KhaThi.comKhả Thi
Dòng tiền, hoà vốn và chỉ số

Kịch bản xấu, vừa, tốt trong phương án kinh doanh: dựng ba cột số không tự lừa mình

Viết câu chuyện cho từng kịch bản trước khi điền số, bảng ba cột cho xưởng in áo bằng số giả định, tiền cần để sống qua kịch bản xấu và hành động gắn với từng mốc.

A Vietnamese man presses a screen frame over a stack of plain cotton shirts on a long wooden table in a cramped garment workshop, overhead angle, bright daylight, indigo tones

Ba kịch bản xấu, vừa, tốt là ba bộ giả định khác nhau, mỗi bộ kể một câu chuyện có thể xảy ra, chạy qua cùng một mô hình tính để ra ba kết quả. Khác với phân tích độ nhạy đổi từng biến riêng lẻ, kịch bản đổi nhiều biến cùng lúc, vì trong đời thật cái xấu hiếm khi đến một mình: khách giảm thường đi kèm giá bị ép và tiền về chậm.

Bài dưới đi qua cách viết câu chuyện cho từng kịch bản trước khi điền số, dựng bảng ba cột cho một xưởng in áo đồng phục bằng số giả định, tính số tiền cần có để đi qua kịch bản xấu, và gắn mỗi kịch bản với những việc cụ thể sẽ làm. Mục tiêu là kịch bản xấu phải đủ xấu để có ích, chứ không phải bản vừa trừ đi năm phần trăm.

Kịch bản khác độ nhạy ở đâu

Phân tích độ nhạy hỏi: nếu chỉ giá bán giảm mười phần trăm, những thứ khác giữ nguyên, thì sao. Câu trả lời giúp biết biến nào quan trọng. Nhưng nó có một điểm yếu: trong thực tế các biến không đứng yên chờ nhau. Một xưởng in mới mở gần đó sẽ vừa lấy bớt khách của bạn, vừa buộc bạn giảm giá để giữ khách còn lại. Khách công ty, khi thị trường chậm, sẽ vừa đặt ít hơn vừa xin trả chậm hơn.

Kịch bản ghép những thay đổi đi cùng nhau đó lại. Vì vậy kịch bản xấu thường cho kết quả tệ hơn nhiều so với cộng các dòng độ nhạy, và đó chính là giá trị của nó. Kịch bản vừa, hay còn gọi kịch bản cơ sở, là bộ giả định bạn tin nhất. Kịch bản tốt là khi mọi thứ thuận, nhưng vẫn phải có lý do, không phải kịch bản vừa nhân thêm hai mươi phần trăm.

Nên làm độ nhạy trước. Độ nhạy chỉ ra biến nào đáng đưa vào kịch bản; không cần thay đổi những biến ít ảnh hưởng, vì chúng chỉ làm bảng rối mà không đổi kết luận.

Viết câu chuyện trước, điền số sau

Kịch bản xấu: đối thủ mới và khách công ty chậm trả. Anh Hải có xưởng in áo đồng phục cho trường học, công ty nhỏ, đội nhóm. Câu chuyện xấu: một xưởng in khác mở trong cùng khu công nghiệp, chào giá thấp hơn; hai trường học quen chuyển sang đặt chỗ khác; khách công ty đòi trả sau ba mươi ngày; giá phôi áo cotton tăng do mùa cao điểm của nhà cung cấp. Bốn điều này hoàn toàn có thể đến cùng lúc, vì chúng có chung nguyên nhân là thị trường đông người bán hơn.

Kịch bản vừa: giữ được khách quen, thêm khách từ giới thiệu. Xưởng giữ được nhóm trường học và công ty đã đặt năm trước, có thêm vài khách mới qua giới thiệu, giá giữ như bảng giá hiện tại, khách đặt cọc một nửa và trả nốt khi nhận hàng. Đây là kịch bản dựa trên số đơn thật của năm trước cộng thêm một phần nhỏ.

Kịch bản tốt: thêm một mảng khách mới có căn cứ. Xưởng ký được hợp đồng khung với một chuỗi cửa hàng nhỏ đặt áo nhân viên theo quý, đồng thời nhập phôi theo lô lớn được giảm giá. Chỉ đưa vào kịch bản tốt những điều đã có bước đầu, ví dụ đã gặp và báo giá, không đưa mong muốn chưa có cơ sở.

Một câu cho mỗi kịch bản. Mỗi câu chuyện nên tóm được trong một câu để người đọc nhớ. Nếu bạn không viết được câu đó, kịch bản đang là một bộ số ngẫu nhiên, không phải một tình huống có thể xảy ra.

Bảng ba cột cho xưởng in áo

Số giả định theo tháng ở giai đoạn ổn định. Chi phí cố định gồm thuê xưởng, lương ba thợ, khấu hao bàn in và lò sấy, điện phần nền: 30 triệu ở cả ba kịch bản.

