KhaThi.comKhả Thi
Dòng tiền, hoà vốn và chỉ số

Phân tích độ nhạy trong phương án kinh doanh: giá giảm, khách ít thì còn lãi không

Đổi từng biến 10% để thấy biến nào nguy hiểm nhất, tìm điểm gãy giá và sản lượng, dựng bảng hai biến cho tiệm bánh bằng số giả định, rồi viết biện pháp kèm từng biến.

A Vietnamese baker in a white cap lifts a tray of golden buns from an oven in a compact home bakery, low corner angle, warm oven glow

Phân tích độ nhạy là đổi từng giả định một, mỗi lần một chút, rồi xem lợi nhuận hoặc dòng tiền thay đổi bao nhiêu. Mục đích là tìm ra giả định nào chỉ cần sai một ít là phương án đổi từ lãi sang lỗ. Biến đó phải được chứng minh kỹ nhất và có biện pháp riêng.

Bài dưới làm trọn cho một tiệm bánh bằng số giả định: chọn biến để thử, đổi từng biến mười phần trăm, tìm điểm gãy của giá và sản lượng, dựng bảng hai biến, rồi viết phần biện pháp đi kèm. Phần kịch bản xấu, vừa, tốt, nơi nhiều biến cùng đổi một lúc, là một bước khác và nằm ở bài riêng.

Độ nhạy trả lời câu hỏi gì

Mọi phương án đều đứng trên giả định: giá bán, số khách, giá nguyên liệu, tiền thuê. Không ai biết chính xác những con số ấy sẽ ra sao. Câu hỏi đúng không phải là "giả định có đúng không" mà là "nếu giả định sai một chút thì sao". Độ nhạy trả lời câu hỏi thứ hai.

Kết quả hữu ích nhất của phân tích độ nhạy là một thứ tự: biến nào đáng lo nhất, biến nào sai cũng không sao. Người lập thường dành nhiều công sức chứng minh những thứ không quan trọng, ví dụ báo giá điện, trong khi biến quyết định là giá bán bình quân lại chỉ được ghi một dòng. Độ nhạy chỉ ra chỗ cần tập trung, và chỉ ra luôn chỗ có thể bớt công: biến sai hai mươi phần trăm mà lợi nhuận chỉ nhích vài phần trăm thì một dòng ghi chú là đủ.

Người đọc phương án cũng dùng nó để đánh giá người lập. Một phương án có bảng độ nhạy cho thấy người lập đã tự hỏi những câu khó. Một phương án không có, hoặc có bảng mà chỉ đổi những biến vô hại, thì người đọc sẽ tự làm, và thường làm theo hướng xấu hơn bạn nghĩ.

Chọn biến để thử

Không cần thử mọi dòng trong bảng chi phí. Chọn bốn đến sáu biến theo hai tiêu chí: biến có ảnh hưởng lớn tới kết quả, và biến bạn ít chắc chắn nhất. Với một cơ sở bán hàng hoặc sản xuất nhỏ, danh sách thường là:

  • Giá bán bình quân: bị kéo xuống bởi khuyến mãi, đối thủ, hoặc khách chuyển sang món rẻ hơn.
  • Sản lượng hoặc số khách: biến khó đoán nhất với cơ sở mới.
  • Chi phí nguyên liệu trên mỗi đơn vị: bột, bơ, trứng, đường lên giá theo mùa.
  • Chi phí cố định: tiền thuê tăng khi gia hạn, phải thuê thêm người.
  • Thời gian khởi động: mất bao nhiêu tháng để đạt sản lượng ổn định.
  • Thời gian khách trả tiền: nếu có bán sỉ cho quán cà phê, cửa hàng.

Mức thay đổi để thử: mười phần trăm là mức quen dùng, dễ so sánh giữa các biến. Với biến bạn đặc biệt không chắc, như sản lượng năm đầu, thử thêm mức hai mươi hoặc ba mươi phần trăm.

Bảng một biến: đổi từng thứ 10%

Tiệm bánh ngọt của chị Thảo, số giả định theo tháng ở trạng thái ổn định: bán 3.000 chiếc, giá bình quân 40.000 đồng, chi phí biến đổi (nguyên liệu, hộp, phí giao) 16.000 đồng mỗi chiếc, chi phí cố định 45 triệu. Lợi nhuận cơ sở: 3.000 × 24.000 − 45 triệu = 27 triệu.

Biến thay đổi 10% theo hướng xấuLợi nhuận thángThay đổi so với 27 triệu
Giá bán giảm còn 36.000 đồng15,0 triệu−44%
Sản lượng giảm còn 2.700 chiếc19,8 triệu−27%
Chi phí biến đổi tăng lên 17.600 đồng22,2 triệu−18%
Chi phí cố định tăng lên 49,5 triệu22,5 triệu−17%

Giá bán là biến nguy hiểm nhất: giảm 10% làm mất gần một nửa lợi nhuận. Lý do là mỗi đồng giảm giá trừ thẳng vào phần lãi trên từng chiếc, trong khi chi phí không giảm theo. Sản lượng đứng thứ hai. Chi phí nguyên liệu và chi phí cố định ảnh hưởng ít hơn nhiều.

