Phương án kinh doanh nhà thuốc khác các cửa hàng bán lẻ khác ở chỗ điều kiện mở cửa đi trước bài toán tiền: phải có người phụ trách chuyên môn đủ điều kiện và cơ sở đạt yêu cầu về thực hành tốt bán lẻ thuốc, rồi mới tới doanh thu, lãi gộp và vốn. Phần tài chính cũng có nét riêng: hàng có hạn dùng, nhiều mã nhỏ, một số nhóm cần bảo quản nhiệt độ, nên vốn lưu động và kiểm soát hàng cận hạn là trung tâm của phương án.
Ví dụ giả định: dược sĩ Minh, sau nhiều năm làm ở quầy thuốc bệnh viện, mở nhà thuốc ở khu dân cư gần một phòng khám tư. Phần pháp lý dưới đây chỉ nhắc khung chung để bạn biết cần chuẩn bị gì; điều kiện cụ thể bạn đối chiếu với quy định hiện hành và hỏi cơ quan y tế địa phương. Số liệu tài chính là giả định.
Điều kiện mở cửa: nhắc ngắn trong phương án
Khung pháp lý chung của hoạt động bán lẻ thuốc nằm trong Luật Dược 2016 và các văn bản hướng dẫn. Ở mức phương án, bạn cần cho thấy ba điều: người phụ trách chuyên môn có bằng cấp và chứng chỉ hành nghề dược phù hợp với loại hình nhà thuốc; cơ sở đáp ứng yêu cầu về diện tích, khu vực bảo quản, thiết bị đo nhiệt độ, độ ẩm theo thực hành tốt bán lẻ thuốc; và hồ sơ cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược đang ở bước nào.
Không cần chép quy định vào phương án. Một đoạn mẫu là đủ: "Người phụ trách chuyên môn là dược sĩ Phạm Văn Minh, có chứng chỉ hành nghề dược phù hợp loại hình nhà thuốc, đã làm việc tại quầy thuốc của một cơ sở khám chữa bệnh tám năm. Mặt bằng 30 mét vuông có khu bảo quản riêng, điều hoà, nhiệt kế ẩm kế tự ghi. Hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược nộp trong tháng thứ nhất."
Điều quan trọng với người đọc phương án là thời gian: từ lúc thuê mặt bằng tới lúc được bán có thể mất vài tháng chờ hồ sơ và thẩm định. Trong thời gian này vẫn phải trả tiền thuê. Ghi khoảng chờ này vào bảng dòng tiền, đừng để doanh thu bắt đầu từ tháng thuê đầu tiên.
Nếu người phụ trách chuyên môn không phải chủ đầu tư, phương án phải nói rõ thoả thuận làm việc và kế hoạch khi người đó nghỉ, vì nhà thuốc không được hoạt động khi thiếu người phụ trách đủ điều kiện.
Cơ cấu nhóm hàng và lãi gộp, số giả định
Nhà thuốc có hàng nghìn mã nhưng nên gom thành vài nhóm để tính. Tỉ lệ lãi gộp dưới đây là giả định minh hoạ, không phải mức thực tế của thị trường. Đơn vị triệu đồng mỗi tháng ở mức ổn định:
| Nhóm hàng | Doanh thu | Lãi gộp (giả định) | Lãi gộp, triệu | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thuốc kê đơn | 70 | 12% | 8,4 | bán theo đơn, gắn với phòng khám gần đó |
| Thuốc không kê đơn | 80 | 20% | 16 | cảm cúm, tiêu hoá, giảm đau thông thường |
| Thực phẩm chức năng, vitamin | 35 | 30% | 10,5 | tư vấn đúng, không hứa công dụng |
| Dụng cụ y tế, vật tư | 25 | 25% | 6,25 | máy đo, băng gạc, khẩu trang |
| Mỹ phẩm, chăm sóc cá nhân | 20 | 28% | 5,6 | dễ tồn đọng |
| Cộng | 230 | khoảng 20,3% | 46,75 |
Thuốc kê đơn có lãi mỏng nhưng kéo khách tới; thực phẩm chức năng lãi cao nhưng là nhóm cần thận trọng khi tư vấn. Phương án nên có một câu về nguyên tắc tư vấn: nhà thuốc không giới thiệu sản phẩm như thuốc chữa bệnh, không hứa công dụng. Câu này vừa đúng nghề, vừa giảm rủi ro bị xử lý về quảng cáo sai.