Giả định và kết quảXấuVừaTốt
Số áo bán mỗi tháng7001.2001.600
Giá bán bình quân80.000 đ85.000 đ85.000 đ
Chi phí biến đổi mỗi áo (phôi, mực, công in, đóng gói)53.000 đ50.000 đ49.000 đ
Phần lãi mỗi áo27.000 đ35.000 đ36.000 đ
Tổng phần lãi tháng18,9 triệu42,0 triệu57,6 triệu
Lợi nhuận tháng sau chi phí cố định−11,1 triệu+12,0 triệu+27,6 triệu
Thời gian khách trả tiền30 ngàycọc 50%, trả đủ khi nhậncọc 50%, trả đủ khi nhận

Kịch bản vừa và tốt cách nhau 15,6 triệu, nhưng kịch bản vừa và xấu cách nhau 23,1 triệu và đổi dấu. Sự lệch về một phía như vậy là bình thường với cơ sở nhỏ: phía xấu thường sâu hơn phía tốt, vì có trần công suất chặn phía trên còn phía dưới thì không có sàn nào.

Chú ý dòng cuối. Thời gian khách trả tiền không nằm trong lợi nhuận nhưng lại làm kịch bản xấu nặng thêm về tiền, như phần dưới sẽ tính.

Dấu hiệu kịch bản xấu đang được viết nhẹ tay

Kịch bản xấu là phần người lập hay né nhất, vì nó làm phương án trông kém. Soát các dấu hiệu sau:

  • Kịch bản xấu chỉ thấp hơn kịch bản vừa năm đến mười phần trăm ở mọi dòng, đều tăm tắp.
  • Kịch bản xấu vẫn có lãi, trong khi phân tích độ nhạy cho thấy chỉ một biến xấu đi đã đủ làm lỗ.
  • Kịch bản xấu không đổi thời gian khách trả tiền, không đổi giá nguyên liệu, chỉ đổi số lượng bán.
  • Kịch bản xấu không có câu chuyện, chỉ có các con số nhỏ hơn.
  • Kịch bản xấu được tính cho tháng ổn định, không tính cho giai đoạn khởi động, khi mọi thứ dễ hỏng nhất.
  • Không có dòng nào nói kịch bản xấu kéo dài bao lâu và cần bao nhiêu tiền để chịu được.

Một mốc kiểm hữu ích: kịch bản xấu nên giống một năm tệ mà bạn hoặc người quen trong ngành đã thực sự trải qua. Nếu chưa từng ai trong nghề gặp năm tệ như kịch bản xấu của bạn, có thể bạn đang làm quá; nếu ai cũng từng gặp năm tệ hơn thế, bạn đang làm nhẹ tay.

Kịch bản xấu kéo dài sáu tháng cần bao nhiêu tiền

Câu hỏi thực tế nhất với kịch bản xấu không phải là lỗ bao nhiêu một tháng, mà là cơ sở cần bao nhiêu tiền để chịu được nó trong một khoảng thời gian đủ dài để xoay xở. Sáu tháng là khoảng hợp lý với cơ sở nhỏ: đủ để nhận ra tình hình, thử biện pháp và thấy kết quả.

Với xưởng anh Hải, kịch bản xấu lỗ 11,1 triệu mỗi tháng, sáu tháng là 66,6 triệu. Thêm phần tiền bị khách giữ: chuyển từ nhận cọc sang cho nợ ba mươi ngày nghĩa là khoảng một tháng doanh thu nằm ngoài két, 700 áo nhân 80.000 đồng, khoảng 56 triệu. Tổng tiền cần để đi qua sáu tháng xấu là khoảng 122,6 triệu.

Nếu anh Hải áp dụng ngay biện pháp cắt một thợ, chi phí cố định giảm 7 triệu, lỗ còn 4,1 triệu mỗi tháng, sáu tháng là 24,6 triệu, cộng 56 triệu bị khách giữ, còn khoảng 80,6 triệu. Phương án nên ghi cả hai con số và nói rõ nguồn: quỹ dự phòng có sẵn bao nhiêu, phần còn thiếu lấy từ đâu. Nếu không có nguồn nào, đó là thông tin quan trọng nhất của cả phần kịch bản.

Kịch bản cho giai đoạn khởi động

Bảng ba cột ở trên là cho tháng ổn định. Với xưởng mới mở, rủi ro lớn nhất thường nằm ở chỗ khác: thời gian để đạt mức ổn định. Kịch bản vừa có thể giả định ba tháng là xưởng có đủ khách quen; kịch bản xấu nên giả định sáu tháng, vì việc chen vào danh sách nhà cung cấp của trường học hay công ty thường mất cả một mùa đặt hàng.