Bảng này đổi thứ tự ưu tiên của người lập. Thay vì dành hai trang chứng minh tiền thuê hợp lý, phương án nên dành chỗ đó cho giá bán: căn cứ đặt giá, so với các tiệm cùng phân khúc, và lý do khách chịu trả mức này.

Tìm điểm gãy: giảm bao nhiêu thì bắt đầu lỗ

Bảng một biến cho biết mức độ, còn điểm gãy cho biết giới hạn. Với mỗi biến quan trọng, tính mức thay đổi làm lợi nhuận về đúng bằng không, giữ các biến khác nguyên:

  1. Sản lượng gãy: chi phí cố định chia phần lãi mỗi chiếc, 45.000.000 ÷ 24.000 = 1.875 chiếc. So với 3.000 chiếc dự kiến, sản lượng có thể giảm 37,5% mới bắt đầu lỗ.
  2. Giá bán gãy: phần lãi mỗi chiếc tối thiểu để bù chi phí cố định là 45.000.000 ÷ 3.000 = 15.000 đồng. Giá bán gãy là 16.000 + 15.000 = 31.000 đồng, tức giá có thể giảm 22,5%.
  3. Chi phí biến đổi gãy: giá 40.000 trừ phần lãi tối thiểu 15.000, chi phí biến đổi tối đa là 25.000 đồng, tức có thể tăng khoảng 56%.
  4. Chi phí cố định gãy: bằng toàn bộ phần lãi 72 triệu, tức có thể tăng 60%.

Điểm gãy dễ hiểu với người đọc hơn phần trăm thay đổi lợi nhuận. Câu "giá bán bình quân có thể giảm tới 31.000 đồng mà tiệm chưa lỗ" cho người đọc một mốc để tự so với thị trường. Nếu họ biết tiệm cạnh bên bán 32.000 đồng, họ sẽ thấy ngay phương án đang mỏng ở chỗ nào.

Bảng hai biến: giá và sản lượng cùng đổi

Giá và sản lượng thường đi cùng nhau: giảm giá để kéo khách, tăng giá thì có thể mất khách. Bảng hai biến cho thấy lợi nhuận tháng ở từng tổ hợp. Đơn vị triệu đồng, chi phí biến đổi và cố định giữ nguyên.

Sản lượng thángGiá 36.000Giá 40.000Giá 44.000
2.400 chiếc3,012,622,2
2.700 chiếc9,019,830,6
3.000 chiếc15,027,039,0

Đọc bảng theo đường chéo cho thấy những đánh đổi thật. Giảm giá còn 36.000 đồng mà sản lượng không tăng lên được trên 3.000 chiếc thì lợi nhuận chỉ còn 15 triệu. Tăng giá lên 44.000 đồng, kể cả khi mất 20% khách, lợi nhuận vẫn 22,2 triệu, gần bằng mức cơ sở.

Bảng hai biến không cho biết khách phản ứng thế nào khi đổi giá; điều đó phải lấy từ thực tế bán hàng. Nhưng nó cho biết cần giữ được bao nhiêu khách thì đổi giá mới đáng, và đó là câu hỏi cụ thể để thử trong vài tuần bán thử.

Độ nhạy cho phần tiền trả nợ

Nếu phương án có vay, câu hỏi của người cho vay không phải "tiệm còn lãi không" mà "tiệm còn đủ tiền trả nợ không". Hai câu khác nhau, vì tiền trả gốc lấy từ phần lãi cộng lại khấu hao, trừ đi phần chủ tiệm rút ra để sống.

Giả định tiệm của chị Thảo có khấu hao 5 triệu mỗi tháng nằm trong chi phí cố định, chủ tiệm rút 10 triệu mỗi tháng, và phải trả gốc 12 triệu mỗi tháng. Ở mức cơ sở, tiền dư để trả gốc là 27 + 5 − 10 = 22 triệu, đủ trả 12 triệu và còn dư 10 triệu. Khi giá giảm 10%, lợi nhuận còn 15 triệu, tiền dư còn 15 + 5 − 10 = 10 triệu, không đủ trả 12 triệu gốc. Tiệm vẫn có lãi, nhưng mỗi tháng thiếu 2 triệu cho lịch trả nợ.

Tính ngược lại: muốn đủ trả gốc, lợi nhuận phải đạt ít nhất 17 triệu, tức phần lãi tổng 62 triệu. Ở giá 40.000 đồng, sản lượng tối thiểu là 62.000.000 ÷ 24.000 ≈ 2.584 chiếc, chỉ cách mức dự kiến khoảng 14%. Như vậy biên an toàn cho trả nợ mỏng hơn nhiều so với biên an toàn cho lãi lỗ (37,5%). Đây là con số người cho vay sẽ tự tính, nên tốt hơn là bạn tự đưa ra trước và kèm cách xử lý.

