KhaThi.comKhả Thi
Phần thị trường và đối thủ

Phần thị trường trong phương án kinh doanh: viết những gì, kèm mẫu cho cơ sở nhỏ

Khung sáu mục, độ dài hợp lý, một mẫu viết hoàn chỉnh cho quán ăn nhỏ và cách nối phần thị trường với bảng doanh thu để số liệu không vênh nhau.

A middle-aged Vietnamese woman stands behind a steaming noodle stall at dawn counting bowls on a wooden shelf, seen from behind, low side light, warm amber and deep green tones

Phần thị trường trong phương án kinh doanh phải trả lời ba câu: ai sẽ mua, mỗi tháng mua khoảng bao nhiêu, và vì sao họ mua của bạn thay vì của người đang bán sẵn. Với một hộ kinh doanh hay cơ sở nhỏ, phần này thường dài một rưỡi đến ba trang, gồm sáu mục, và mọi con số trong đó phải chảy thẳng sang bảng doanh thu.

Nhiều phương án viết phần thị trường như một bài văn về ngành: ngành ăn uống tăng trưởng, nhu cầu lớn, người dân ngày một chi tiêu nhiều. Người đọc hồ sơ lướt qua những câu ấy vì chúng đúng với mọi cơ sở. Thứ họ tìm là con số của riêng bạn, ở đúng con phố của bạn. Dưới đây là khung sáu mục, một mẫu viết hoàn chỉnh cho quán bún giả định của chị Hương, cách nối sang phần doanh thu và danh sách tự kiểm trước khi đóng phần này.

Người đọc tìm gì ở phần thị trường

Phương án kinh doanh có ba kiểu người đọc chính: cán bộ tín dụng hoặc người thẩm định của quỹ, người góp vốn hay đối tác, và chính bạn sau sáu tháng mở cửa. Cả ba đều đọc phần thị trường với một câu hỏi ngầm: con số doanh thu ở phần tài chính có đứng trên mặt đất không. Nếu phần tài chính ghi mỗi ngày bán 200 suất, phần thị trường phải cho thấy quanh đó có đủ người để bán 200 suất, và vì sao một phần trong số họ sẽ chọn quán bạn.

Người từng làm tín dụng thường đọc phần này theo thứ tự ngược. Họ mở bảng doanh thu trước, thấy con số, rồi lật lại phần thị trường tìm căn cứ. Thấy căn cứ là "nhu cầu thị trường rất lớn" thì họ ghi chú "chưa chứng minh". Thấy căn cứ là "trong bán kính 500 mét có ba toà văn phòng, khoảng 1.500 người làm việc, đếm thực tế giờ trưa ngày 12 và 13 có khoảng 380 người đi ra ăn ngoài" thì họ có thứ để kiểm, và phần lớn sẽ tin hơn.

Vì vậy phần thị trường không cần hay, cần kiểm được. Mỗi nhận định nên kèm một nguồn: bạn đếm, bạn hỏi, bạn ghi sổ, hay bạn ước từ một con số công khai. Phần nào là ước đoán thì ghi rõ "giả định", phần nào là quan sát thì ghi ngày quan sát. Người đọc không trách bạn vì giả định, họ trách bạn vì trình bày giả định như sự thật.

Khung sáu mục của phần thị trường

Với cơ sở nhỏ, sáu mục dưới đây là đủ. Không cần dùng mô hình phân tích ngành dài nhiều trang; người đọc cần thấy khu vực của bạn, không cần thấy cả nước.

MụcViết gìĐộ dài gợi ýBằng chứng nên kèm
1. Khu vực bán hàngPhạm vi phục vụ, đặc điểm dân cư, nơi làm việc, trường học quanh đó5–8 dòngSơ đồ tay khu vực, số đếm người qua lại
2. Khách hàng mục tiêuHai đến ba nhóm khách, mỗi nhóm mua gì, khi nào, bao nhiêu8–12 dòngKết quả hỏi khách, sổ bán hàng cũ nếu có
3. Nhu cầu ước tínhSố khách có thể phục vụ mỗi ngày hoặc mỗi tháng, cách tính6–10 dòng và một bảng nhỏPhép tính từng bước, ghi rõ giả định
4. Đối thủAi đang bán cùng thứ quanh đó, giá, giờ mở, điểm mạnh và yếuMột bảng 3–6 dòngNgày ghé, ảnh chụp tự lưu, giá ghi tay
5. Cách bạn khác điHai đến ba điểm khác có thể kiểm, không phải khẩu hiệu5–8 dòngCông thức, nguồn hàng, giờ mở, kinh nghiệm
6. Giá bán và kênh bánMức giá dự kiến so với đối thủ, bán tại chỗ hay giao đi5–8 dòngBảng so giá, thử bán thử nếu đã làm