Vốn lưu động: hàng tồn chiếm gần hết
Nhà thuốc mới thường cần một lượng hàng ban đầu đủ phủ các mã thông dụng. Bảng giả định, đơn vị triệu đồng:
| Khoản | Số tiền | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hàng tồn ban đầu theo giá nhập | 300 | khoảng 1.200 mã thông dụng |
| Tủ, quầy, kệ, điều hoà, tủ mát | 70 | khấu hao 5 năm |
| Thiết bị theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, phần mềm bán hàng | 15 | khấu hao 3 năm |
| Sửa chữa mặt bằng | 40 | khấu hao 3 năm |
| Cọc thuê 3 tháng | 45 | thuê 15 triệu mỗi tháng |
| Chi phí giai đoạn chờ hồ sơ, 2 tháng | 40 | thuê và lương trước khi được bán |
| Dự phòng 3 tháng hoạt động | 60 | lưu động |
| Tổng vốn ban đầu | 570 |
Hàng tồn chiếm hơn một nửa vốn. Giá vốn bán ra ở mức ổn định khoảng 183 triệu mỗi tháng, so với tồn kho 300 triệu nghĩa là vòng quay khoảng 0,6 vòng mỗi tháng, mỗi đồng hàng nằm trên kệ gần năm mươi ngày. Con số này chậm hơn tạp hoá rất nhiều và là lý do phương án nhà thuốc phải bàn kỹ về hạn dùng.
Chi phí cố định giả định: thuê 15 triệu, lương dược sĩ Minh 18 triệu, một nhân viên bán hàng có chuyên môn 10 triệu, điện, phần mềm, phí khác 5 triệu, khấu hao khoảng 2,7 triệu, cộng khoảng 50,7 triệu. Lãi gộp 46,75 triệu ở mức ổn định chưa đủ bù; doanh thu hoà vốn khoảng 250 triệu mỗi tháng. Phương án cần nói rõ khoảng cách này và kế hoạch rút ngắn.
Dòng tiền năm đầu theo quý: quỹ dự phòng có đủ không
Bảng dưới gộp theo quý cho gọn, tính từ khi nhà thuốc bắt đầu được bán, sau hai tháng chờ hồ sơ. Doanh thu tăng dần, lãi gộp khoảng 20,3% doanh thu, chi phí cố định khoảng 50,7 triệu mỗi tháng. Số giả định, đơn vị triệu đồng:
| Quý bán hàng | Doanh thu | Lãi gộp | Chi phí cố định | Chênh lệch | Luỹ kế |
|---|---|---|---|---|---|
| Quý 1 | 440 | khoảng 89 | khoảng 152 | khoảng âm 63 | âm 63 |
| Quý 2 | 600 | khoảng 122 | khoảng 152 | khoảng âm 30 | âm 93 |
| Quý 3 | 690 | khoảng 140 | khoảng 152 | khoảng âm 12 | âm 105 |
| Quý 4 | 750 | khoảng 152 | khoảng 152 | khoảng 0 | âm 105 |
Bảng cho thấy một sự thật khó chịu: lỗ luỹ kế khoảng 105 triệu trong ba quý đầu, trong khi bảng vốn chỉ để 60 triệu dự phòng. Nếu không sửa, nhà thuốc sẽ thiếu tiền vào khoảng quý thứ hai. Đây đúng là loại lỗi người thẩm định tìm ra trong vài phút, và cũng là lỗi người lập phương án dễ bỏ qua nhất vì bảng lợi nhuận năm thứ hai trông rất ổn.
Có ba cách sửa, phương án nên chọn và ghi rõ: tăng quỹ dự phòng lên khoảng 110 triệu; giảm hàng tồn ban đầu từ 300 xuống khoảng 240 triệu bằng cách nhập dần theo nhu cầu, giải phóng tiền mặt; hoặc người phụ trách chuyên môn là chủ hộ nhận lương thấp hơn trong sáu tháng đầu. Mỗi cách có giá của nó, nhưng chọn một cách và viết ra vẫn hơn để bảng tự mâu thuẫn.
Vị trí và khách hàng: viết sao cho kiểm được
Doanh thu nhà thuốc phụ thuộc rất mạnh vào vị trí: gần phòng khám, gần chợ, trên đường đi làm của khu dân cư đông người lớn tuổi. Phần thị trường không cần số liệu ngành dược cả nước, chỉ cần những gì đo được quanh cửa hàng. Ví dụ đoạn của dược sĩ Minh: "Nhà thuốc nằm cách phòng khám đa khoa tư nhân khoảng 50 mét, khu vực có khoảng 1.500 hộ, tỉ lệ người trên 60 tuổi cao. Trong bán kính 500 mét có hai nhà thuốc và một quầy thuốc, đều đóng cửa trước 21 giờ."
Từ đó rút ra định vị: mở muộn hơn, có dược sĩ tư vấn suốt giờ mở cửa, nhắc khách mua thuốc mạn tính đúng hẹn. Mỗi ý này kéo theo một con số trong bảng chi phí: mở muộn thì thêm ca, thêm lương; nhắc khách thì cần sổ khách hoặc phần mềm. Phương án mạch lạc là khi định vị và chi phí khớp nhau.
Cẩn thận với giả định khách từ phòng khám. Đừng viết như thể đã có thoả thuận nếu chưa có, và tránh mọi hình thức chia hoa hồng kê đơn; ghi rõ đây là lượng khách tiềm năng ước tính từ quan sát.
