KhaThi.comKhả Thi
Dòng tiền, hoà vốn và chỉ số

Điểm hoà vốn khi bán nhiều mặt hàng: tính theo cơ cấu doanh thu cho tiệm tạp hoá

Gom hàng thành nhóm, tính tỷ lệ lãi gộp bình quân theo cơ cấu, ra doanh thu hoà vốn mỗi ngày và xem cơ cấu hàng thay đổi kéo điểm hoà vốn lên xuống thế nào.

An older Vietnamese man restocks bottled drinks and dry goods on wooden shelves of a narrow neighbourhood grocery, viewed from the aisle end, late afternoon sun, amber and green tones

Khi bán nhiều mặt hàng với mức lãi khác nhau, không tính hoà vốn theo "số sản phẩm" mà tính theo doanh thu: lấy chi phí cố định chia cho tỷ lệ lãi gộp bình quân, trong đó mỗi nhóm hàng được tính theo tỷ trọng của nó trong doanh thu. Kết quả là mức doanh thu tháng, rồi đổi ra doanh thu mỗi ngày để kiểm.

Bài dưới làm trọn ví dụ một tiệm tạp hoá bằng số giả định: gom hàng thành nhóm, tính tỷ lệ bình quân, ra doanh thu hoà vốn, rồi cho cơ cấu hàng dịch đi để thấy điểm hoà vốn nhảy theo. Cuối bài có cách làm tương tự cho quán ăn, dùng hoá đơn bình quân thay vì từng món.

Vì sao công thức một sản phẩm không dùng được

Công thức quen thuộc chia chi phí cố định cho phần lãi trên một đơn vị chỉ có nghĩa khi "một đơn vị" là thứ đồng nhất: một ly cà phê, một lần giặt, một suất cơm. Tiệm tạp hoá bán cùng lúc thùng nước ngọt lãi vài phần trăm, gói bánh lãi khá hơn, chai dầu gội lãi cao hơn nữa, và thẻ cào điện thoại gần như không lãi. Hỏi "hoà vốn ở bao nhiêu sản phẩm" thì không có câu trả lời.

Giải pháp là bỏ đơn vị sản phẩm, chuyển sang đơn vị tiền. Thay vì hỏi bán bao nhiêu món, hỏi cần bao nhiêu doanh thu. Muốn vậy cần một tỷ lệ: trong mỗi 100 đồng doanh thu, bao nhiêu đồng là lãi gộp, tức phần còn lại sau khi trừ giá nhập hàng và các chi phí đi theo từng món bán ra.

Tỷ lệ này không phải là trung bình cộng của các tỷ lệ. Nhóm hàng bán nhiều phải được tính nặng hơn nhóm bán ít. Nếu lấy trung bình cộng giản đơn, tiệm có nhiều mặt hàng lãi cao nhưng bán chậm sẽ có tỷ lệ bình quân đẹp giả, và điểm hoà vốn thấp giả.

Gom mặt hàng thành nhóm trước khi tính

Tiệm tạp hoá có thể có vài trăm mã hàng. Không ai tính từng mã. Gom thành bốn đến sáu nhóm theo hai tiêu chí: mức lãi gần nhau và vai trò gần nhau.

  • Đồ uống đóng chai, lon, thùng: bán nhiều, quay vòng nhanh, lãi mỏng vì khách so giá dễ.
  • Thực phẩm khô và gia vị: mì gói, gạo, dầu ăn, nước mắm, đường; lãi trung bình.
  • Hoá mỹ phẩm và đồ dùng gia đình: dầu gội, bột giặt, giấy vệ sinh; lãi khá hơn, quay chậm hơn.
  • Hàng gần như không lãi nhưng kéo khách: thẻ cào, nạp tiền điện thoại, thuốc lá; tỷ lệ lãi rất thấp nhưng mang khách vào tiệm.
  • Hàng tươi nếu có: trứng, rau, bánh mì; lãi cao trên giấy nhưng có hao hụt, nên trừ hao hụt vào chi phí biến đổi của nhóm.

Tỷ lệ lãi gộp từng nhóm lấy từ đâu? Với tiệm đang chạy, lấy từ sổ nhập bán ba tháng gần nhất. Với tiệm mới mở, ghi giá nhập theo báo giá của hai nhà phân phối và giá bán khảo sát ở ba tiệm quanh khu, rồi ghi rõ trong phương án đây là số khảo sát. Tỷ trọng doanh thu từng nhóm cũng khảo sát được bằng cách hỏi chủ tiệm quen hoặc đứng quan sát giỏ hàng khách mua.

Bảng tính tỷ lệ lãi gộp bình quân theo cơ cấu

Tiệm của anh Phúc, mọi con số là giả định. Cột cuối bằng tỷ trọng nhân tỷ lệ lãi gộp của nhóm.