Thứ tự trên đi từ rộng đến hẹp: khu vực, rồi người, rồi số lượng, rồi người đang giành số lượng ấy, rồi lý do bạn vẫn lấy được phần của mình. Nếu đảo thứ tự, ví dụ viết lợi thế trước khi nói khách là ai, người đọc sẽ phải tự ghép, và họ thường ghép theo hướng nghi ngờ.

Độ dài, vị trí và những con số phải khớp

Một phương án kinh doanh của hộ kinh doanh thường dài tám đến mười lăm trang. Phần thị trường chiếm khoảng một phần năm, tức một rưỡi đến ba trang. Ngắn hơn một trang thì gần như chắc chắn thiếu căn cứ cho doanh thu; dài quá bốn trang thì thường đã lạc sang chuyện ngành, chuyện vĩ mô, những thứ người đọc không cần.

Phần thị trường đặt sau phần giới thiệu chủ cơ sở và sản phẩm, trước phần vận hành và tài chính. Lý do đơn giản: người đọc phải biết bạn bán gì trước khi biết ai mua, và phải biết ai mua trước khi tin bảng doanh thu. Nếu phương án có trang tóm tắt ở đầu, hãy đưa một câu về thị trường vào đó, dạng "khu vực có khoảng 1.500 người làm việc văn phòng, quán dự kiến phục vụ 150 đến 200 suất mỗi ngày".

Có bốn con số phải khớp tuyệt đối giữa phần thị trường và phần tài chính: số khách mỗi ngày hoặc mỗi tháng, giá bán bình quân, số ngày bán trong tháng, và tỉ lệ từng nhóm khách nếu bạn tách doanh thu theo nhóm. Sai một trong bốn số là lỗi hay bị trả hồ sơ nhất, vì người đọc tưởng bạn chép từ nhiều nguồn mà không tự tính. Cách tránh: ghi bốn số ấy lên một tờ giấy riêng, mỗi lần sửa phương án thì sửa tờ giấy trước, rồi dò lại cả hai phần.

Một mẹo nhỏ của người làm hồ sơ lâu năm: trong phần thị trường, luôn ghi khoảng thay vì một con số trơn, ví dụ "150 đến 200 suất", rồi trong phần tài chính chọn mức giữa hoặc mức thấp và nói rõ đã chọn mức nào. Người đọc thấy bạn chủ động chọn mức thận trọng thì tin cả phương án hơn.

Mẫu phần thị trường hoàn chỉnh: quán bún của chị Hương

Mẫu dưới đây dùng số liệu giả định cho một quán bún nhỏ mở ở khu có văn phòng và nhà dân. Bạn giữ khung, thay chi tiết bằng khu vực và số đếm của mình.