Quản lý hàng cận hạn: viết thành quy trình có số
Hàng hết hạn là khoản lỗ thuần của nhà thuốc. Quy trình năm bước dưới đây đưa vào phần vận hành:
- Nhập theo nhu cầu, không theo khuyến mãi. Chương trình nhập nhiều tặng nhiều làm kho phình và tăng hàng cận hạn. Ghi nguyên tắc: chỉ nhận khuyến mãi số lượng khi lượng bán ba tháng vượt số nhập.
- Phần mềm theo lô và hạn dùng. Mỗi lần nhập ghi số lô, hạn dùng; phần mềm cảnh báo hàng còn dưới sáu tháng.
- Hàng hết hạn trước, xuất trước. Sắp kệ để lô hạn gần ra ngoài.
- Đổi trả với nhà phân phối. Ghi rõ nhóm hàng nào có thoả thuận đổi hàng cận hạn, nhóm nào không.
- Theo dõi tỉ lệ huỷ. Đặt chỉ tiêu giả định, ví dụ hàng huỷ dưới 1% giá vốn bán ra mỗi năm, kiểm hằng quý.
Trong bảng chi phí, thêm dòng hàng hết hạn, hư hỏng. Phương án nhà thuốc không có dòng này là phương án chưa từng đứng quầy. Dòng nhiệt độ bảo quản cũng nên nhắc một câu: tủ mát cho nhóm hàng cần lạnh, nhiệt kế tự ghi, và người chịu trách nhiệm kiểm tra mỗi ca.
Những điều người thẩm định hỏi về nhà thuốc
Nếu người phụ trách chuyên môn nghỉ thì sao? Nhà thuốc phải tạm dừng nếu không có người thay đủ điều kiện. Trả lời bằng phương án cụ thể: có người dự phòng đủ điều kiện, hoặc người phụ trách là chủ hộ và cam kết gắn bó.
Doanh thu thuốc kê đơn dựa vào đâu? Nếu dựa vào phòng khám gần đó, ghi rõ khoảng cách, lượt khám ước tính và tỉ lệ ra ngoài mua thuốc giả định. Đừng ghi như thể có thoả thuận khi chưa có.
Có tính thời gian chờ hồ sơ không? Phương án tính doanh thu từ tháng thuê đầu tiên là sai thường gặp. Bảng dòng tiền nên có hai tháng chỉ có chi, chưa có thu.
Vòng quay hàng có thực tế không? Người đọc sẽ chia giá vốn bán ra cho tồn kho để tự tính. Nếu bạn ghi vòng quay cao bất thường so với tồn kho, hãy giải thích bằng cơ cấu nhóm hàng.
Có bán hàng online, giao tận nơi không? Nếu có, nêu rõ chỉ áp dụng với nhóm hàng được phép và tuân thủ quy định hiện hành về bán thuốc; phần này nên viết thận trọng và hỏi kỹ trước khi đưa vào doanh thu.
Câu hỏi thường gặp
Mở nhà thuốc cần những điều kiện gì?
Ở mức khung chung, cần người phụ trách chuyên môn có bằng cấp và chứng chỉ hành nghề dược phù hợp, cơ sở đáp ứng yêu cầu thực hành tốt bán lẻ thuốc, và giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược. Chi tiết bạn nên đối chiếu quy định hiện hành và hỏi cơ quan y tế địa phương.
Vì sao phương án nhà thuốc cần nhiều vốn lưu động?
Nhà thuốc phải có sẵn rất nhiều mã hàng thông dụng để phục vụ khách, nhưng mỗi mã bán chậm, nên hàng tồn chiếm phần lớn vốn và quay chậm. Thêm vào đó là thời gian chờ hồ sơ khi chưa được bán mà vẫn phải trả chi phí.
Làm sao giảm hàng hết hạn ở nhà thuốc nhỏ?
Nhập theo nhu cầu thay vì theo khuyến mãi số lượng, quản lý theo lô và hạn dùng bằng phần mềm, sắp kệ để lô hạn gần ra ngoài, và thoả thuận đổi hàng cận hạn với nhà phân phối khi có thể.
Có nên đưa thực phẩm chức năng vào phương án nhà thuốc?
Có thể, vì đây là nhóm lãi gộp cao, nhưng nên tách dòng riêng và ghi rõ nguyên tắc tư vấn: không giới thiệu như thuốc chữa bệnh, không hứa công dụng. Như vậy vừa đúng quy định quảng cáo, vừa giữ uy tín nhà thuốc.
Thời gian chờ cấp phép có cần đưa vào bảng dòng tiền không?
Cần. Trong thời gian chờ hồ sơ và thẩm định, nhà thuốc chưa được bán nhưng vẫn trả tiền thuê và có thể cả lương. Ghi các tháng này với doanh thu bằng không để quỹ dự phòng được tính đúng.