Nhóm hàngTỷ trọng doanh thuTỷ lệ lãi gộpĐóng góp vào tỷ lệ bình quân
Đồ uống40%15%6,0%
Thực phẩm khô, gia vị35%18%6,3%
Hoá mỹ phẩm, đồ dùng15%22%3,3%
Thẻ cào, thuốc lá10%5%0,5%
Cộng100%16,1%

Đọc bảng theo cột cuối: đồ uống chiếm tới 40% doanh thu nhưng chỉ đóng góp 6 điểm phần trăm; hoá mỹ phẩm chiếm 15% doanh thu mà đóng góp hơn 3 điểm. Nhóm nhỏ nhưng lãi tốt kéo tỷ lệ chung lên đáng kể, nên mất nhóm này là mất nhiều hơn tỷ trọng doanh thu của nó.

Tỷ lệ lãi gộp bình quân là 16,1%. Nếu lấy trung bình cộng giản đơn bốn tỷ lệ, (15 + 18 + 22 + 5) ÷ 4, được 15%. Ở ví dụ này hai cách lệch không nhiều, nhưng với tiệm có một nhóm lãi cao chiếm tỷ trọng nhỏ, độ lệch có thể lên vài điểm phần trăm và kéo điểm hoà vốn lệch hàng chục triệu.

Ra doanh thu hoà vốn rồi đổi sang mỗi ngày

Chi phí cố định giả định của tiệm anh Phúc mỗi tháng: tiền nhà 8 triệu, lương một người phụ 7 triệu, điện cho tủ mát và đèn 2 triệu, khấu hao kệ và tủ 1,5 triệu, chi khác 1,5 triệu. Cộng 20 triệu. Doanh thu hoà vốn bằng 20 triệu chia 16,1%, khoảng 124,2 triệu mỗi tháng.

Tiệm mở bảy ngày một tuần, nên chia 30, được khoảng 4,14 triệu mỗi ngày. Con số này kiểm bằng mắt được: nếu giỏ hàng bình quân của khách là 60.000 đồng, tiệm cần khoảng 69 lượt khách mỗi ngày. Một tiệm tạp hoá ở đầu hẻm đông dân, mở từ sáu giờ sáng đến mười giờ đêm, đạt bảy mươi lượt là có thể, nhưng ở con hẻm thưa nhà thì khó.

Lưu ý chi phí cố định ở đây chưa có lương chủ tiệm. Nếu anh Phúc cần rút 10 triệu mỗi tháng để sống, chi phí cần bù thành 30 triệu, doanh thu hoà vốn lên khoảng 186 triệu mỗi tháng, tức 6,2 triệu mỗi ngày và khoảng 104 lượt khách. Hai con số này khác nhau rất xa, và phương án phải nói rõ đang dùng con số nào. Một tiệm hoà vốn mà chủ không có thu nhập thì chưa phải là tiệm sống được.

Khi cơ cấu hàng thay đổi, điểm hoà vốn nhảy theo

Giả sử khu vực có thêm một cửa hàng tiện lợi, khách chuyển bớt việc mua hoá mỹ phẩm sang đó, còn tiệm anh Phúc bán nhiều đồ uống và thẻ cào hơn. Tổng doanh thu không đổi, chỉ cơ cấu đổi.

Nhóm hàngCơ cấu ban đầuCơ cấu mớiĐóng góp mới
Đồ uống (15%)40%50%7,5%
Thực phẩm khô (18%)35%30%5,4%
Hoá mỹ phẩm (22%)15%10%2,2%
Thẻ cào, thuốc lá (5%)10%10%0,5%
Tỷ lệ bình quân16,1%15,6%
Doanh thu hoà vốn (chi phí cố định 20 triệu)124,2 triệu128,2 triệu

Doanh thu không giảm đồng nào, nhưng tiệm cần bán thêm khoảng 4 triệu mỗi tháng mới hoà vốn như trước. Đây là điều mà bảng hoà vốn một dòng không bao giờ cho thấy. Trong phương án, nên ghi rõ cơ cấu hàng là một giả định và chỉ ra nhóm nào kéo tỷ lệ lãi lên; phần biện pháp có thể là giữ quầy hoá mỹ phẩm bằng giá bán theo lốc, hoặc thêm nhóm hàng tươi có lãi cao hơn.

Ghi phần hoà vốn nhiều mặt hàng vào phương án

Phần này trong phương án gồm ba thứ: bảng cơ cấu nhóm hàng với tỷ lệ lãi từng nhóm, con số doanh thu hoà vốn kèm quy đổi ra ngày và ra lượt khách, và một câu về độ nhạy theo cơ cấu. Không cần đưa danh sách hàng trăm mã hàng; người đọc chỉ cần thấy cách gom nhóm hợp lý và số liệu có nguồn.