Viết phần biện pháp kèm từng biến nhạy

Phân tích độ nhạy chỉ hoàn chỉnh khi đi kèm việc bạn sẽ làm. Với mỗi biến nhạy nhất, viết một câu về cách theo dõi và một câu về cách xử lý khi biến đó xấu đi. Đừng viết chung chung "sẽ tăng cường marketing"; viết điều có thể đo được.

Ví dụ cho tiệm của chị Thảo: "Giá bán bình quân là biến nhạy nhất: giảm 10% làm lợi nhuận giảm 44%, giá gãy là 31.000 đồng. Tiệm theo dõi giá bình quân mỗi tuần từ phần mềm bán hàng. Nếu giá bình quân xuống dưới 37.000 đồng hai tuần liền, tiệm giảm khuyến mãi theo phần trăm, chuyển sang tặng kèm sản phẩm có chi phí thấp, và rút bớt các món giá thấp khỏi quầy trưng bày. Sản lượng là biến nhạy thứ hai, điểm gãy 1.875 chiếc mỗi tháng; nếu dưới 2.400 chiếc trong hai tháng liền, tiệm cắt một ca làm buổi chiều để giảm khoảng 6 triệu chi phí cố định."

Đoạn này giúp người đọc thấy bạn không chỉ tính toán mà đã nghĩ trước phản ứng. Đó là khác biệt giữa một phương án có bảng độ nhạy để cho đủ mục và một phương án dùng độ nhạy để quản lý thật.

Khi bảng độ nhạy chỉ để cho đủ mục

Nhiều phương án có bảng độ nhạy nhưng bảng không giúp được ai. Các dấu hiệu dưới đây cho thấy bảng đang được làm cho có:

  • Chỉ thử biến theo hướng tốt, ví dụ doanh thu tăng 10%, 20%.
  • Chỉ thử những biến ít ảnh hưởng như tiền điện, phí vận chuyển, bỏ qua giá bán và sản lượng.
  • Có bảng nhưng không có dòng nào kết luận biến nào nguy hiểm nhất.
  • Không có điểm gãy, người đọc phải tự tính.
  • Thử biến trên lợi nhuận năm ổn định nhưng không thử trên năm đầu, khi mọi thứ mỏng nhất.
  • Có kết quả xấu nhưng phần rủi ro và biện pháp không nhắc gì tới nó.

Một bảng độ nhạy trung thực thường làm phương án trông kém hơn bản không có bảng. Nhưng người từng đọc nhiều phương án hiểu rằng mọi phương án đều có biến nhạy; điều họ muốn biết là bạn có thấy nó không.

Câu hỏi thường gặp

Phân tích độ nhạy khác kịch bản xấu, vừa, tốt ở chỗ nào?

Độ nhạy đổi từng biến một để biết biến nào quan trọng nhất. Kịch bản đổi nhiều biến cùng lúc theo một câu chuyện có thật, ví dụ có đối thủ mới mở cùng tuyến đường. Phương án tốt thường có cả hai, độ nhạy làm trước để biết kịch bản cần đổi những biến nào.

Nên đổi mỗi biến bao nhiêu phần trăm khi làm độ nhạy?

Mười phần trăm là mức quen dùng vì dễ so sánh giữa các biến. Với biến bạn ít chắc chắn nhất như sản lượng năm đầu của cơ sở mới, nên thử thêm mức hai mươi hoặc ba mươi phần trăm để thấy phạm vi rủi ro.

Vì sao giá bán thường là biến nhạy nhất?

Vì mỗi đồng giảm giá trừ thẳng vào phần lãi trên từng đơn vị, còn chi phí thì không giảm theo. Khi phần lãi trên mỗi đơn vị chỉ chiếm một phần nhỏ của giá, giảm giá vài phần trăm đã làm lợi nhuận giảm mạnh.

Điểm gãy là gì trong phân tích độ nhạy?

Điểm gãy là mức thay đổi của một biến làm lợi nhuận về đúng bằng không khi các biến khác giữ nguyên. Ví dụ sản lượng gãy là số sản phẩm tối thiểu, giá gãy là giá bán thấp nhất mà cơ sở chưa lỗ.

Có cần làm độ nhạy cho dòng tiền hay chỉ cho lợi nhuận?

Nếu phương án có vay vốn, nên làm cả cho dòng tiền, đặc biệt là xem phần tiền dư còn đủ trả nợ không khi biến nhạy nhất xấu đi. Lợi nhuận còn dương nhưng tiền không đủ trả nợ vẫn là phương án có vấn đề.

Làm độ nhạy bằng tay có được không hay phải dùng phần mềm?

Với một mô hình đơn giản như tiệm bánh, tính tay được vì chỉ cần vài phép nhân. Với bảng dòng tiền nhiều tháng, nên dùng bảng tính, đặt các giả định ở một khu riêng để đổi một ô là toàn bộ bảng tính lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138