"3.1. Khu vực bán hàng. Quán đặt tại mặt tiền đường nội khu, cách ngã tư chính khoảng 150 mét. Trong bán kính 500 mét có ba toà văn phòng (ước khoảng 1.500 người làm việc, theo số tầng và số công ty treo ở sảnh), một trường tiểu học và khoảng 600 hộ dân. 3.2. Khách hàng mục tiêu. Nhóm một là người làm văn phòng ăn trưa, đến từ 11 giờ đến 13 giờ, chi khoảng 35 đến 45 nghìn đồng một bữa (giả định theo giá các quán quanh đó). Nhóm hai là phụ huynh đưa con đi học và người dân ăn sáng, đến từ 6 giờ đến 8 giờ 30. 3.3. Nhu cầu ước tính. Chủ cơ sở đếm người đi ra khỏi ba toà nhà giờ trưa trong hai ngày thường, được khoảng 380 người mỗi ngày. Giả định quán phục vụ được 25 đến 30 phần trăm số này sau ba tháng, tức 95 đến 115 suất trưa; cộng 50 đến 70 suất sáng, tổng 145 đến 185 suất mỗi ngày. Phần tài chính dùng mức 150 suất. 3.4. Đối thủ. Có bốn quán ăn trưa trong bán kính 300 mét, giá 35 đến 50 nghìn, hai quán đóng cửa buổi sáng. 3.5. Điểm khác. Quán mở từ 6 giờ, bán cả sáng lẫn trưa; nước dùng nấu trong ngày theo công thức chủ cơ sở bán tại chợ sáu năm; có suất mang đi đóng hộp sẵn từ 10 giờ 45 cho dân văn phòng đặt trước. 3.6. Giá và kênh. Giá 40 nghìn suất thường, 50 nghìn suất đặc biệt; khoảng 20 phần trăm suất trưa giao tận toà nhà qua đặt trước."

Đọc lại mẫu, bạn sẽ thấy nó không có một tính từ nào kiểu "tiềm năng", "rộng lớn". Mỗi câu đều có thứ để kiểm: số toà nhà, số đếm, ngày đếm, giờ mở cửa, mức giá. Đó là điểm làm phần thị trường đáng tin, chứ không phải độ dài hay văn hay.

Câu "đẹp trên giấy" người đọc gạch ngay, và cách viết lại

"Nhu cầu thị trường rất lớn và còn nhiều dư địa." Không có con số, không có khu vực. Viết lại: "Trong bán kính 500 mét có khoảng 1.500 người làm văn phòng, chỉ có bốn quán bán bữa trưa."

"Sản phẩm phù hợp với mọi lứa tuổi." Câu này nói rằng bạn chưa chọn khách. Viết lại bằng hai nhóm khách cụ thể, mỗi nhóm có giờ mua và mức chi.

"Đối thủ cạnh tranh không đáng kể." Người đọc hiểu là bạn chưa đi xem. Không có đối thủ thường nghĩa là không có khách, hoặc bạn chưa nhìn kỹ. Hãy ghi tên gọi tắt từng đối thủ (quán A, quán B), giá và giờ mở.

"Dự kiến chiếm 10 phần trăm thị phần." Thị phần của cái gì, đo bằng gì? Với cơ sở nhỏ, hãy nói bằng số khách hoặc số sản phẩm mỗi ngày, kèm phép tính.

"Chất lượng cao, giá cả cạnh tranh, phục vụ tận tâm." Ba cụm này có trong gần như mọi phương án. Thay bằng một điều đo được: nấu trong ngày, mở từ 6 giờ, giao trong 15 phút trong bán kính 300 mét.

"Theo thống kê, ngành ăn uống tăng trưởng mạnh." Nếu không ghi nguồn và năm, câu này làm người đọc nghi các số khác cũng không có nguồn. Bỏ hẳn, hoặc thay bằng quan sát tại chỗ.

Nối phần thị trường với bảng doanh thu

Phần thị trường chỉ có ích khi nó sinh ra con số doanh thu. Năm bước dưới đây là cách người lập hồ sơ cẩn thận làm, ví dụ dùng số giả định của quán chị Hương.

  1. Chốt số khách theo từng nhóm. Trưa 95 đến 115 suất, sáng 50 đến 70 suất. Chọn mức dùng cho tài chính: trưa 100, sáng 50, tổng 150 suất.
  2. Chốt giá bình quân. Giả định 80 phần trăm suất thường 40 nghìn, 20 phần trăm suất đặc biệt 50 nghìn. Giá bình quân bằng 0,8 nhân 40 cộng 0,2 nhân 50, bằng 42 nghìn đồng.
  3. Chốt số ngày bán. Quán nghỉ chủ nhật, mỗi tháng khoảng 26 ngày. Ghi rõ con số này, đừng để người đọc tự đoán là 30.
  4. Tính doanh thu tháng ổn định. 150 suất nhân 42 nghìn nhân 26 ngày, bằng khoảng 163,8 triệu đồng mỗi tháng (giả định).
  5. Ghi lộ trình đạt mức ổn định. Tháng đầu 50 phần trăm, tháng hai 70 phần trăm, tháng ba trở đi 100 phần trăm mức trên. Phần thị trường đã nói "sau ba tháng" thì bảng 12 tháng phải thể hiện đúng ba tháng ấy.