Giả định xưởng anh Hải mỗi tháng khởi động chỉ đạt khoảng 400 áo trong kịch bản xấu, với phần lãi 27.000 đồng mỗi áo. Phần lãi tháng là 10,8 triệu, lỗ 19,2 triệu mỗi tháng. Kéo dài sáu tháng là 115,2 triệu, chưa kể tiền bị khách giữ. Con số này lớn hơn cả sáu tháng xấu của giai đoạn ổn định.

Vì vậy, nếu chỉ được làm một kịch bản xấu, hãy làm cho giai đoạn khởi động. Phương án ghi rõ: khởi động kéo dài bao lâu ở từng kịch bản, lỗ bao nhiêu mỗi tháng trong thời gian đó, và tiền để bù lấy từ đâu. Người đọc phương án của cơ sở mới thường hỏi câu này đầu tiên.

Gắn hành động và điểm kích hoạt với từng kịch bản

Kịch bản chỉ có ích khi bạn biết lúc nào mình đang trượt vào kịch bản xấu và khi đó sẽ làm gì. Viết theo thứ tự:

  1. Chọn chỉ báo sớm. Với xưởng in, chỉ báo sớm nhất là số đơn đặt mới trong tháng và số ngày khách trả tiền bình quân, vì cả hai đổi trước khi lợi nhuận đổi.
  2. Đặt mốc kích hoạt. Ví dụ: đơn đặt mới dưới 900 áo hai tháng liền, hoặc số ngày khách trả vượt hai mươi ngày.
  3. Ghi việc làm ngay khi chạm mốc. Giảm một thợ chính thức, chuyển sang thuê theo đơn; ngừng nhận khách công ty mới không cọc; nhận in gia công cho xưởng khác để lấp công suất.
  4. Ghi việc làm khi vào kịch bản tốt. Kịch bản tốt cũng cần chuẩn bị: thêm ca, thêm bàn in, nhập phôi theo lô. Không chuẩn bị thì kịch bản tốt biến thành giao trễ và mất khách.
  5. Đặt lịch xem lại. Mỗi tháng so số thật với ba cột, ghi xem đang gần cột nào.

Đoạn mẫu cho phương án: "Xưởng in Hải Đăng theo dõi số đơn đặt mới và số ngày thu tiền mỗi tháng. Khi đơn mới dưới 900 áo hai tháng liền hoặc số ngày thu tiền vượt hai mươi ngày, xưởng chuyển một thợ sang làm theo đơn và chỉ nhận đơn công ty có cọc. Với biện pháp này, kịch bản xấu kéo dài sáu tháng cần khoảng 81 triệu; quỹ dự phòng hiện có 60 triệu, phần còn lại do chủ hộ góp thêm."

Câu hỏi thường gặp

Kịch bản xấu nên thấp hơn kịch bản vừa bao nhiêu phần trăm?

Không nên đặt bằng một tỷ lệ chung cho mọi dòng. Hãy viết câu chuyện xấu có thể xảy ra trước, rồi suy ra từng con số từ câu chuyện đó. Thường số khách, giá bán, chi phí và thời gian thu tiền sẽ xấu đi ở mức khác nhau.

Có cần làm kịch bản tốt không, khi người đọc chủ yếu quan tâm kịch bản xấu?

Nên làm, vì kịch bản tốt cũng đòi hỏi chuẩn bị: thêm người, thêm máy, thêm vốn lưu động. Không có kế hoạch cho kịch bản tốt, cơ sở dễ nhận đơn quá sức, giao trễ và mất uy tín đúng lúc đang có cơ hội.

Ba kịch bản có cần ghi xác suất xảy ra không?

Với cơ sở nhỏ thường không cần, vì xác suất ước đoán rất khó có căn cứ. Thay vào đó, ghi rõ câu chuyện của từng kịch bản và chỉ báo sớm cho biết đang trượt về phía nào. Người đọc tự đánh giá được mức độ có thể xảy ra từ câu chuyện.

Kịch bản xấu mà lỗ thì phương án có bị đánh giá thấp không?

Một kịch bản xấu có lỗ là bình thường và cho thấy người lập trung thực. Điều người đọc muốn thấy là bạn có đủ tiền hoặc biện pháp để đi qua nó. Kịch bản xấu mà vẫn lãi đẹp thường khiến người đọc nghi ngờ cả phương án.

Nên làm kịch bản cho năm đầu hay cho năm ổn định?

Nên làm cho cả hai nếu được, nhưng ưu tiên năm đầu, vì đây là giai đoạn cơ sở mỏng vốn nhất và dễ hỏng nhất. Kịch bản xấu trong năm đầu thường quyết định cơ sở có còn tồn tại để tới được năm ổn định hay không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138