộc:

NguồnGiả địnhGhi chú
Vốn góp của 35 thành viên350Mỗi thành viên 10 triệu; danh sách ký nhận ở phụ lục
Nhà sơ chế, kho mát được hỗ trợ600Tài sản hình thành từ hỗ trợ, theo dõi riêng, điều kiện sử dụng theo quyết định hỗ trợ
Lãi giữ lại các năm trước80Đã đưa vào quỹ đầu tư phát triển theo nghị quyết đại hội
Nhu cầu vốn lưu động mùa cao điểm500Mua rau của thành viên trả ngay, bếp ăn trả sau
Phần vốn lưu động còn thiếu70Sau khi dùng vốn góp và lãi giữ lại; nguồn bù ghi ở mục kế hoạch vốn

Tài sản được hỗ trợ không phải là vốn để tự do sử dụng, và thường có điều kiện về mục đích, thời gian. Gộp nó vào "tổng vốn hợp tác xã" làm người đọc hiểu sai khả năng tài chính thật. Ghi riêng như bảng trên là cách trung thực nhất.

Dòng nhu cầu vốn lưu động mùa cao điểm nên kèm cách tính: số tấn rau mua mỗi tuần nhân giá mua, nhân số tuần bếp ăn chậm trả. Nếu hợp tác xã trả tiền cho thành viên chậm hơn thương lái, thành viên sẽ bán cho thương lái, và dịch vụ thu mua sụp từ bên trong.

Kết quả từng dịch vụ: đâu là dịch vụ nuôi hợp tác xã

Hãy tính riêng từng dịch vụ trước khi cộng tổng. Bảng giả định một năm, đơn vị triệu đồng:

KhoảnThu mua, sơ chế rauCung ứng vật tưToàn hợp tác xã
Khối lượng400 tấn raudoanh số 1.500
Chênh lệch giữa giá bán và giá mua1.200751.275
Chi phí trực tiếp: sơ chế, bao bì, vận chuyển, hao hụt80040840
Chênh lệch sau chi phí trực tiếp40035435
Chi phí quản lý chung: ban quản lý, kế toán, văn phòng, khấu hao330
Kết quả trước phân phối105

Bảng cho thấy dịch vụ thu mua rau là dịch vụ nuôi hợp tác xã, còn cung ứng vật tư chủ yếu giúp thành viên mua rẻ hơn, chênh lệch giữ lại không nhiều. Đó là cách vận hành hợp lý, nhưng phương án phải nói rõ để thành viên hiểu vì sao giá vật tư chỉ giảm chút ít.

Thử độ nhạy ngay ở đây: nếu thành viên chỉ bán qua hợp tác xã 60 phần trăm sản lượng cam kết, tức 240 tấn, chênh lệch thu mua sau chi phí trực tiếp còn khoảng 240 triệu, kết quả toàn hợp tác xã chuyển sang lỗ khoảng 55 triệu. Mục tiếp theo nói vì sao kịch bản này rất hay xảy ra.

Cam kết sản lượng: chỗ hợp tác xã hay vỡ

Hợp tác xã ký với bếp ăn giao bốn trăm tấn rau một năm dựa trên cam kết của thành viên. Nhưng khi giá ngoài chợ lên cao, thương lái trả giá cao hơn hợp đồng, một số thành viên bán ra ngoài. Hợp tác xã thiếu hàng giao, bị phạt hoặc mất khách. Khi giá ngoài chợ xuống thấp, thành viên lại dồn hàng về hợp tác xã. Đây là rủi ro lớn nhất của hợp tác xã nông nghiệp làm dịch vụ đầu ra.

Phương án nên mô tả cơ chế giữ cam kết, ví dụ: giá thu mua của hợp tác xã gắn với giá hợp đồng đầu ra và được công bố trước theo tháng; thành viên bán đủ sản lượng cam kết được ưu tiên dùng dịch vụ vật tư trả chậm; phần thu nhập phân phối cuối năm tính theo khối lượng thành viên đã giao qua hợp tác xã, nên ai giao nhiều được chia nhiều.

Điều khoản cam kết nên được viết thành hợp đồng giữa hợp tác xã và từng thành viên, không chỉ là biên bản họp. Một câu mẫu trong hợp đồng: "Thành viên cam kết giao cho Hợp tác xã Đồng Xanh tối thiểu 70% sản lượng rau ăn lá thu hoạch trên diện tích 0,3 ha đã đăng ký, theo lịch giao hằng tuần; giá thu mua công bố trước ngày 25 hằng tháng."

Cuối cùng, ghi tỷ lệ thành viên đã thực hiện đúng cam kết trong năm trước nếu có. Một hợp tác xã đã chạy một năm và có số liệu thật về việc này cho người đọc thông tin quý hơn mọi lời hứa.