Nếu làm xong năm bước mà doanh thu tháng ổn định chưa đủ bù chi phí, đừng quay lại nâng số khách cho vừa. Đó là tín hiệu cần xem lại giá, giờ bán hoặc chính địa điểm. Phần thị trường viết trung thực đôi khi cứu bạn khỏi một quyết định tốn tiền.

Danh sách tự kiểm trước khi đóng phần thị trường

Đọc lại phần thị trường với tờ danh sách dưới đây. Mục nào trả lời "chưa" thì bổ sung trước khi chuyển sang phần tài chính.

  • Khu vực bán hàng có phạm vi cụ thể (bán kính, tên đường gọi chung, số hộ hoặc số người ước) chưa?
  • Mỗi nhóm khách có giờ mua, mức chi và tần suất mua chưa?
  • Số khách ước tính có phép tính từng bước, có ghi chỗ nào là giả định chưa?
  • Có ghi ngày đếm, ngày khảo sát, số người được hỏi chưa?
  • Bảng đối thủ có ít nhất ba dòng, có giá và giờ mở chưa?
  • Điểm khác của cơ sở có kiểm được không, hay chỉ là tính từ?
  • Bốn con số (khách, giá bình quân, ngày bán, tỉ lệ nhóm) có khớp với phần tài chính chưa?
  • Có câu nào sẽ đúng với bất kỳ cơ sở nào khác không? Nếu có, xoá hoặc thay bằng chi tiết riêng.
  • Có chỗ nào dùng số liệu ngành không ghi nguồn và năm không?

Phần lớn hồ sơ bị yêu cầu bổ sung ở phần thị trường không phải vì viết sai, mà vì thiếu căn cứ cho một con số đã dùng ở phần sau. Chín câu trên bắt được hầu hết các lỗi đó.

Câu hỏi thường gặp

Phần thị trường trong phương án kinh doanh có bắt buộc không?

Không có văn bản nào bắt cơ sở nhỏ phải viết đúng một khung, nhưng gần như mọi người đọc phương án, nhất là khi xin vay hay gọi góp vốn, đều cần biết ai mua và mua bao nhiêu. Thiếu phần này, bảng doanh thu không có căn cứ.

Hộ kinh doanh nhỏ có cần số liệu thị trường của cả ngành không?

Thường không cần. Người đọc quan tâm khu vực bán hàng của bạn hơn là cả ngành. Một số đếm người qua lại do bạn tự làm có giá trị hơn một con số tăng trưởng ngành không rõ nguồn.

Viết phần thị trường khi chưa mở cửa thì lấy số ở đâu?

Bạn tự đếm người qua lại, hỏi thử khách tiềm năng, ghé các cơ sở cùng loại để ghi giá và giờ mở, hoặc bán thử vài ngày ở chợ, ở hội chợ. Ghi rõ ngày làm và cách làm để người đọc kiểm được.

Phần thị trường dài bao nhiêu là vừa?

Với phương án của hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp nhỏ, khoảng một rưỡi đến ba trang là hợp lý. Ngắn hơn một trang thường thiếu căn cứ, dài hơn bốn trang thường đã lan sang chuyện ngành mà người đọc không cần.

Có nên ghi tên quán đối thủ thật trong phương án không?

Bạn có thể gọi là quán A, quán B kèm vị trí tương đối, giá, giờ mở. Mục đích là cho người đọc thấy bạn đã đi xem, không phải để chê ai. Giữ giọng mô tả, tránh nhận xét xấu về cơ sở khác.

Phần thị trường viết xong rồi mà doanh thu không đủ bù chi phí thì sao?

Đừng nâng số khách cho vừa. Hãy xem lại giá bán, giờ bán, cách bán thêm kênh mang đi, hoặc chính địa điểm. Một phương án trung thực cho thấy chỗ chưa ổn trước khi bạn bỏ tiền, đó là giá trị lớn nhất của nó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138