Đoạn diễn giải mẫu: "Tiệm tạp hoá Phúc An gom hàng thành bốn nhóm; tỷ lệ lãi gộp bình quân theo cơ cấu dự kiến là 16,1%, căn cứ trên báo giá của hai nhà phân phối và giá bán khảo sát tại ba tiệm trong bán kính năm trăm mét. Với chi phí cố định 20 triệu mỗi tháng, chưa gồm thu nhập của chủ hộ, tiệm hoà vốn ở doanh thu khoảng 124 triệu mỗi tháng, tương đương 4,1 triệu mỗi ngày hay khoảng 69 lượt khách. Nếu tính thu nhập chủ hộ 10 triệu mỗi tháng, mức cần đạt là 6,2 triệu mỗi ngày. Khi nhóm hoá mỹ phẩm giảm từ 15% xuống 10% doanh thu, mức hoà vốn tăng khoảng 4 triệu mỗi tháng."

Câu cuối là câu nhiều người bỏ qua, nhưng nó cho thấy bạn hiểu điểm yếu của mô hình nằm ở đâu: không chỉ ở số khách, mà ở việc khách mua gì.

Quán ăn: dùng hoá đơn bình quân thay vì từng món

Quán ăn có thực đơn ba bốn chục món, nhưng không cần tính hoà vốn theo món. Đơn vị hợp lý là hoá đơn: mỗi bàn hoặc mỗi khách trả trung bình bao nhiêu, và chi phí nguyên liệu chiếm bao nhiêu phần trăm giá trị hoá đơn đó. Tỷ lệ nguyên liệu là con số mà chủ quán nào cũng ước được sau một tháng bán thử.

Quán của chị Mai, số giả định: hoá đơn bình quân 85.000 đồng, nguyên liệu và gói mang đi chiếm 38% doanh thu, phí giao hàng qua ứng dụng tính bình quân trên toàn bộ doanh thu là 4%. Như vậy chi phí biến đổi 42%, tỷ lệ lãi gộp 58%. Chi phí cố định gồm mặt bằng, lương bếp và phục vụ, điện ga phần nền, khấu hao bếp: 60 triệu mỗi tháng.

Doanh thu hoà vốn bằng 60 triệu chia 58%, khoảng 103,4 triệu mỗi tháng. Chia cho hoá đơn bình quân 85.000 đồng, được khoảng 1.217 hoá đơn, hay 41 hoá đơn mỗi ngày. Nếu quán chỉ bán trưa và tối, mỗi bữa cần khoảng 20 hoá đơn. Nếu tỷ trọng đơn giao qua ứng dụng tăng, phí giao kéo tỷ lệ lãi xuống và điểm hoà vốn tăng lên, giống hệt chuyện cơ cấu hàng ở tiệm tạp hoá.

Giả định tỷ trọng đơn giao tăng từ một phần tư lên một nửa doanh thu, và phí ứng dụng trên đơn giao là 16% giá trị đơn. Phí bình quân trên toàn bộ doanh thu lên 8%, tỷ lệ lãi gộp còn 54%, doanh thu hoà vốn thành khoảng 111 triệu, tức thêm hơn 7 triệu mỗi tháng chỉ vì khách đổi cách mua. Phương án quán ăn nên tách riêng hai kênh, ăn tại chỗ và giao đi, mỗi kênh một tỷ lệ lãi, rồi cộng theo cơ cấu như tiệm tạp hoá.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ lãi gộp bình quân có phải là trung bình cộng các tỷ lệ không?

Không. Phải tính theo tỷ trọng doanh thu, tức nhóm bán nhiều được tính nặng hơn. Trung bình cộng giản đơn bỏ qua việc nhóm nào bán chạy, nên có thể làm tỷ lệ bình quân cao hoặc thấp giả và điểm hoà vốn lệch theo.

Tiệm mới mở chưa có số liệu thì lấy tỷ trọng doanh thu từ đâu?

Có thể khảo sát giá nhập từ vài nhà phân phối, giá bán ở các tiệm quanh khu, và quan sát giỏ hàng khách mua ở tiệm tương tự trong vài buổi. Trong phương án ghi rõ đây là số khảo sát, rồi cập nhật sau ba tháng bán thật.

Thẻ cào gần như không lãi thì có nên đưa vào tính hoà vốn không?

Nên đưa, vì nó chiếm một phần doanh thu và kéo tỷ lệ lãi bình quân xuống. Bỏ nó ra thì tỷ lệ bình quân đẹp hơn thật. Vai trò kéo khách của nhóm này nên được ghi trong phần thị trường, không phải bằng cách loại nó khỏi phép tính.

Hàng hư hỏng, hết hạn tính vào đâu khi tính hoà vốn?

Tính vào chi phí biến đổi của nhóm hàng đó, bằng cách ước tỷ lệ hao hụt trên doanh thu nhóm. Với hàng tươi, hao hụt có thể làm tỷ lệ lãi thực thấp hơn nhiều so với chênh lệch giữa giá nhập và giá bán.

Có cần tính lại điểm hoà vốn khi thêm nhóm hàng mới không?

Cần. Mỗi nhóm hàng mới làm đổi cơ cấu doanh thu và có thể kéo theo chi phí cố định mới như tủ mát, kệ, người trông. Tính lại giúp biết nhóm mới làm điểm hoà vốn tốt lên hay chỉ làm doanh thu to hơn mà lãi không thêm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138