Phân phối thu nhập, các quỹ và minh bạch

Phân phối theo mức sử dụng dịch vụ. Tinh thần của hợp tác xã là thu nhập chia chủ yếu theo mức độ thành viên sử dụng dịch vụ, ví dụ khối lượng rau đã giao, chứ không chỉ theo vốn góp. Ghi rõ cách tính trong phương án, dẫn chiếu điều lệ.

Trích quỹ trước khi chia. Một phần kết quả được trích vào các quỹ theo điều lệ và nghị quyết đại hội. Ghi tỷ lệ mà hợp tác xã đang áp dụng, đừng tự ghi con số chưa được thông qua.

Tài sản không chia. Phần tài sản hình thành từ hỗ trợ và một số quỹ là tài sản chung, thành viên rút khỏi hợp tác xã không mang theo được. Nói rõ để tránh hiểu lầm.

Sổ sách công khai. Ghi rõ hợp tác xã công khai báo cáo tài chính với thành viên bao lâu một lần, ai là kế toán, có người kiểm tra độc lập trong ban kiểm soát hay không.

Năm lỗ thì sao. Phương án nên có một dòng về cách xử lý khi kết quả âm: bù từ quỹ nào, có chia hay không. Thành viên biết trước sẽ ít tranh cãi hơn khi việc đó xảy ra.

Lỗi hay gặp ở phương án hợp tác xã nông nghiệp

Những lỗi dưới đây xuất hiện nhiều ở phương án của hợp tác xã nhỏ, nhất là hợp tác xã mới chuyển đổi hoặc mới thành lập. Rà từng dòng trước khi đưa phương án ra đại hội hay gửi đối tác:

  • Doanh thu cộng toàn bộ sản lượng của thành viên, như thể mọi bó rau đều bán qua hợp tác xã.
  • Hỗ trợ của nhà nước hoặc dự án ghi vào doanh thu, làm kết quả kinh doanh đẹp giả.
  • Không có chi phí quản lý, hoặc ghi rất thấp vì ban quản lý đang làm không công.
  • Chỉ có một bảng tổng, không tách từng dịch vụ, nên không biết dịch vụ nào lỗ.
  • Giá thu mua của hợp tác xã không nói rõ cách tính, thành viên nghi ngờ bị ép giá.
  • Không có hợp đồng cam kết với thành viên, chỉ có danh sách đăng ký tham gia.
  • Phương án không được đọc trước đại hội; thành viên biểu quyết mà không hiểu số liệu.

Mỗi lỗi trên đều có cách sửa đơn giản: tách bảng theo dịch vụ, ghi hỗ trợ thành dòng riêng, tính đủ thù lao quản lý, công bố cách tính giá thu mua, gửi bản phương án cho thành viên đọc trước ít nhất một tuần. Phương án sửa xong có thể dài hơn vài trang, nhưng đỡ được rất nhiều cuộc họp giải thích về sau.

Câu hỏi thường gặp

Phương án sản xuất kinh doanh của hợp tác xã ai phải thông qua?

Tuỳ nội dung và điều lệ, phương án do hội đồng quản trị hoặc đại hội thành viên thông qua. Phương án lớn liên quan đến vốn góp, đầu tư, phân phối thu nhập thường cần đại hội thành viên.

Tài sản được hỗ trợ có tính là vốn của hợp tác xã không?

Tài sản hình thành từ hỗ trợ được theo dõi riêng và thường có điều kiện sử dụng. Trong phương án nên ghi riêng, không gộp chung với vốn góp để người đọc hiểu đúng khả năng tài chính.

Làm sao để thành viên không bán sản phẩm ra ngoài khi giá cao?

Không có cách tuyệt đối, nhưng hợp đồng cam kết với từng thành viên, giá thu mua công bố trước, ưu đãi dịch vụ cho thành viên giữ cam kết và phân phối theo khối lượng đã giao giúp giảm tình trạng này.

Hợp tác xã mới thành lập lấy số liệu đâu để lập phương án?

Lấy từ số liệu sản xuất của từng hộ thành viên: diện tích, sản lượng, giá bán trong vài vụ gần nhất. Cộng lại theo dịch vụ dự kiến, rồi giảm bớt theo tỷ lệ cam kết thực tế có thể đạt.

Có cần tính lương ban quản lý vào chi phí không?

Cần. Hợp tác xã không có chi phí quản lý trên giấy thường dựa vào người làm không công, khó bền. Ghi rõ mức thù lao, số người, và kết quả kinh doanh phải gánh được khoản này.

Phụ lục của phương án hợp tác xã gồm những gì?

Thường gồm điều lệ, giấy chứng nhận đăng ký, biên bản đại hội thông qua phương án, danh sách thành viên và vốn góp, hợp đồng cam kết mẫu với thành viên, hợp đồng hoặc thư xác nhận của người mua.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138